Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna.

Nie 艣ci膮gaj zacznij wkuwa膰 ju偶 dzi艣

Antyk – om贸wienie epoki

Print Friendly, PDF & Email

I. Informacje og贸lne

Nazwa antyk pochodzi od 艂aci艅skiego s艂owa antiquus i oznacza dawny. Za pocz膮tek antyku (inaczej staro偶ytno艣ci) przyjmuje si臋 prze艂om wiek贸w IX i VIII p.n.e., za koniec – okres pomi臋dzy IV a VI wiekiem n.e., najcz臋艣ciej rok 476, czyli dat臋 upadku cesarstwa Zachodniorzymskiego. Dzi艣 nazwy antyk u偶ywa si臋 g艂贸wnie do okre艣lenia cywilizacji i kultury greckiej i rzymskiej. Ca艂a staro偶ytno艣膰 dzieli si臋 na dwie grupy: antyk mityczny, zdominowany przez Grek贸w oraz antyk chrze艣cija艅ski, zdominowany przez Rzymian.

II. Kultura antyczna

Kultura antyczna wywar艂a ogromny wp艂yw na kultur臋 europejsk膮, szczeg贸lnie w zakresie filozofii, my艣li politycznej, prawa, sztuki, literatury i kanon贸w pi臋kna. Staro偶ytna Grecja jest kolebk膮 europejskiej sztuki i cywilizacji. Na dokonaniach i wiedzy antycznych tw贸rc贸w opieraj膮 si臋 wszystkie p贸藕niejsze epoki w dziejach ludzko艣ci. Kultura staro偶ytna by艂a uporz膮dkowana i harmonijna, k艂adziono nacisk na prostot臋, rytmiczno艣膰 i doskona艂o艣膰.

1. Filozofia

Filozofia znaczy umi艂owanie m膮dro艣ci. Filozofia narodzi艂a si臋 w staro偶ytnej Grecji ok. V w. p.n.e. dzi臋ki Talesowi z Miletu. Tales i jego nast臋pcy, zwani filozofami przyrody, pr贸bowali pozna膰 i zrozumie膰 naturalne prawa rz膮dz膮ce przyrod膮. W艣r贸d filozof贸w przyrody jest Heraklit z Efezu, tw贸rca twierdzenia 鈥瀢szystko p艂ynie鈥.

Jednym z najlepiej znanych staro偶ytnych filozof贸w jest Sokrates, Ate艅czyk 偶yj膮cy w latach 469 鈥 399 p.n.e. Sokrates uznawany jest za tw贸rc臋 humanizmu, pierwszy bowiem postawi艂 w centrum zainteresowania cz艂owieka i jego rozum. Sokrates dokona艂 prze艂omu w filozofii greckiej, odrzucaj膮c uznawany przez filozof贸w przyrody empiryzm (czyli poznawanie 艣wiata zmys艂ami) i w swych rozmy艣laniach kieruj膮c si臋 racjonalizmem, czyli teori膮, 偶e rozum i intelekt stanowi膮 g艂贸wne 藕r贸d艂o ludzkiego poznania. Uczniem Sokratesa i kontynuatorem jego my艣li jest inny wybity filozof, Platon.

W filozofii staro偶ytnej mo偶emy wyr贸偶ni膰 kilka szk贸艂, z kt贸rych ka偶da opiera艂a sw贸j 艣wiatopogl膮d na innym za艂o偶eniu. Stoicyzm zaleca艂 zachowanie spokoju wewn臋trznego, opanowanie i harmoni臋 ducha jako drog臋 do szcz臋艣cia. Sceptycyzm, zaprzeczaj膮c mo偶liwo艣ci jakiegokolwiek poznania, g艂osi艂 postaw臋 ca艂kowitej oboj臋tno艣ci. Cynicy za najwy偶sze cnoty ludzkie uwa偶ali umiar, wstrzemi臋藕liwo艣膰 i nie przywi膮zywanie wagi do przedmiot贸w materialnych. Epikurejczycy natomiast g艂osili, 偶e jedynym dobrem jest przyjemno艣膰, a szcz臋艣cie mo偶na osi膮gn膮膰 tylko 偶yciem pozbawionym przykro艣ci, za to pe艂nym rado艣ci i rozkoszy.

2. Literatura

Literatura staro偶ytna sta艂a si臋 wzorem wszystkich p贸藕niejszych pr膮d贸w literackich i na d艂ugie wieki okre艣li艂a europejskie kanony pi臋kna. W antyku narodzi艂y si臋: liryka, epika i dramat. 殴r贸d艂o ma tutaj te偶 m.in. poezja tyrtejska (zagrzewaj膮ca do walki).

Mitologia grecko-rzymska da艂a (obok Biblii) podstawy ca艂ej europejskiej literaturze. Mitologia to zbi贸r mit贸w, czyli opowie艣ci o wierzeniach staro偶ytnych Grek贸w.

Podzia艂 mit贸w:
* mity teogoniczne – m贸wi膮 o 偶yciu i losach bog贸w,
* mity kosmogoniczne – opowiadaj膮 o powstaniu 艣wiata,
* mity antropogeniczne – m贸wi膮 o powstaniu cz艂owieka,
* mity genealogiczne – przedstawiaj膮 historie najs艂awniejszych rod贸w.

Funkcje mit贸w:
– poznawcze – dzi臋ki mitom ludzie wyja艣niali pewne niezrozumia艂e zjawiska przyrody, np. burze z piorunami, nast臋pstwo p贸r roku,
– 艣wiatopogl膮dowe – mity, kt贸re by艂y podstaw膮 wierze艅 religijnych,
– sakralne – mity, kt贸re przedstawia艂y wzorce rytualnych obrz臋d贸w i nakazywa艂y czci膰 bog贸w.

Do najs艂awniejszych mit贸w greckich nale偶膮: mit o Ikarze, mit o narodzinach 艣wiata, o Demeter i Korze, o Syzyfie, o Heraklesie. Pewne mitologiczne wyra偶enia i zwi膮zki frazeologiczne na sta艂e wesz艂y do naszego j臋zyka.

Epos to najstarszy znany gatunek literacki. Za tw贸rc臋 eposu uznaje si臋 pierwszego poet臋 greckiego, Homera. Jest on autorem najs艂ynniejszych antycznych epopei 鈥 鈥濱liady鈥 i 鈥濷dysei鈥. 鈥濱liada鈥 opowiada histori臋 wojny troja艅skiej. 鈥濷dyseja鈥, jako kontynuacja 鈥濱liady鈥, opisuje losy jednego z jej bohater贸w, kr贸la Itaki Odyseusza, po zako艅czeniu wojny.

Obok Homera w Staro偶ytno艣ci tworzy艂o wielu wybitnych poet贸w i pisarzy. Do najbardziej znanych nale偶膮: Horacy 鈥 liryk i satyryk rzymski, Safona 鈥 poetka z wyspy Lesbos oraz Anakreont 鈥 tw贸rca poezji mi艂osnej i biesiadnej.

W antyku narodzi艂 si臋 i osi膮gn膮艂 doskona艂o艣膰 teatr i, co za tym idzie, dramat. Teatr wywodzi si臋 ze staro偶ytnej tradycji religijnej 鈥 Wielkich Dionizji, uroczysto艣ci na cze艣膰 boga wina, Dionizosa, a jego pocz膮tki si臋gaj膮 VI w. p.n.e. Aktorzy w staro偶ytnym teatrze nosili maski, kt贸re zaznacza艂y charakter granej postaci i buty na koturnach, aby publiczno艣膰 mog艂a ich dobrze widzie膰. Postacie kobiece grali m艂odzi m臋偶czy藕ni. W przedstawieniu bra艂o udzia艂 najwy偶ej trzech aktor贸w oraz ch贸r.

Teatr by艂 podzielony na trzy gatunki:
* tragedia 鈥 opowiada艂a o rzeczach powa偶nych, dramatach, konfliktach moralnych i religijnych,
* komedia 鈥 l偶ejsza ni偶 tragedia, m贸wi艂a o rzeczach mniej istotnych, mia艂a zwykle szcz臋艣liwe zako艅czenie,
* farsa 鈥 prze艣miewcza, ironiczna opowie艣膰, najcz臋艣ciej o 偶yciu politycznym w pa艅stwie.

Doprowadzenie teatru antycznego do doskona艂o艣ci zawdzi臋czamy trzem wielkim dramatopisarzom: Ajschylosowi, Sofoklesowi i Eurypidesowi. Wprowadzili oni do teatru drugiego i trzeciego aktora i ustanowili obowi膮zuj膮ce jeszcze wiele wiek贸w p贸藕niej zasady kompozycji dramatu, np.:
– zasad臋 trzech jedno艣ci: czasu (akcja trwa艂a maksymalnie 24 godziny), miejsca (akcja rozgrywa艂a si臋 w jednym miejscu) i akcji (dramat obejmowa艂 tylko jeden w膮tek),
– maksymalnie trzech aktor贸w (tylko m臋偶czy藕ni),
– tragiczny konflikt bohatera lub bohater贸w,
– brak scen zbiorowych,
– wyst臋powanie ch贸ru,
– zasad臋 decorum, czyli pisanie tragedii wysokim stylem,
– katharsis, czyli dos艂ownie duchowe oczyszczenie 鈥 mia艂 to by膰 cel teatru.

Do najbardziej znanych staro偶ytnych greckich tragedii nale偶膮: 鈥濧ntygona鈥 i 鈥濳r贸l Edyp鈥 Sofoklesa, 鈥濸rometeusz w okowach鈥 Ajschylosa oraz 鈥濰ekabe鈥 Eurypidesa.

3. Religie antyku

Religia staro偶ytnej Grecji by艂a religi膮 politeistyczn膮, czyli wielob贸stwem. Opiera艂a si臋 na mitologii, sk膮d czerpano wiedz臋 o bogach i ich 偶yciu. Religia Grek贸w by艂a antropomorficzna 鈥 bog贸w wyobra偶ano sobie w postaci ludzi, wiecznie m艂odych i pi臋knych.

Ka偶dy z bog贸w mia艂 piecz臋 nad jedn膮 lub kilkoma okre艣lonymi dziedzinami ludzkiego 偶ycia:
* Zeus 鈥 w艂adca bog贸w i ludzi,
* Atena 鈥 bogini m膮dro艣ci,
* Hades 鈥 b贸g podziemi – krainy zmar艂ych,
* Apollo 鈥 b贸g pi臋kna i sztuki, przewodnik muz,
* Posejdon 鈥 b贸g m贸rz i ocean贸w,
* Afrodyta 鈥 bogini mi艂o艣ci,
* Ares 鈥 b贸g wojny,
* Dionizos 鈥 b贸g wina,
* Demeter 鈥 bogini p艂odno艣ci.

Bogom sk艂adano ofiary ze zwierz膮t lub owoc贸w, przed wypiciem wina ulewano te偶 troch臋 na ich cze艣膰 鈥 by艂y to tzw. libacje.

Staro偶ytni wyznawali r贸wnie偶 wiar臋 w 偶ycie wieczne po 艣mierci. Warunkiem owego 偶ycia by艂 poch贸wek zgodny z ustalonymi obrz臋dami. Dlatego tak wa偶n膮 rol臋 w antycznych dzie艂ach odgrywa fakt godnego chowania zmar艂ych (鈥濱liada鈥, 鈥濧ntygona鈥, mit o Syzyfie), bez niego bowiem nie mo偶na by艂o cieszy膰 si臋 偶yciem pozagrobowym w Hadesie.

Religi臋 t臋 po podbiciu Grecji przej臋li Rzymianie. Zmienili oni imiona bog贸w z greckich na rzymskie i czcili ich wzorem Grek贸w.

Epoka antyku to r贸wnie偶 czas narodzin chrze艣cija艅stwa. Chrze艣cija艅stwo wywodzi si臋 z judaizmu 鈥 pierwszej religii monoteistycznej, czyli czcz膮cej jednego Boga. Zar贸wno chrze艣cija艅stwo, jak i judaizm opieraj膮 si臋 na Biblii.

4. Biblia

Biblia, inaczej Pismo 艢wi臋te Starego i Nowego Testamentu, to zbi贸r siedemdziesi臋ciu trzech ksi膮g religijnych judaizmu, chrze艣cija艅stwa i islamu. Jest to najlepiej znana ksi臋ga na 艣wiecie. T艂umaczona by艂a na oko艂o tysi膮c dwie艣cie j臋zyk贸w i funkcjonuje ju偶 ponad trzy tysi膮ce lat. Na biblijnych warto艣ciach opiera si臋 ogromna cz臋艣膰 ca艂ej p贸藕niejszej kultury i literatury europejskiej. Uniwersalizm Biblii i jej ponadczasowa wymowa od wiek贸w inspiruje artyst贸w, w tym malarzy i pisarzy.

Stary Testament sk艂ada si臋 z czterdziestu sze艣ciu ksi膮g. Powsta艂 mi臋dzy XII a II wiekiem p.n.e. w j臋zyku hebrajskim, aramejskim i greckim. Zawiera tzw. Pi臋cioksi膮g Moj偶eszowy, czyli Tor臋 鈥 艣wi臋t膮 ksi臋g臋 judaizu. Stary Testament rozpoczyna si臋 Ksi臋g膮 Rodzaju (Genesis), m贸wi膮c膮 o stworzeniu 艣wiata i cz艂owieka oraz Ksi臋g膮 Wyj艣cia (Exodus), opowiadaj膮c膮 histori臋 wygnania cz艂owieka z Raju. Zawarta jest tu r贸wnie偶 historia Moj偶esza i jego rodu.

Nowy Testament sk艂ada si臋 z dwudziestu siedmiu ksi膮g. Powsta艂 mi臋dzy I a II wiekiem n.e. w j臋zyku greckim. Zawiera cztery Ewangelie: Mateusza, Marka, 艁ukasza i Jana, a tak偶e Dzieje Apostolskie, Listy apostolskie i Apokalips臋 艣w. Jana. W Nowym Testamencie zawartych jest wiele gatunk贸w literackich, m.in. przypowie艣膰. Przypowie艣ci biblijne s膮 powszechnie znane, do najpopularniejszych nale偶膮: przypowie艣膰 o synu marnotrawnym, o dobrym pasterzu, o mi艂osiernym samarytaninie.

Biblia t艂umaczona jest na niemal wszystkie j臋zyki 艣wiata. Najstarszy jej przek艂ad to Wulgata 鈥 t艂umaczenie na j臋zyk 艂aci艅ski dokonane przez 艣w. Hieronima. Grecki przek艂ad Pisma 艢wi臋tego nazywa si臋 Septuaginta.

Dodaj komentarz

Tw贸j adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola s膮 oznaczone *

Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna.