Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna. Edukacyjna – szkolna baza wiedzy

Najwi臋ksza baza wypracowa艅, konspekt贸w, streszcze艅 i pomocy szkolnych w Polsce. Ponad 100 tysi臋cy materia艂贸w dla szko艂y podstawowej, 艣redniej oraz z zakresu studi贸w.

Demonologia w Boskiej Komedii.

Demonologia to cz臋艣膰 doktryny religijnej dotycz膮ca mocy, kt贸re zajmuj膮 po艣redni膮 pozycje mi臋dzy bogami a lud藕mi, czyli diab艂贸w, demon贸w, heros贸w, potwor贸w mitycznych itp. Demon (gr. diamon ten, kt贸ry co艣 rozdziela lub ten, kt贸ry co艣 przydziela , tak偶e nadprzyrodzona pot臋ga 艂ac. daemon).

Demony to istoty wyst臋puj膮ce w wielu wierzeniach ludowych, mitologicznych i religijnych, kt贸re zajmuj膮 pozycj臋 po艣redni膮 mi臋dzy sfer膮 ziemsko- ludzk膮, materialn膮 a sfer膮 bosk膮, czysto duchow膮. To istoty o cechach na wp贸艂 ludzkich, na wp贸艂 boskich. Najcz臋艣ciej s膮 to nieprzyjazne cz艂owiekowi duchy, zwi膮zane pierwotnie z poj臋ciem nieczysto艣ci sakralnej. W religii greckiej demon oznacza艂 bezosobow膮 moc nadprzyrodzona, kt贸r膮 z czasem zacz臋to wyobra偶a膰 sobie w postaci r贸偶nych duch贸w podrz臋dnych bogom.

Pierwotnie mo偶na by艂o spotka膰 si臋 z demonami gro藕nymi, ale i dobrotliwym, pe艂ni膮cymi np. funkcj臋 duch贸w opieku艅czych. Od czas贸w Ksenokratesa, wraz z rozwojem koncepcji dualizmu, demony zacz臋to uto偶samia膰 przede wszystkim ze z艂em, poniewa偶 wszelkie uwik艂anie w materi臋 uwa偶ano za z艂e. Wed艂ug apokryf贸w 偶ydowskich, pochodzenie demon贸w t艂umaczy si臋 w ten spos贸b, 偶e s膮 to dusze olbrzym贸w zg艂adzonych w potopie. Byli to potomkowie anio艂贸w, a nie jak cz臋sto si臋 uwa偶a dusze ludzkie, kt贸re znalaz艂y si臋 w piekle.

Demony cz臋sto pe艂ni艂y funkcj臋 stra偶nik贸w, chroni膮cych okre艣lone terytorium. Taki typ demona odnajdujemy w 鈥濨oskiej komedii鈥 Dantego Alighieri.

Stra偶nikiem pierwszego kr臋gu piek艂a czyli przedpiekla tzw. Limba jest Charon. Jest to mityczny przewo藕nik dusz zmar艂ych przez rzeki piekielne Hadesu. Demon ten by艂 przedstawiany w postaci pos臋pnego, siwego, szpetnego starca ubranego w str贸j niewolnika i okr膮g艂y kapelusz podr贸偶ny. U Dantego Charon ma kosmat膮 twarz, a jego oczy 艣wiec膮 ognistym p艂omieniem, o艣wietlaj膮c drog臋 po rzece.

Wi臋c lic kosmatych surowo艣膰 odmienia
Przewo藕nik, w艂odarz czarnowodnej rzeki,
W kr膮g 贸cz maj膮cych obr膮czki z p艂omienia.
Ale tym nagim i znu偶onym szcz臋ki
Dzwoni艂y, (鈥)
Bies Charon 贸cz swych za艣wieca latarnie,
Drog臋 wskazuj膮c i kup膮 ich goni [Dante 1959, s. 31,32]

Demonem- sternikiem 艂odzi jest tak偶e Flegiasz zamieniony w szatana. Zosta艂 pot臋piony za gniew na Apollona, oraz spalenie jego 艣wi膮tyni w Delfach.

Za jego po艣rednictwem Dante i Wergiliusz podr贸偶uje 艂odzi膮 po brzegach pi膮tego kr臋gu piekielnego, w kt贸rym cierpi膮 dusze gniewnych grzesznik贸w. Stra偶nikiem drugiego kr臋gu jest Minos, mityczny kr贸l Krety, syn Zeusa i Europy. To jeden z trzech s臋dzi贸w mitycznego podziemia. U Dantego pe艂ni piecz臋 nad grzesznikami zmys艂owymi, oraz os膮dza grzechy i wyznacza stopie艅 kary.

Zgrzytaj膮c grzechy roztrz膮sa u proga;
S膮dzi i chwostem znaczy stopnie kary.
(鈥) Tylekro膰 biodra ogonem obwinie,
Na ile stopni ma zapa艣膰 w g艂臋biny [Dante 1959, s. 38]

Jedno z najcz臋stszych wyobra偶e艅 demona to demon o postaci drapie偶nego zwierz臋cia. Czasem by艂y one uto偶samiane z gro藕nymi zjawiskami przyrody lub niebezpiecznymi impulsami wyp艂ywaj膮cymi z wewn臋trznej natury cz艂owieka. Przyk艂adem takiego demona jest Cerber, stra偶nik pokutuj膮cych w trzecim kr臋gu dantejskiego piek艂a 偶ar艂ok贸w. To pies o trzech g艂owach wyst臋puj膮cy w mitologii greckiej. By艂 dzieckiem potwora Tyfona i Echidne. 呕y艂 w Tartarze , siedz膮c na brzegu Styksu wpuszcza艂 do kr贸lestwa umar艂ych ludzkie dusze i pilnowa艂, aby nikt nie zdo艂a艂 wymkn膮膰 si臋 z powrotem. Z jego pyska kapa艂a 艣lina. Grecy wierzyli, 偶e miejsce, w kt贸re upad艂a do ko艅ca 艣wiata zostanie spalone i ja艂owe. U Dantego zostaje zmieniony w symbol 艂akomstwa.

Cerber, zwierz dziki o potr贸jnym pysku,
Warczy i szczeka, i jak pies si臋 d膮sa
Na lud w okropnym p艂awiony bagnisku.
Wzrok toczy krwawy, czarne kud艂y wstrz膮sa,
K艂膮b ma wyd臋ty i szponiaste r臋ce,
Drze pazurami, targa i k膮sa. [Dante 1959, s. 42]

Z postaci膮 zwierz臋cia-demona spotykamy si臋 r贸wnie偶 podczas podr贸偶y Dantego po 贸smym kr臋gu piek艂a. W si贸dmym jarze tego kr臋gu pokutuj膮 dusze z艂odziei , kt贸rych cia艂a gryzione s膮 przez straszliwe w臋偶e. W膮偶 jest biblijnym symbolem z艂a i 艣mierci, emblematem szatana, a tak偶e symbolem k艂amstwa, oszustwa, z艂o艣ci, podst臋pu i chytro艣ci.

Dante najcz臋艣ciej przedstawia postacie demon贸w 鈥 stra偶nik贸w jako istoty hybrydalne, czyli p贸艂 ludzkie, p贸艂 zwierz臋ce. Tak膮 posta膰 maj膮 trzy Furie oraz Meduza. S膮 przedstawione jako kobiety z w臋偶ami zamiast w艂os贸w, rozszarpuj膮cych w艂asne cia艂a pazurami. Meduza mia艂a r贸wnie偶 zdolno艣膰 do zamieniania ludzi w kamie艅. Z postaci膮 demona 鈥 hybrydy spotykamy si臋 r贸wnie偶 w kr臋gu si贸dmym dantejskiego piek艂a, gdzie stra偶nikiem jest Minotaur. To mityczny p贸艂 cz艂owiek, p贸艂 byk, kt贸ry pe艂ni stra偶 nad gwa艂townikami wobec bliskich. Zanurzonych we wrz膮cej krwi owych grzesznik贸w pilnuj膮 mityczni centaurowi. To dzikie istoty, kt贸re od pasa w d贸艂 maj膮 posta膰 konia.

W wielu mitologicznych opowie艣ciach wyst臋puj膮 jako sprawcy dzikich mord贸w i brutalnych gwa艂t贸w. Staro偶ytni Grecy przypisywali im tak偶e cechy jak: nami臋tno艣膰, dziko艣膰, rz膮dze, brutaln膮 si艂臋, barbarzy艅stwo, a tak偶e m膮dro艣膰 i chytro艣膰. W chrze艣cija艅stwie centaur symbolizowa艂 niemoralno艣膰 , cudzo艂贸stwo, herezj臋 i diab艂a. Hybrydami s膮 r贸wnie偶 harpie stra偶niczki gwa艂townik贸w wobec siebie samych. W mitologii s膮 b贸stwami wiatr贸w, wyobra偶ane jako drapie偶ne ptaki o du偶ych szponach z g艂owami kobiet. U Dantego rozszarpuj膮 cia艂a samob贸jc贸w, kt贸rzy zostali zamienieni w drzewa.

W 鈥濨oskiej komedii鈥 pojawia si臋 posta膰 demona – olbrzyma, giganta.

W trzecim jarze si贸dmego kr臋gu piek艂a Dante i Wergiliusz spotykaj膮 Nabuchodonozora. Siedzi on we wn臋trzu g贸ry Idy , zwr贸cony plecami do Wschodu, miasta Diametty, a twarz膮 w kierunku Rzymu 鈥 siedziby w艂adzy duchowej i 艣wieckiej. Wzd艂u偶 p臋kni臋cia jego cia艂a sp艂ywaj膮 艂zy, daj膮ce pocz膮tek czterem rzekom piekielnym: Acherontowi, Styksowi, Flegetonowi i Kocytowi . Olbrzym ma posta膰 starca o g艂owie ze z艂ota, srebrnych ramionach i barkach, mosi臋偶nego korpusu i 偶elaznych n贸g. Ma to by膰 symbolem czterech wiek贸w ludzko艣ci . W g艂owie ze z艂ota chciano widzie膰 r贸wnie偶 symbol wolnej woli, nienaruszonej mimo upadku i n臋dzy cz艂owieka. Nabuchodonozor to symbol natury ludzkiej ska偶onej przez grzech pierworodny.

Dante 艂膮czy postacie biblijne z mitycznymi stawiaj膮c obok siebie trzech gigant贸w Efialtesa, Ateusza, oraz biblijnego Nemroda. Olbrzymi strzeg膮 studni mi臋dzy 贸smym i dziewi膮tym kr臋giem piek艂a. Nemrod to kr贸l Babilonii ,kt贸ry chcia艂 wybudowa膰 wie偶臋 Babel, si臋gaj膮c膮 nieba, za co zosta艂 ukarany przez Boga. Jego mowy nikt nie jest w stanie zrozumie膰.

Ogl膮dasz Nemroda ,
Co pych膮 jedno艣膰 zatraci艂 j臋zyka.
Zostaw niech stoi, s艂贸w ci traci膰 szkoda,
Jak on niczyjej mowy, tak nawzajem
Jego nie pojmie nikt, cho膰 ucha poda [Dante 1959, s. 150]

Efalt to uczestnik walki z Jowiszem pod Flegr膮 skr臋powany 艂a艅cuchami przez boga. Ateusz natomiast to olbrzym o ohydnej i dzikiej twarzy, kt贸ry zosta艂 pokonany w walce z Herkulesem. Stra偶nikiem trzeciego jaru w si贸dmym kr臋gu jest Gerion -potw贸r, kt贸ry jest symbolem ob艂udy. Demon ten ma posta膰 giganta z ognistymi wid艂ami, o twarzy m臋偶czyzny, ciele w臋偶a pokrytym kolorowymi wzorami , oraz o kosmatych 艂apach.
U Dantego opr贸cz mitologicznych demon贸w pojawiaj膮 si臋 r贸wnie偶 diab艂y charakterystyczne dla wierze艅 chrze艣cija艅skich. W jarze pi膮tym Z艂ych Do艂贸w poeci obserwuj膮 oszust贸w zanurzonych we wrz膮cej smole, kt贸rych pilnuj膮 diab艂y uzbrojone w harpuny. Ich przyw贸dc膮 jest Z艂y Chwost o postaci czarnego uskrzydlonego straszyd艂a z rogami na barkach, na kt贸rych niesie grzesznika, trzymaj膮c go pazurami za nogi. Na samym dnie piek艂a w kole Giudeka znajduje si臋 Lucyfer, czyli Dis.

W chrze艣cija艅stwie imi臋 to po raz pierwszy pojawia si臋 w 艂aci艅skim przek艂adzie Biblii z IV w. n.e. zwanym Wulgat膮. Znajduje si臋 ono w ksi臋dze Izajasza. W oryginalnym tek艣cie hebrajskim Lucyfer wyst臋puje jako Heilel ben-shacher. Heilel oznacza planet臋 Wenus, za艣 ben-shacher to 艣wietlisty syn poranka. Lucyfer to zbuntowany anio艂 , kt贸ry zosta艂 stracony do piek艂a przez Boga. U Dantego Lucyfer zanurzony jest do pasa w lodzie, ma sze艣膰 olbrzymich skrzyde艂 i trzy twarze, kt贸re s膮 symbolami cech przeciwstawnych atrybutom Tr贸jcy 艢wi臋tej: pot臋dze, m膮dro艣ci i mi艂o艣ci . Twarz przednia, czerwona symbolizuje nienawi艣膰. Czarna po lewej stronie, to symbol ciemnoty, a blada po prawej bezsilno艣膰. W paszczach Lucyfera Dante umieszcza trzech najwi臋kszych zdrajc贸w ludzko艣ci: zdrajc臋 Chrystusa- Judasza Iskarioty, oraz Brutusa i Kasjusza- zdrajc贸w Juliusza Cezara.

Zbrodzie艅 najsro偶ej m臋czony.
Dowiedz si臋, Judasz jest Iskariota;
Wewn膮trz ma g艂ow臋, na zewn膮trz n贸g trzony.
Z g艂ow膮 na zewn膮trz, ten, kt贸ry przez wrota
Sterczy lic czarnych, cie艅 jest Brutusowy ,
(鈥) Kasjusz ten trzeci , ogromnej budowy. [Dante 1951, s. 162,163]

Stworzony przez Dantego obraz piek艂a odzwierciedla wyobra偶enia i l臋ki ludzi 艣redniowiecza, przy wyra藕nych inspiracjach greckim Hadesem. Wi臋kszo艣膰 dantejskich demon贸w takich jak Charon, Cerber, Minos oraz demony hybrydalne poeta zaczerpn膮艂 z mitologii staro偶ytnych Grek贸w.
Jednak wprowadza on r贸wnie偶 postacie demon贸w typowych dla wiary chrze艣cija艅skiej , a mianowicie w臋偶e i diab艂y. Dante wykorzysta艂 istniej膮ce ju偶 motywy. Paszcze z wrotami mo偶na odnale藕膰 w sztuce karoli艅skiej. To jeden ze starszych motyw贸w chrze艣cija艅skich . Dante Alighieri w 鈥濨oskiej komedii鈥 dokona艂 synkretyzacji wierze艅 chrze艣cija艅skich i mitologicznych dotycz膮cych 偶ycia po 艣mierci oraz demonologii.

Bibliografia:
鈥 Dante Alighieri. Boska Komedia, t艂um. Edward Por臋bowicz, PIW Warszawa 1959

K.W.

Pobierz, wysy艂aj膮c SMS o tre艣ci LEAD.POBIERAM pod numer 92505

Wpisz otrzymany kod :

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x