Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna.

Nie 艣ci膮gaj zacznij wkuwa膰 ju偶 dzi艣

Filozofia staro偶ytnej Grecji.

Print Friendly, PDF & Email

Wyraz filozofia pochodzi od dw贸ch s艂贸w: phileo (lubi臋) oraz sophia (m膮dro艣膰).

W staro偶ytno艣ci termin ten oznacza艂 ca艂okszta艂t wiedzy racjonalnej. Filozofia grecka zacz臋艂a rozwija膰 si臋 w VI w. p.n.e., natomiast jej najwi臋kszy rozkwit przypada na V i IV w. p.n.e. Jej pocz膮tek dali my艣liciele 偶yj膮cy w Jonii.

Przed Grekami filozofia nie istnia艂a. Demokratyczna struktura i stosunki panuj膮ce w Grecji – otwarto艣膰 na 艣wiat i rozw贸j my艣li – doprowadzi艂y do tego, 偶e w艂a艣nie tam dzia艂ali filozofowie i rozwin臋艂a si臋 filozofia. Oni stworzyli jej fundamenty i nikt inny nie przyczyni艂 si臋 do jej rozwoju tak, jak Staro偶ytni. Filozofowie zajmowali si臋 praktycznie wszystkimi zagadnieniami dotycz膮cymi 偶ycia i nauki. To Grecy w艂a艣nie formu艂owali pierwsze hipotezy, tezy, wyprowadzali r贸偶ne twierdzenia, wzory i paradoksy. Mimo 偶e wiele z ich pogl膮d贸w by艂o b艂臋dnych, to jednak walnie przyczynili si臋 do rozwoju nauki. Filozofowie udzielali tak偶e odpowiedzi na podstawowe pytania dotycz膮ce 偶ycia cz艂owieka, powstania 艣wiata i jego rozwoju, np.: 鈥濩o si臋 dzieje po 艣mierci?鈥, 鈥濩zy istniej膮 jakie艣 si艂y wy偶sze?鈥 itp. Nie odwo艂ywali si臋 do religijnych poj臋膰 czy opowie艣ci. Otaczaj膮cy 艣wiat pr贸bowali interpretowa膰 za pomoc膮 rozumu i logicznego my艣lenia.

Filozofowie starali si臋 wyt艂umaczy膰 ka偶dy problem, a nie go omija膰. To oni stworzyli poj臋cie boga niematerialnego, wszechogarniaj膮cego, cel i przyczyn臋 wszystkiego co jest, a tak偶e starali si臋 ustali膰 jak powinno wygl膮da膰 pa艅stwo idealne. Stworzyli pierwsze kierunki filozoficzne. Nauk臋 t臋 podzielili na trzy dzia艂y: metafizyk臋 (nauk臋 o bycie), logik臋 ( nauk臋 o sposobach panowania i dowodzenia), etyk臋 (nauk臋 o warto艣ciach). Do najwybitniejszych filozof贸w tego okresu nale偶eli:

Tales z Miletu (636-546 p.n.e.), pierwszy z tzw. filozof贸w jo艅skich, jeden z za艂o偶ycieli jo艅skiej szko艂y przyrody. By艂 pod wp艂ywem dawnych mit贸w i wiedzy Wschodu, zna艂 astronomi臋 – wszystkich wsp贸艂czesnych zaskoczy艂 wyliczaj膮c dok艂adn膮 dat臋 za膰 mienia S艂o艅ca. Twierdzi艂, 偶e wszystko powsta艂o z wody i w艂a艣nie woda jest zasadnicz膮 materi膮 i pocz膮tkiem wszystkich rzeczy, tak偶e ziemi. Stworzy艂 geometri臋.

Sokrates z Aten (469-399 p.n.e.), sceptyk (zachowuj膮cy dystans wobec wszystkich zjawisk), sofista (cz艂owiek m膮dry), nauczyciel Platona, Pyrrona. M贸wi艂 o 艣wiecie idei, z kt贸rych najwa偶niejsze jest dobro, o czterech podstawowych cnotach: m膮dro艣ci, m臋stwie, umiarkowaniu i sprawiedliwo艣ci. Autor s艂ynnego zdania: 鈥濲edno wiem, 偶e nic nie wiem鈥, mistrz dyskusji. Swoich pogl膮d贸w nie spisa艂, ale naucza艂 prowadz膮c dyskusje na ulicach Aten. Uwa偶any jest za tw贸rc臋 etyki. W 399 r. p.n.e. wytyczono mu proces oskar偶aj膮cy o to, 偶e nie uznawa艂 pa艅stwa, kultur religijnych i 鈥瀙su艂 m艂odzie偶鈥. Skazany na 艣mier膰 przez otrucie cykut膮. Nie przyj膮艂 szansy ucieczki – z godno艣ci膮 wypi艂 podan膮 trucizn臋…

Platon (427-347 p.n.e.), ucze艅 Sokratesa, tw贸rca niezwykle oryginalnej i fascynuj膮cej filozofii, kt贸ra pozosta艂a 偶ywa a偶 do dzisiaj. Naucza艂 w gaju Akademosa (powsta艂a od tego nazwa Akademii). Bada艂 idee i cienie idei, uznawa艂 艣wiat zjawisk za wzgl臋dny. Reprezentowa艂 kierunek filozoficzny zwany idealizmem. Jego idealizm obiektywny zyska艂 miano platonizmu. Stworzy艂 utopijn膮 teori臋 ustroju pa艅stwa totalitarnego (艣ci艣le wyznaczaj膮cego funkcje spo艂ecze艅stwa). S艂ynnym poj臋ciem pochodz膮cym od Platona jest 鈥瀓askinia plato艅ska鈥 (ma udowadnia膰 pogl膮d filozofa o istocie bytu). Jego s艂ynne dzie艂o ta 鈥淥brona Sokratesa鈥, 鈥濽czta鈥, a tak偶e dialogi filozoficzne.

Arystoteles (384-322 p.n.e.), ucze艅 Platona, wielki mistrz filozofii europejskiego i arabskiego 艣redniowiecza. Jeszcze za 偶ycia Platona wyst膮pi艂 przeciw niemu. Rozwin膮艂 logik臋, 艣wiat wed艂ug niego jest wieczny i w nim odbywa si臋 proces przyczynowo i celowo powi膮zanych zdarze艅. Za艂o偶y艂 szko艂臋 filozoficzn膮 w Atenach, zapocz膮tkowa艂 empiryczne (do艣wiadczalne) metody bada艅 przyrodopoznawczych, stworzy艂 nauk臋 o pa艅stwie. By艂 tw贸rc膮 鈥濸oetyki鈥 – znanej rozprawy o literaturze, prawach rz膮dz膮cych si臋 poszczeg贸lnymi rodzajami i gatunkami literackimi. Nauki g艂osi艂 w ogrodach Likejonu. (St膮d nazwa liceum).

Zenon z Kition (336-264), tw贸rca stoicyzmu. Najwa偶niejsze wed艂ug niego warto艣ci to 艂ad, harmonia, umiarkowanie, spok贸j, opanowanie i rozum. Nale偶y wi臋c 偶y膰 w zgodzie z natur膮 i prawami wszech艣wiata, nie ulega膰 nami臋tno艣ciom, wybiera膰 zawsze cnoty i dobra, a nie rozkosz.. Uwa偶a艂, 偶e nale偶y wyzby膰 si臋 smutku i rado艣ci, gdy偶 one zak艂贸caj膮 r贸wnowag臋 duchow膮. St膮d powiedzenie 鈥瀞toicki spok贸j鈥.

Epikur z Samos (341-270 p.n.e.), za艂o偶yciel epikureizmu. Interesowa艂 si臋 przede wszystkim kategori膮 szcz臋艣cia widz膮c w nim najwi臋ksze dobro cz艂owieka. Stara艂 si臋 uwolni膰 ludzi od obawy przed 艣mierci膮, uwa偶a艂, 偶e dusza jest niezniszczalna, a wiara w nie艣miertelno艣c to tylko z艂udzenie: 鈥瀗ajwi臋ksze z艂o, 艣mier膰, nie dotyczy nas ani troch臋, gdy偶 p贸ki jeste艣my, nie ma 艣mierci, a odk膮d jest 艣mier膰 nie ma nas鈥. W swojej szkole (tzw. 鈥瀘grodzie Epikura鈥) uczy艂 jak 偶y膰, by by艣 szcz臋艣liwym. Twierdzi艂, 偶e nale偶y post臋powa膰 rozs膮dnie, zgodnie ze swoim sumieniem, wie艣膰 spokojne i cnotliwe 偶ycie, aby osi膮gn膮膰 jedyne dobro – przyjemno艣膰 (brak b贸lu).

Anaksymetes z Miletu (585-525 p.n.e.), filozof jo艅ski, wsp贸艂za艂o偶yciel jo艅skiej szko艂y przyrody. Wed艂ug niego podstawowym elementem 艣wiata by艂o powietrze; w zale偶no艣ci od tego, czy by艂o ono rozrzedzone czy zag臋szczone, powstaje ogie艅, woda, ziemia czy cz艂owiek.

Heraklit z Efezu (540-480 p.n.e.), Wsp贸艂za艂o偶yciel jo艅skiej szko艂y przyrody, filozof jo艅ski. Jako pierwszy zaj膮艂 si臋 cz艂owiekiem. Za cel filozofii uwa偶a艂 poznanie 艣wiata przez zg艂臋bienie duszy ludzkiej. Wed艂ug niego podstawowym elementem 艣wiata mia艂 by膰 ogie艅. G艂osi艂, i偶 nie ma rzeczy trwa艂ych. Wymy艣li艂 teori臋, 偶e wszystko na 艣wiecie jest w ci膮g艂ym ruchu i przetwarza si臋. Jemu przypisuje si臋 autorstwo my艣li: 鈥濸anta rhei鈥 – wszystko p艂ynie albo inaczej: 鈥瀗iepodobna dwa razy wej艣膰 do tej samej rzeki鈥.

Pitagoras z Samos (VI w. p.n.e.), wyznawa艂 idealistyczny kierunek filozofii, g艂osi艂 nauk臋 o w臋dr贸wce dusz (metapsychozie) i ich udoskonalaniu si臋. Szczeg贸lny nacisk k艂ad艂 na matematyk臋. Wyobra偶a艂 sobie ziemi臋 i inne cia艂a niebieski maj膮ce kszta艂t kuli – najdoskonalszej figury geometrycznej.

Ksenofont z Miletu (VI/V w. p.n.e.), g艂osi艂 nauk臋 o wy偶szo艣ci m膮dro艣ci (sofia) nad wszystkim. Wed艂ug niego 艣wiat jest wieczny i niezmienny. Jego nauki rozwijali uczniowie i tzw. szko艂a eleat贸w.

Antystenes z Aten (436-365 p.n.e.), za艂o偶yciel cynizmu, przeciwnik logiki, odrzuca艂 nauk臋 Platona o idea艂ach. Twierdzi艂, 偶e istniej膮 na 艣wiecie tylko trzy konkretne rzeczy, a reszta to s艂owa, a nie rzeczywisto艣膰. Jedynym dobrem i celem 偶ycia jest cnota.

Diogenes z Synopy (412-323 p.n.e.),cynik, g艂osi艂, 偶e cz艂owiekowi do szcz臋艣cia wystarczy zaspokojenie tylko najbardziej elementarnych potrzeb (dzi艣: minimalista). Udowodni艂 to, gdy zamieszka艂 w beczce, gdzy偶 wi臋cej metra偶u do szcz臋艣cia nie potrzebowa艂. W bia艂y dzie艅 chodzi艂 z zapalon膮 latarni膮 i twierdzi艂, 偶e szuka cz艂owieka. Pot臋pia艂 wszelkie zainteresowania intelektualne, nie po艣wi臋cone oczywistym celom praktycznym (np.,: astronomi臋). Filozofi臋 cynik贸w oddaj膮 w pe艂ni s艂owa Antystenesa: 鈥濸latonie, widz臋 zawsze konia, a nigdy nie widz臋 ko艅sko艣ci鈥.

Zenon z Elei (490-430 p.n.e.), zajmowa艂 si臋 ruchem, twierdzi艂, 偶e ruch nie jest mo偶liwy, bo: przedmiot w ruchu, aby przeby膰 jak膮艣 drog臋, musi najpierw przeby膰 jej po艂ow臋, potem po艂ow臋 drogi pozosta艂ej itd., a wi臋c musi przeby膰 niesko艅czon膮 ilo艣膰 odcink贸w, tego natomiast nie da si臋 uczyni膰 w sko艅czonym przeci膮gu czasu. Stwierdzi艂 tak偶e, 偶e pr臋dko艣膰 jako taka nie istnieje, bo wzgl臋dem innych przedmiot贸w jest inna, wobec czego nie mo偶na jej okre艣li膰.

Eubulides z Miletu (IV w. p.n.e.), wprowadzi艂 do historii paradoks k艂amcy (Je偶eli k艂amca m贸wi, 偶e k艂amie, to zarazem k艂amie i m贸wi prawd臋.) oraz paradoks rog贸w (Rog贸w nie zgubi艂e艣, a czego nie zgubi艂e艣, to masz. A zatem masz rogi.).

Demokryt – tw贸rca materialistycznego nurtu w filozofii. Uzna艂, 偶e wszystko jest zbudowane z male艅kich, niewidzialnych i niepodzielnych element贸w, czyli z atom贸w.

POJ臉CIA:

– IDEALIZM OBIEKTYWNY (platonizm) – koncepcja idei i ich cieni, kt贸ra zak艂ada, i偶 istnieje 艣wiat idei, chocia偶 nie jest nam bezpo艣rednio dany. My postrzegamy tylko cienie, odbicie idei: s膮 nimi przedmioty materialne i doznania psychiczne. 艢wiat idei jest jednak bardziej realny ni偶 to, co postrzegamy bezpo艣rednio. Idee s膮 艣wiatem doskona艂ym, a naczeln膮 warto艣ci膮 jest tr贸jjednia: dobro – pi臋kno – prawda

SZKO艁Y I PR膭DY FILOZOFICZNE, nale偶膮 do nich:

– CYNICY – grecka szko艂a filozoficzna g艂osz膮ca w etyce idea艂 cnoty jako 偶ycia zgodnego z natur膮, idea艂 m臋drca kieruj膮cego si臋 tylko rozumem, nie uznaj膮cego 偶adnych og贸lnie zobowi膮zuj膮cych warto艣ci, norm, praw i autorytet贸w. Za艂o偶y艂 j膮 Antystenes z Aten.

– EPIKUREJCZYCY – szko艂a filozoficzna stworzona przez Epikura, kt贸ry uznawa艂 za cel 偶ycia rozwa偶ne d膮偶enie do przyjemno艣ci. Epikureizm to filozofia szcz臋艣liwego 偶ycia jako to偶samego z 偶yciem normalnym.

Warunkiem do poczucia szcz臋艣cia jest brak cierpie艅. Epikurejczycy odrzucali wiar臋 w si艂y pozaziemskie, g艂osili pochwa艂臋 偶ycia na ziemi. P贸藕n膮 i skrajn膮 odmian膮 epikureizmu jest hedonizm (gr. hedo – rozkosz), stworzony przez Arystypa z Cyreny, uznaj膮cego rozkosz cielesn膮 za najwa偶niejsz膮 i jedyn膮 form臋 szcz臋艣cia. Hedoni艣ci g艂贸wny cel 偶ycia widzieli w osi膮ganiu przyjemno艣ci.

– STOICY – grecka szko艂a filozoficzna za艂o偶ona przez Zenona z Kition. Stoicy zajmowali si臋 g艂贸wnie problematyk膮 etyczn膮. Wysoko cenili zachowanie wewn臋trznego spokoju, hartu, opanowania. G艂osili 偶ycie godne z zasadami rozumu. W filozofii przyrody g艂osili materializm. W logice stworzyli rachunek zda艅.

Stoicyzm – postawa 偶yciowa polegaj膮ca na zachowaniu spokoju, hartu ducha, opanowania w trudnych sytuacjach. Cz艂owiek powinien ze stoickim spokojem znosi膰 偶yciowe niepowodzenia.

– SOFI艢CI – to nauczyciele przygotowuj膮cy obywateli do 偶ycia publicznego, dzia艂aj膮cy w Atenach, poprzez nauczanie retoryki, polityki, filozofii i etyki. Sofi艣ci reprezentowali pogl膮dy demokratyczne i wolnomy艣licielski. Uczyli za pieni膮dze. Zajmowali si臋 logik膮, analiz膮 j臋zyka, polityk膮. G艂osili pogl膮du relatywizmu(wszystko wzgl臋dne, ka偶dy prawd臋 widzi inaczej), sensualizmu (poznanie za po艣rednictwem zmys艂贸w) i konwencjonalizm (normy i zasady to wynik umowy spo艂ecznej). W swojej nauce o艣rodkiem zainteresowania uczynili cz艂owieka, uznawanego za miar臋 wszechrzeczy. G艂owni przedstawiciele to Gorgiasz z Leontinoj i Pitagoras z Abdery.

Sofista to cz艂owiek 艣wiadomie pos艂uguj膮cy si臋 fa艂szywymi przes艂ankami, dowodz膮cy nieprawdziwych tez za pomoc膮 fa艂szywych argument贸w.

– SCEPTYCY – grupa greckich filozof贸w zachowuj膮ca dystans wobec wszelkich zjawisk. Sceptycy zaprzeczali mo偶liwo艣ci poznania prawdy oraz postulowali powstrzymanie si臋 od s膮d贸w. To ostatni z wielkich oboz贸w filozoficznych epoki hellenistycznej.

Sceptycyzm – stanowisko odrzucaj膮ce mo偶liwo艣ci uzyskania wiedzy pewnej i nieuzasadnionej w metodologii, postuluj膮ce krytycyzm wobec twierdze艅 naukowych, przyjmowanych jedynie na podstawie autorytetu. W znaczeniu potocznym, sceptyczny jest cz艂owiek, kt贸ry nie uznaje og贸lnie przyj臋tych wierze艅 i prawd, ograniczaj膮c si臋 do obserwacji, rezygnuj膮c z os膮dzenia pewnych zjawisk i teorii.

Dodaj komentarz

Tw贸j adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola s膮 oznaczone *

Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna.