Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna.

Ponad 100 tysi臋cy materia艂贸w dla szko艂y podstawowej, 艣redniej oraz z zakresu studi贸w.

Funkcje motywu winy i kary w literaturze. Przedstaw i por贸wnaj na wybranych przyk艂adach.

Udost臋pnij

Motyw winy i kary jest tematem zainteresowania tw贸rc贸w r贸偶nych epok literackich, gdy偶 od zawsze odgrywa on ogromn膮 rol臋 w 艣wiecie rzeczywistym. Najcz臋stszym powodem, dla kt贸rego autorzy podejmuj膮 si臋 贸w tematu jest przestroga przed gro藕nym 艣wiatem i przekazanie jakiej艣 偶yciowej prawdy, kt贸ra mog艂aby nas od niego uchroni膰. Natomiast najcz臋stsz膮 metod膮, cho膰 nie zawsze wykorzystywan膮, jest przedstawienie kary adekwatnej do winy. Jak to wygl膮da w odniesieniu do wybranych utwor贸w literackich zostanie zaprezentowane.
Zaczn臋 od omawiania poczyna艅 bohatera powie艣ci Fiodora Dostojewskiego Zbrodni i kary. Autor szczeg贸艂owo analizuje stan psychiczny m艂odego studenta uniwersytetu petersburskiego 鈥 Rodiona Raskolnikowa, co pozwala nam pozna膰 mechanizmy zbrodni. Bohater pochodzi z kochaj膮cej rodziny, jednak nie mo偶e otrzyma膰 od niej finansowej pomocy, kt贸ra pozwoli艂aby mu uko艅czy膰 studia. W tym momencie rodzi si臋 jego umy艣le plan, kt贸ry zaradzi艂by n臋dzy 艣wiata, w jakim 偶y艂. Postanawia zabi膰 lichwiark臋, u kt贸rej zastawia艂 drobne rzeczy i ukra艣膰 jej oszcz臋dno艣ci. Czuje si臋 silny i przekonany o w艂asnej ponadprzeci臋tno艣ci, skoro ju偶 zdecydowa艂 si臋 na t臋 zbrodni臋. Wierzy, 偶e istnieje grupa ludzi, do kt贸rej on nale偶y i kt贸ra ma prawo dokonywa膰 czyn贸w amoralnych w imi臋 wy偶szej idei. Ow膮 ide膮 by艂a pomoc drugiemu cz艂owiekowi poprzez oczyszczanie spo艂ecze艅stwa, a w tym wypadku wyeliminowanie szkodliwej jednostki, jak膮 by艂a oszustka lichwiarka. S膮dzi艂 te偶, 偶e 艣wiadcz膮c pomoc potrzebuj膮cym zma偶e win臋. Bohater przeprowadza prost膮 kalkulacj臋, kt贸ra pokrywa si臋 z jego zamiarami. Analizuje, jak si臋 ma jedno 偶ycie w stosunku do ilo艣ci innych uratowanych istnie艅 i utwierdza si臋 w swoich przekonaniach. Jednak, jak to okre艣la Stanis艂aw Mackiewicz: 鈥瀖orderstwo dla dobrych cel贸w uda膰 si臋 nie mo偶e, jest to nonsens, g艂upstwo, grzech.鈥 I tak te偶 si臋 staje. Wskutek zbiegu okoliczno艣ci zabija nie tylko star膮 lichwiark臋, ale tak偶e jej siostr臋, Lizawiet臋. Skradzionych pieni臋dzy nie wykorzystuje, jest przera偶ony tym, co zrobi艂. Zachodzi w nim przemiana: z jednej strony jest wierny swojej teorii, z drugiej zaczyna rozumie膰, 偶e zrobi艂 co艣 niemoralnego. Staje si臋 zagubiony, zaniepokojony i rozdra偶niony. Prze偶ywa ci臋偶kie chwile, nie do zniesienia. Morderstwo zniewoli艂o go i sam dla siebie sta艂 si臋 pu艂apk膮. Po pewnym czasie zastanawia si臋 nad przyznaniem si臋 do zbrodni mimo, 偶e nie 偶a艂uje swojego czynu. Tak silna potrzeba wyznania popycha go do zwierze艅 niedawno poznanej dziewczynie, Soni. By膰 mo偶e duchowe cierpienia dziewczyny, spowodowane przymusem prostytucji w celu utrzymania rodziny, sprawiaj膮, 偶e Raskolnikow odnajduje w niej bratni膮 dusz臋. Za namow膮 dziewczyny bohater ujawnia si臋 jako morderca, jednak nadal nie pot臋pia swego czynu. Uwa偶a si臋 za cz艂owieka s艂abego, kt贸ry nie przeszed艂 egzaminu swojej wybitno艣ci. Nie kara materialna lecz psychiczne m臋ki bohatera po dokonaniu zbrodni by艂y kar膮 adekwatn膮 do czynu. Dopiero o艣mioletnie zes艂anie na Syberi臋 i starania Soni pozwoli艂y mu wyzby膰 si臋 przekonania o konieczno艣ci oczyszczania 艣wiata i powr贸ci膰 do postawy moralnej. Dostojewski podkre艣la powr贸t na dobra drog臋 i 偶eby przekona膰 do tego swoich czytelnik贸w ukazuje, jak cenna nagrod臋 za to otrzyma艂 jego bohater, mianowicie mi艂o艣膰 Soni. Autor poprzez histori臋 Raskolnikowa pokazuje nam jak cz艂owiek mo偶e zmienia膰 si臋, dojrzewa膰 i rozwija膰 duchowo, a co najwa偶niejsze naprawia膰 swoje b艂臋dy, bo przecie偶 b艂膮dzenie rzecz膮 ludzk膮. Dostojewski napomina nas r贸wnie偶, i偶 wolno艣膰 ograniczona tylko prawem mo偶e prowadzi膰 do zguby, dlatego ka偶dy cz艂owiek powinien post臋powa膰 zgodnie z zasadami wiary chrze艣cija艅skiej.
Dla por贸wnania przytocz臋 histori臋 J贸zefa K., bohatera Procesu Franza Kafki. Na pocz膮tek powiem, 偶e 贸w bohater bez nazwiska jest symbolem ka偶dego cz艂owieka, gdy偶 jak uwa偶a艂 Kafka, nikt nie jest bez winy, a skoro autor s膮dzi艂, 偶e nie ma na 艣wiecie cz艂owieka niewinnego, to bohaterowi powie艣ci mo偶na jedynie zarzuci膰 jego byt. Potwierdzaj膮 to dodatkowo s艂owa Marka Wydmucha: 鈥濿ina to zadanie 偶yciowe: 偶ycie samo w sobie nosi element winy.鈥 呕ycie trzydziestoletniego J贸zefa K. by艂o monotonne i schematyczne. Praca w banku zabiera艂a mu ca艂y czas, nie mia艂 偶ycia towarzyskiego. Prawie nie utrzymywa艂 kontakt贸w z rodzin膮. A偶 w dniu swoich trzydziestych urodzin dowiedzia艂 si臋, 偶e go aresztowano. M贸wi臋 w formie bezosobowej, poniewa偶, jak si臋 okazuje w toku powie艣ci, niewiadomo, kto jest g艂贸wnym oskar偶ycielem, kto stoi na najwy偶szym szczeblu s膮du. Bohater sam pr贸buje dociec prawdy lecz spotyka si臋 z niemal absurdalnym 艣wiatem. Labirynt korytarzy w budynku s膮du, przez kt贸re musi si臋 przedosta膰 obrazuje zawik艂ane i trudne 偶ycie. Dlatego mimo stara艅 o uniewinnienie J贸zef K. ostatecznie przegrywa proces i ponosi najwy偶sz膮 kar臋 鈥 艣mier膰. W odr贸偶nieniu od Raskolnikowa, kt贸ry sam zrozumia艂 swoj膮 win臋, J贸zef K. zostaje uznany winnym przez otaczaj膮cych go ludzi. Nie pope艂ni艂 偶adnej wyra藕nej zbrodni, natomiast 偶y艂 tylko dla siebie. Franz Kafka przestrzega w ten spos贸b przed izolacj膮 od otoczenia. Nie wolno by膰 tylko odbiorc膮 艣wiata zewn臋trznego, pozostawa膰 biernym, ale trzeba bra膰 udzia艂 w 偶yciu spo艂ecznym i wnosi膰 do niego co艣 od siebie. Warto tego przestrzega膰, bowiem ka偶dy b臋dzie s膮dzony z tego, jakim by艂 cz艂owiekiem i otrzyma adekwatn膮 do tego kar臋. Jest jeszcze jedna kwestia, kt贸ra odr贸偶nia J贸zefa K. od bohatera Dostojewskiego. Ot贸偶 nale偶y pami臋ta膰, 偶e nie zawsze otrzymamy czas i mo偶liwo艣膰 odkupienia winy i poprawy, jak to by艂o w przypadku Raskolnikowa. Tak wi臋c przede wszystkim lektura sk艂ania czytelnika do refleksji nad w艂asnym 偶yciem.
Kolejne funkcje, jakie chc臋 om贸wi膰 dotycz膮 motywu winy i kary w Liliach Adama Mickiewicza. Bohaterami ballady s膮 ludzie z prostego ludu. Zbrodniarzem jest 偶ona rycerza, kt贸ra podczas pobytu m臋偶a na wojnie dopu艣ci艂a si臋 zdrady, natomiast gdy wr贸ci艂, zabi艂a go w obawie przed odkryciem prawdy, a co za tym idzie przed kar膮 za cudzo艂贸stwo. Dwaj bracia zmar艂ego, nie wiedz膮c o morderstwie, przybyli by ubiega膰 si臋 o r臋k臋 wdowy. Pustelnik twierdzi艂, 偶e mo偶e wskrzesi膰 m臋偶a, jednak na sam膮 my艣l o tym ogarnia艂o j膮 coraz wi臋ksze przera偶enie i m臋czy艂 wewn臋trzny niepok贸j, mimo tego nie 偶a艂owa艂a zbrodni i nie okazywa艂a skruchy. Drugim wyj艣ciem z sytuacji, kt贸rego podj臋艂a si臋 kobieta, gdy偶 my艣la艂a, 偶e odwiedzie j膮 to od ob艂臋du, by艂o wybranie nowego m臋偶a, wybieraj膮c najpierw 艂adniejszy z uplecionych przez ka偶dego z nich wianek z lilii, kt贸re bohaterka posia艂a na grobie m臋偶a i kt贸re w tym wypadku mia艂y zatuszowa膰 zab贸jstwo, gdy偶 s膮 symbolem czysto艣ci i niewinno艣ci.. Podczas rozstrzygania w艂asno艣ci wie艅ca w cerkwi ukaza艂 si臋 duch m臋偶a, kt贸ry przyby艂, by wymierzy膰 kar臋 niewiernej. Wszyscy zgin臋li, gdy cerkiew zapad艂a si臋 za spraw膮 si艂 nadprzyrodzonych. Lilie Mickiewicza obrazuj膮 nam bogaty zbi贸r cennych wierze艅 ludowych. Najwa偶niejszym jest przekonanie i post臋powanie zgodnie z tym przekonaniem, 偶e nie ma winy bez kary. Poza tym autor podkre艣la, 偶e je艣li cz艂owiek nie poniesie kary z r臋ki 艣miertelnika, to dokona tego jaka艣 si艂a wy偶sza. 艢mier膰 m臋偶ob贸jczyni ma stanowi膰 przestrog臋 przed czynieniem z艂a oraz ma pomaga膰 w ustalaniu granicy moralnej. Zatem wykorzystany w utworze motyw winy i kary pe艂ni funkcj臋 dydaktyczn膮 oraz poznawcz膮, gdy偶 przybli偶a nam zasady funkcjonowania 艣wiata wed艂ug wierze艅 ludowych.
Podobnie zosta艂 przedstawiony 艣wiat w Romantyczno艣ci Mickiewicza. Karusia ci膮gle spotyka si臋 ze zmar艂ym Jasie艅kiem, wierzy w jego istnienie, tak jak reszta ludu i narrator w owej balladzie. Stanowi to przeciwwag臋 dla pogl膮d贸w Starca, kt贸ry zostaje uznany przegranym. Gdyby oprze膰 si臋 o czarno 鈥 bia艂y schemat okre艣lania charakteru bohater贸w, to wed艂ug przekona艅 ludowych, Karusia by艂aby t膮 dobr膮, a Starzec z艂膮 osob膮. Zatem wygrana Karusi obrazuje w og贸le triumf dobra nad z艂em. W艂adys艂aw Broniewski w utworze Ballady i romanse z 1945 roku nawi膮zuje do Romantyczno艣ci Mickiewicza, jednak przedstawia ca艂kiem odmienny 艣wiat, niestety bli偶szy nam wszystkim. Analogicznym do Karusi bohaterem jest trzynastoletnie dziecko o imieniu Ryfka. Straci艂a ona rodzic贸w, kt贸rzy padli ofiar膮 holokaustu. Dziewczynka jednak nie dopuszcza do siebie my艣li, 偶e nie zobaczy ich wi臋cej, wierzy, 偶e oni nadal 偶yj膮. Wzmocnieniu przekazu wiersza sprzyja pojawienie si臋 postaci Jezusa, kt贸ry jest symbolem niesko艅czonej mi艂o艣ci i niewinno艣ci. W艂a艣nie On i Ryfka 鈥 niewinni ludzie zostaj膮 bezlito艣nie rozstrzelani przez Niemc贸w. Broniewski, pod wp艂ywem prze偶y膰 wojennych, zmienia dotychczasowe pogl膮dy dotycz膮ce karno艣ci. Uwypukla zbrodnie wojenne, podkre艣la niewinno艣膰 ofiar, ale przede wszystkim u艣wiadamia, 偶e 艣wiat nie jest sprawiedliwy, 偶e przes艂anie z Lilii: 鈥瀗ie masz winy bez kary鈥 przesta艂o funkcjonowa膰. W takim razie cz艂owiek nie jest niczym ograniczony i mo偶e robi膰, co mu si臋 podoba, a to k艂贸ci si臋 z boskim 艂adem na ziemi. Nale偶y jednak pami臋ta膰, 偶e je艣li cz艂owiek nie poniesie kary za 偶ycia, tak jak Niemcy, sprawiedliwo艣膰 dosi臋gnie ich w 偶yciu pozaziemskim, a zostanie wymierzona przez Boga lub inne si艂y wy偶sze zgodne z indywidualnymi wierzeniami.
Jak wida膰 to w zaprezentowanych utworach, nasz 艣wiat przesycony jest z艂em, kt贸rego nie da si臋 do ko艅ca zwalczy膰. Bierno艣膰 wobec z艂a nie jest poprawna, dlatego tw贸rcy od wiek贸w dzia艂aj膮 swoj膮 najsilniejsz膮 broni膮, jak膮 jest s艂owo. Funkcja poznawcza motywu pozwala nam oceni膰 organizacj臋 艣wiata, dowiedzie膰 si臋 jaki jest naprawd臋. Funkcja dydaktyczna umo偶liwia sprawdzenie, jak my by艣my si臋 zachowali b臋d膮c w sytuacji bohater贸w i przestrzega przed pope艂nieniem takich samych b艂臋d贸w. Natomiast funkcja umoralniaj膮ca pozwala nie tylko odkry膰 艣wiat warto艣ci i pozna膰 granice moralne, ale tak偶e uczy zachowania wobec z艂a nie tylko zbrodniarza, ale te偶 艣wiadka zbrodni, czy kogokolwiek stoj膮cego obok. Dzi臋ki motywowi winy i kary w literaturze mo偶emy pozna膰 zakamarki 偶ycia, kt贸re nas bezpo艣rednio nie dotoczy艂y, a mog膮 w przysz艂o艣ci poprowadzi膰 nas dobr膮 drog膮.


Udost臋pnij
Subscribe
Powiadom o
guest

0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x