Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna. Edukacyjna – szkolna baza wiedzy

Najwi臋ksza baza wypracowa艅, konspekt贸w, streszcze艅 i pomocy szkolnych w Polsce. Ponad 100 tysi臋cy materia艂贸w dla szko艂y podstawowej, 艣redniej oraz z zakresu studi贸w.

Gatunki i rodzaje literackie – liryka, epika i dramat.

Epika

1. Definicja.

Epika – rodzaj literacki, w kt贸rym przedstawione s膮 zdarzenia zmy艣lone lub prawdziwe. Opowiada je narrator opisuj膮cy postacie bohater贸w. Zdarzenia sk艂adaj膮 si臋 na fabu艂臋 utworu. Mo偶e ona zawiera膰 jeden (nowela) lub kilka w膮tk贸w. W膮tek to uk艂ad wydarze艅 zwi膮zanych z okre艣lon膮 postaci膮 lub zagadnieniem. Moment szczytowego napi臋cia w akcji poprzedzaj膮cy jej rozwi膮zanie i decyduj膮cy o rozwoju wydarze艅 to punkt kulminacyjny. Utwory epickie najcz臋艣ciej pisane s膮 proz膮 (czasami wierszem, np. Pan Tadeusz).

2. Gatunki.

W epice wyst臋puj膮 nast臋puj膮ce gatunki: mit, podanie, ba艣艅, opowiadanie, nowela, powie艣膰 i jej odmiany (ze wzgl臋du na temat) – historyczna, spo艂eczno-obyczajowa, psychologiczna, podr贸偶niczo-przygodowa, fantastycznonaukowa, kryminalna, sensacyjna.

3. Kto opowiada? Narrator
O czym opowiada? O 艣wiecie przedstawionym
W jakim celu opowiada? By wyrazi膰 jak膮艣 ide臋, my艣l
W jakiej formie opowiada? W opisie lub opowiadaniu

4. Narrator i narracja a 艣wiat przedstawiony:
a) narracja trzecioosobowa (czasowniki w 3 osobie) – dystans narratora wobec 艣wiata przedstawionego, na og贸艂 obiektywizm przedstawienia;
b) narracja pierwszoosobowa (czasowniki w 1 osobie) – narrator jest bohaterem, jego wiedza jest ograniczona, subiektywizm ocen.

5. 艢wiat przedstawiony a rzeczywisto艣膰 pozaliteracka:
a) fikcyjno艣膰 艣wiata przedstawionego (艣wiat przedstawiony jest wymy艣lony przez autora, cho膰 odbija problemy otaczaj膮cego 艣wiata);
b) sk艂adniki realistyczne (zgodne z rzeczywisto艣ci膮, prawdopodobne), fantastyczne (niezgodne z rzeczywisto艣ci膮, nieprawdopodobne), prawdziwe (autentyczne miejsca, prawdziwi bohaterowie);
c) czas fabu艂y a czas powstania utworu: przesz艂o艣膰 (epika historyczna), tera藕niejszo艣膰 (epika wsp贸艂czesna), przysz艂o艣膰 (epika fantastyczna).

6. Sk艂adniki 艣wiata przedstawionego:
a) czas,
b) przestrze艅 (gdzie i w jakich miejscach?)
c) fabu艂a (zdarzenia): akcja (ci膮g zdarze艅 powi膮zanych wi臋zi膮 przyczynowo-skutkow膮, zmierzaj膮cych do celu), w膮tek (zdarzenia dotycz膮ce jednej osoby);
d) bohaterowie (posta膰 g艂贸wna, postacie drugoplanowe i epizodyczne).

Liryka

1. Definicja.

Liryka, utw贸r kt贸rego tre艣ci膮 s膮 osobiste uczucia, nastroje i refleksje autora. Utwory liryczne to – najpro艣ciej rzecz ujmuj膮c – po prostu wiersze. W liryce – osoba, kt贸ra wypowiada si臋, nazywana jest podmiotem lirycznym lub okre艣lana mianem „ja” lirycznego. To po prostu ten kto艣, kto otwiera przed nami sw贸j 艣wiat wewn臋trzny i w formie monologu m贸wi o swoich prze偶yciach, wzruszeniach, doznaniach, dzieli si臋 z nami swoj膮 refleksj膮.

2. Rodzaje liryki.
a) liryka bezpo艣rednia (osobista) – je偶eli podmiot ujawnia swoje prze偶ycia wprost, odkrywa je przed czytelnikiem w formie wyznania, naj艂atwiej j膮 pozna膰 po pierwszoosobowej formie czasownik贸w lub zaimku „ja”, np.
Gdy ci臋 nie widz臋, nie wzdycham, nie p艂acz臋,
Nie trac臋 zmys艂贸w, kiedy ci臋 zobacz臋;
Jednak偶e, gdy ci臋 d艂ugo nie ogl膮dam,
Czego艣 mi braknie, kogo艣 widzie膰 偶膮dam.
I t臋skni膮c sobie zadaj臋 pytanie:
Czy to jest przyja藕艅? Czy to jest kochanie?
A. Mickiewicz, Niepewno艣膰

b) liryka po艣rednia – je偶eli podmiot liryczny nie ujawnia si臋 wprost, lecz poprzez bezosobow膮 refleksj臋 lub opis, a monolog liryczny wyst臋puje w powi膮zaniu z elementami, np. narracji. Na przyk艂ad:

Egzamin konkursowy na kr贸la
wypad艂 doskonale.
Zg艂osi艂a si臋 pewna ilo艣膰 kr贸l贸w
I jeden kandydat na kr贸la.
E. Lipska, Egzamin

c) liryka nieosobista – je偶eli prze偶ycia podmiotu dotycz膮 jakiej艣 grupy i wyra偶aj膮 do艣wiadczenie og贸lne i wyst臋puje tak zwany podmiot zbiorowy, na przyk艂ad:

A my艣my biegli przez trawniki
gdy rozstrzyga艂y si臋 losy historii.
E. Lipska, A my艣my biegli

d) liryka inwokacyjna – m贸wi膮cy w wierszu zwraca si臋 do jakiego艣 okre艣lonego adresata, „ja” liryczne staje si臋 tu tylko kim艣 wypowiadaj膮cym, a bohaterem utworu jest ten, do kt贸rego wypowied藕 zosta艂a skierowana, ten, kt贸remu „ja” liryczne przypisuje pewne prze偶ycia lub uczucia, na przyk艂ad:

Biblio, ojczyzno moja,
Biblio, moja ziemio polska,
Galilejska
I franciszka艅ska.
R. Brandstaetter, Biblio, ojczyzno moja…

3. Klasyfikacja liryki ze wzgl臋du na sprawy, kt贸re porusza:
a) liryka mi艂osna – wyra偶a uczucia mi艂osne;
b) liryka filozoficzna – wi膮偶e si臋 z pogl膮dami danej epoki na 偶ycie cz艂owieka, na poznanie otaczaj膮cego 艣wiata;
c) liryka religijna – wyra偶a stosunek cz艂owieka do Boga;
d) liryka patriotyczna – powstaje, gdy pisarz wprowadza do utworu fakty bie偶膮ce, gdy utw贸r jest reakcj膮 na aktualne zjawiska 偶ycia spo艂ecznego i naradowego.

4. Gatunki liryczne:
a) elegia – utw贸r pe艂en zadumy i smutku;
b) oda – utw贸r patetyczny, uroczysty, opiewaj膮cy wznios艂膮 ide臋 lub czyn;
c) tren – utw贸r po艣wi臋cony osobie zmar艂ej, op艂akuj膮cy j膮, wywodzi si臋 z kultury antycznej;
d) pie艣艅 – forma liryczna, kt贸ra pos艂uguje si臋 r贸偶nymi 艣rodkami j臋zykowymi; r贸偶norodna jest te偶 tematyka i wyra偶ane uczucia;
e) fraszka – kr贸tki utw贸r o tematyce 偶artobliwej;
f) hymn – uroczysta pie艣艅, pocz膮tkowo w tradycji antycznej po艣wi臋cona bogom i herosom, w epokach p贸藕niejszych tre艣膰 hymn贸w wzbogaci艂a si臋 o problematyk臋 etyczn膮 i filozoficzn膮;
g) sonet – wiersz narzucaj膮cy warsztatow膮 dyscyplin臋, nie ograniczaj膮cym jednak tre艣ci i typu uprawianej poetyki, sk艂ada si臋 z dw贸ch strof czterowersowych plus dw贸ch trzywersowych, dwie zwrotki czterowersowe: opis albo narracja; dwie zwrotki trzywersowe: refleksja lub wyznanie.

Dramat

1. Definicja.

Dramat – rodzaj literacki obejmuj膮cy utwory przeznaczone do wystawienia na scenie.

2. Dwoiste funkcjonowanie dramatu:
a) w postaci pisanej, jak pozosta艂e rodzaje literackie;
b) w formie konkretyzacji scenicznej, jako dzie艂o sztuki teatralnej (utw贸r przeznaczony do wystawienia na scenie).

3. Wyr贸偶niki rodzajowe dramatu:
a) brak narratora,
b) wyrazista, wartka akcja,
c) bohaterowie prezentowani poprzez s艂owa i czyny,
d) d膮偶no艣膰 do jedno艣ci miejsca i czasu,
e) zapis w postaci tekstu g艂贸wnego (dialogi, monologi) i pobocznego, tak zwane didaskalia (wskaz贸wki dla re偶ysera i aktor贸w).

4. Kompozycja dramatu:
a) realizowanie zasady trzech jedno艣ci: miejsca (akcja rozgrywa si臋 w jednym miejscu), czasu (jeden dzie艅) i akcji (jeden w膮tek g艂贸wny);
b) obecno艣膰 konfliktu dramatycznego – wyj艣ciowego uk艂adu zdarze艅, zak艂adaj膮cego walk臋 o przeciwstawne cele, w kt贸r膮 anga偶uj膮 si臋 mniej lub wi臋cej wszyscy bohaterowie;
c) 藕r贸d艂o konfliktu dramatycznego – skonstruowanie dw贸ch kontrastowych bohater贸w o sprzecznych d膮偶eniach.

5. Klasycznie przebiegaj膮ca akcja w dramacie:
a) ekspozycja:
b) zawi膮zanie akcji;
c) rozw贸j akcji;
d) punkt kulminacyjny;
e) rozwi膮zanie akcji.

6. Rodzaje dramatu: tragedia, komedia, dramat w艂a艣ciwy, opera, operetka, szopka.

Wkuwasz ? , wy艣lij SMS o tre艣ci LEAD.WKUWAM pod numer 92505

Wpisz otrzymany kod :

Po wpisaniu kodu, wci艣ni臋ciu "Pobieram PDF/DOCX" pobieranie zacznie si臋 automatycznie

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x