Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna. Edukacyjna – szkolna baza wiedzy

Najwi臋ksza baza wypracowa艅, konspekt贸w, streszcze艅 i pomocy szkolnych w Polsce. Ponad 100 tysi臋cy materia艂贸w dla szko艂y podstawowej, 艣redniej oraz z zakresu studi贸w.

Motyw 艣mierci w literaturze i sztuce – om贸w na wybranych przyk艂adach

Cz艂owiek od dawna zadaje sobie pytanie czym tak naprawd臋 jest 艣mier膰? Nigdy, jednak, nikt nie potrafi艂 udzieli膰 odpowiedzi na to pytanie.
Pisanie o 艣mierci jest trudne i przera偶aj膮ce. By膰 mo偶e spowodowane jest to tym, 偶e 艣mier膰 czeka ka偶dego bez wzgl臋du na pochodzenie i stan posiadania. Jest po prostu nieuchronna.
Faktem jest, 偶e nale偶y j膮 traktowa膰 jako jednorazowe do艣wiadczenie podobnie jak narodziny. I jedno i drugie prze偶ywamy tylko raz.
Sam temat 艣mierci rozwa偶any jest na p艂aszczy藕nie r贸偶nych dziedzin nauki, tak偶e w kategoriach moralnych i ka偶da z tych dziedzin tworzy w艂asn膮 teori臋. Jest ona w przer贸偶ny spos贸b ukazywana i ilustrowana w literaturze i sztuce. Pojawia si臋 w odmiennych kontekstach, jest cz臋sto subiektywnie odbierana i oceniana. Mo偶e ona by膰 wybawieniem a mo偶e by膰 i katastrof膮.
W moich rozwa偶aniach postaram si臋 wykaza膰, 偶e motyw 艣mierci pojawia si臋 w ka偶dej epoce, a jego subiektywny przekaz zale偶y od kontekstu zdarze艅 i sposobu postrzegania 艣wiata przez samego artyst臋.
Motyw 艣mierci by艂 bardzo popularnym tematem w 艣redniowieczu.
Jedn膮 z przyczyn zainteresowania si臋 艣mierci膮 w owym czasie by艂a wci膮偶 tajemnicza sprawa, a mianowicie: sk膮d pochodzi 艣mier膰 i czy mo偶na przewidzie膰 czas w kt贸rym si臋 ona pojawi?
Pisarze i malarze zacz臋li r贸wnie偶 wyobra偶a膰 sobie jej wygl膮d. Powsta艂a bardzo du偶a ilo艣膰 dzie艂 przedstawiaj膮cych 艣mier膰. Wszystkie one mia艂y jednak wsp贸lny element: 艣mier膰 ukazana jest w nich jako szkielet lub nierealnie wychud艂e cia艂o. Ca艂o艣ci towarzyszy obraz twarzy, lub tego co z niej zosta艂o. Cz臋sto widoczne s膮 zapadni臋te oczy lub bezz臋bna szcz臋ka, co mia艂o na celu wywo艂anie strachu przed 艣mierci膮 u odbiorcy. Zreszt膮 nie tylko wygl膮d si臋 liczy艂, ale r贸wnie偶 jej czyny, czyli bezkarno艣膰 tego, 偶e zabiera ca艂e tysi膮ce ludzi. Motyw ten nazwana w贸wczas Ta艅cem 艢mierci czyli Dance Macabre.
Nie tylko filozofowie 艣redniowiecza zadawali sobie pytanie dotycz膮ce 艣mierci. Zadawa艂 je sobie r贸wnie偶 pewien uczony, bohater groteski, kt贸rej autor zostaje nieznany. Mam tu na my艣li ?Rozmow臋 mistrza Polikarpa ze 艢mierci膮?. Jest to chyba najs艂ynniejszy poemat dotycz膮cy makabrycznego tematu 艣mierci.
Przedstawia on Polikarpa- m臋偶czyzn臋 wykszta艂conego, kt贸ry za cel postawi艂 sobie ujrzenie 艣mierci. W tym w艂a艣nie celu poszed艂 do ko艣cio艂a by poprosi膰 w modlitwie Boga o pomoc. Gdy zosta艂 sam w ko艣ciele ujrza艂 nagle nag膮 posta膰 kobiec膮. Stanowi艂a ona uosobienie najstraszniejszych wyobra偶e艅: przera偶aj膮co blada, chuda, z oczu p艂yn膮 strumienie krwi. Polikarp nie藕le si臋 wystraszy艂, cho膰 艣mier膰 wypomnia艂a mu, 偶e modli艂 si臋 przecie偶, 偶eby j膮 zobaczy膰, a na pocieszenie doda艂a, 偶e nie nadszed艂 jeszcze jego czas, wi臋c nie ma si臋 czego obawia膰.
W trakcie rozmowy zadaje 艣mierci proste pytania dotycz膮ce tego, dlaczego zabiera ludzi, kt贸rzy jej w niczym nie zawinili? Pyta r贸wnie偶 o to, gdzie mo偶na si臋 przed ni膮 ukry膰, je艣li oczywi艣cie w og贸le mo偶na. 艢mier膰 odpowiada rzeczowo, w spos贸b oczywisty o艣wiadcza, 偶e nie mo偶na si臋 przed ni膮 ukry膰. Dla niej wszyscy s膮 r贸wni : chorzy-zdrowi, bogaci-biedni, ch艂opi czy 偶ebracy.
Poniewa偶 utw贸r ten m贸wi o sprawie tak nieuchronnej i strasznej, mo偶na zada膰 pytanie dlaczego okre艣la si臋 go jako grotesk臋?
Ot贸偶, my艣l臋, 偶e autor ukazuje 艣mieszno艣膰 ca艂ej sytuacji, kt贸ra polega na tym, 偶e Mistrz- w obliczu 艣mierci- staje si臋 tak naprawd臋 nic niewiedz膮cym g艂upcem. Autor po艂膮czy艂 elementy komiczne z tragicznymi i w ten spos贸b stworzy艂 utw贸r, kt贸ry zosta艂 mianowany polskim ?Ta艅cem 艢mierci?.
W renesansie wielu autor贸w podejmowa艂o t臋 tematyk臋. Na przyk艂ad William Szekspir traktowa艂 j膮 jako nieod艂膮czny element tragedii, w kt贸rej to by艂 mistrzem. Tak np. intryga i 艣mier膰 to w jego utworach spos贸b na zdobycie w艂adzy lub pozbycie si臋 wroga. 艢mierci膮 mo偶e zako艅czy膰 si臋 r贸wnie偶 nieszcz臋艣liwa mi艂o艣膰 jak w dramacie ?Romeo i Julia?. Przedstawiona w nim opowie艣膰 to historia tragicznej mi艂o艣ci dwojga m艂odych ludzi z Werony. Julii- m艂odej, skromnej, delikatnej nastolatki i Romeo. Niestety bohaterowie wywodz膮 si臋 z dw贸ch rod贸w, kt贸re wzajemnie si臋 nienawidz膮 i staj膮 przeciwko mi艂o艣ci obojga nastolatk贸w. Ich mi艂o艣膰 ko艅czy si臋 tragicznie. Julia za偶ywa tajemniczy eliksir i zapada w 艣pi膮czk臋. Romeo, widz膮c j膮 nieprzytomn膮, nie wahaj膮c si臋 ani chwili wypija trucizn臋. Gdy Julia si臋 przebudza i widzi zmar艂ego Romea przebi艂a si臋 sztyletem.
To w艂a艣nie ta para nastolatk贸w zafascynowa艂a ca艂e pokolenia dzi臋ki romantycznej i tragicznej mi艂o艣ci, kt贸ra ich po艂膮czy艂a i stali si臋 natchnieniem dla artyst贸w kolejnych epok.
Ich uczucie na zawsze pozostanie symbolem ?mi艂o艣ci a偶 po gr贸b? i mi艂o艣ci silniejszej ni偶 艣mier膰.
Do literatury baroku r贸wnie偶 wkrad艂 si臋 niepok贸j, kt贸ry zwi膮zany by艂 z fascynacj膮 przemijaniem czasu , a tak偶e 艣mierci膮 i nico艣ci膮. Dlatego tak bardzo utrwali艂y si臋 pewne barokowe metafory. Nietrwa艂o艣膰 偶ycia ludzkiego por贸wnywana cz臋sto do topniej膮cego 艣niegu, a up艂yw czasu do p艂yn膮cej rzeki.
To w艂a艣nie motyw czasu i jego przemijanie prowadz膮 bezpo艣rednio do tematu 艣mierci.
Daniel Naborowski, jak wi臋kszo艣膰 tw贸rc贸w tego okresu, by艂 zafascynowany przemijaniem. W swoich wierszach cz臋sto podejmowa艂 problem marno艣ci wielu ziemskich spraw np. w艂adzy, m膮dro艣ci czy urody. W wierszu, Pt. ?Marno艣膰? bardzo wyra藕ne wida膰 nawi膮zania do Ksi臋gi Koheleta zawieraj膮cej refleksje na temat ludzkiego istnienia. Naborowski marno艣ci膮 nazywa wszystkie sprawy i dobra doczesne, kt贸re i tak nie daj膮 cz艂owiekowi szcz臋艣cia. Wnioski, jakie wyci膮ga z tego s膮 jednak dalekie od 艣redniowiecznej ascezy. Nie nale偶y odrzuca膰 wszystkiego co doczesne, mo偶na pozwoli膰 sobie na mi艂o艣膰 czy zabaw臋. Nie nale偶y jedna zapomina膰, 偶e jedyn膮 sta艂膮 warto艣ci膮 jest B贸g. Dobrze poj臋ta boja藕艅 bo偶a sprawi, 偶e nie trzeba ba膰 si臋 艣mierci.
Tak wi臋c w literaturze i sztuce baroku ci膮gle obecne s膮 przer贸偶ne kombinacje tematu ?memento Mori? czyli pami臋taj o 艣mierci.
W malarstwie pojawi艂 si臋 gatunek wywodz膮cy si臋 z poj臋cia ?Still leven? czyli w t艂umaczeniu nieruchomy model czyli po prostu martwa natura. Spos贸b ten po raz pierwszy u偶yty zosta艂 w 1650r. w holenderskiej sztuce malarskiej. Przedstawicielem takiego w艂a艣nie kierunku jest Pieter Claesz Heda ( 1597-1661)
Na jego obrazie zatytu艂owanym ?martwa natura?, a wi臋c ?Still Leven? wida膰 przewr贸cone naczynia, rozsypane resztki jedzenia, psuj膮ce si臋, gnij膮ce owoce, niedopity szampan w kieliszku. Kto艣 by艂 i nagle odszed艂 jakby nie zd膮偶y艂 zje艣膰, wypi膰, posprz膮ta膰. Umar艂, bo przecie偶 czas nieuchronnie biegnie do przodu, a to co cz艂owiek pozostawia po sobie nie ma znaczenia ani warto艣ci. Sam obraz utrzymany jest w smutnej stonowanej kolorystyce, dominuje szaro艣膰 i smutek. My艣l臋, 偶e sprawia on przygn臋biaj膮ce wra偶enie
Chcia艂abym wspomnie膰 jeszcze o jednym poecie tej epoki Janie Andrzeju Morsztynie, poniewa偶 jest on artyst膮, kt贸ry lubi艂 szokowa膰 czytelnika. W wierszu, Pt. ?Do trupa? poeta w niezwyk艂y spos贸b podkre艣la zwi膮zek mi艂o艣ci i szcz臋艣cia z cierpieniem i 艣mierci膮. Inaczej m贸wi膮c jest to zestawienie stanu zakochania ze 艣mierci膮. To w艂a艣nie seria por贸wna艅 cz艂owieka zakochanego z trupem ma wstrz膮sn膮膰 czytelnikiem i przypomnie膰 mu o odwiecznym Memento Mori.
Prze艂om wieku XIX i XX to czas, w kt贸rym zapanowa艂a moda na pesymizm. Dopatrywano si臋 w tym kryzysu kultury. By艂 to tak zwany dekadentyzm, kt贸ry odrzuci艂 dawne warto艣ci etyczne i religijne. Sta艂y si臋 one po porostu nie aktualne. Dekadentyzm akcentowa艂 schy艂kowo艣膰 i bezcelowo艣膰 偶ycia jednocze艣nie w podtek艣cie sugeruj膮c, 偶e jedynym wyj艣ciem jest samob贸jstwo. By艂 to rodzaj artystycznej wypowiedzi poetyckiej, kt贸rej przedstawicielem by艂 m.in. K. Przerwa Tetmajer. Uwa偶a艂 on 偶e 偶ycie na pocz膮tku wieku XX jest szczeg贸lnie trudne i 偶e ca艂y 艣wiat przechodzi kryzys. Takim sztandarowym utworem jest wiersz ?Koniec wieku XIX? . Podmiot liryczny usi艂uje w nim odpowiedzie膰 na pytanie o sens ludzkiego 偶ycia. Na pocz膮tku ka偶dej zwrotki zadaje pytanie, kt贸re ma wyrazi膰 jego postaw臋 wobec 艣wiata: przekle艅stwo, ironia, wzgarda, rozpacz, walka, rezygnacja itp. Ale w odpowiedzi na nie padaj膮 pytania retoryczne, na kt贸re cz艂owiek nie potrafi sam sobie odpowiedzie膰. Tetmajer m贸wi, 偶e 偶ycie nie ma sensu ani warto艣ci, wszystko zmierza do ko艅ca czyli 艣mierci. Obraz poetycki tego utworu przedstawia wi臋c martwot臋 i sytuacj臋 bez wyj艣cia, cho膰 mo偶e wyj艣ciem jest sama 艣mier膰.
Obraz Jacka Malczewskiego, Pt. ?艢mier膰 Ellenai?, to zdecydowanie najpi臋kniejszy obraz zwi膮zany z umieraniem, jaki widzia艂am dotychczas i nie boj臋 si臋 nazwa膰 go pi臋knym, mimo 偶e temat raczej kojarzy si臋 z zadum膮 czy bolesnym wsp贸艂czuciem.
Przedstawia on dwie g艂贸wne postaci z poematu S艂owackiego: wygnank臋 zmar艂膮 przed chwil膮 i Anhellego Jednolita brunatno-z艂ota tonacja kolor贸w skupia uwag臋 odbiorcy na roz艣wietlonej, bezw艂adnej postaci Ellenai. Szczeg贸lne wra偶enie sprawiaj膮 jej z艂ote, rozrzucone na ubogim pos艂aniu, w艂osy, niespotykanej pi臋kno艣ci twarz i bia艂e d艂onie, le偶膮ce bezradnie na puszystym, z艂ocistym futrze. Martwa dziewczyna wygl膮da jakby by艂a pogr膮偶ona we 艣nie co sprawia wra偶enie jakby 艣mier膰 wcale nie oznacza艂a ko艅ca, jakby by艂a 藕r贸d艂em chwa艂y i nowego, lepszego 偶ycia . Jej towarzysz siedzi na poz贸r spokojny. 呕aden gwa艂towny ruch nie m贸wi o jego rozpaczy. Ale wystarczy spojrze膰 na poszarza艂膮 twarz o 艣ci膮gni臋tych rysach, na zapadle, podkr膮偶one oczy, by zrozumie膰 ogrom jego cierpienia.
Wok贸艂 Ellenai drobiazgowo oddane szczeg贸艂y: zgaszona 艣wieca, r贸偶aniec, modlitewnik, ikona, rozrzucone naczynia a tak偶e po mistrzowsku przedstawiona faktura materii: puszysto艣膰 futra, krucho艣膰 s艂omy czy szorstko艣膰 poszarpanego obicia.
Wiek XX wni贸s艂 do literackich obraz贸w 艣mierci now膮 jako艣膰, kt贸r膮 jest masowa zag艂ada czyli jednoczesne zabijanie tysi臋cy b膮d藕 milion贸w ludzi. W tym wypadku 艣mier膰 cz艂owieka zostaje pozbawiona indywidualizmu- staje si臋 warto艣ci膮 statystyczn膮. Wstrz膮saj膮ce sceny opisuje T. Borowski w swoich opowiadaniach. W mojej pracy chcia艂abym si臋 powo艂a膰 na jedno z nich, mianowicie ?prosz臋 pa艅stwa do gazu?. Sytuacja wygl膮da mniej wi臋cej tak. Na o艣wi臋cimsk膮 ramp臋 przyje偶d偶a poci膮g towarowy, kt贸ry rozpakowywany jest przez wyspecjalizowane komando. ?艁adunek? czyli ludzie s膮 segregowani. Inaczej m贸wi膮c oddziela si臋 ?towar? ma艂o przydatny od towaru dobrego mog膮cego by膰 z po偶ytkiem wykorzystanym. Tak wi臋c pierwsza grupa kierowana jest od razu do kom贸r gazowych, a ta druga po jakim艣 czasie, kiedy to przestanie by膰 przydatna, b膮d藕 sama zginie w ci臋偶kich warunkach obozowych. W takiej sytuacji m贸wimy o reifikacji czyli uprzedmiotowieniu cz艂owieka. Ludzie upodleni g艂odem, mordercz膮 prac膮, strachem przed zagazowaniem, ulegaj膮 reifikacji wyzbywaj膮c si臋 uczu膰 nawet w stosunku do najbli偶szych. 艢mier膰 w obozie jest tym straszniejsza, 偶e ?bogiem? oddzielaj膮cym 偶ywych od umar艂ych jest SSman , kt贸ry decyduje kto ma szans臋 po偶y膰 jeszcze kilka dni a kto musi do wieczora ?przej艣膰 przez komin?. W ka偶dym opowiadaniu Borowskiego uwidacznia si臋 ludzka tragedia. 艢mier膰 jest wszechobecna, a cz臋sto stanowi wybawienie. Czekaj膮 na ni膮 ludzie ko艅cowo wycie艅czeni, chorzy, pozbawieni nadziei. 呕eby unikn膮膰 upodlenia modl膮 si臋 o ni膮.
W mojej pracy stara艂am si臋 wykaza膰, 偶e 艣mier膰 w literaturze i sztuce postrzegana bywa r贸偶nie. Cz臋sto wynika ona z za艂o偶e艅 samej epoki i tendencji pisarskiej b膮d藕 malarskiej. Ale wszystkie utwory, o kt贸rych wspomnia艂am w pracy maj膮 r贸wnie偶 wsp贸lne elementy. Dotyczy to grozy, strachu i nieuchronno艣ci towarzysz膮cej zjawisku 艣mieci. A poniewa偶 ka偶dy cz艂owiek musi si臋 kiedy艣 tym zmierzy膰 to zapewne motyw ten b臋dzie fascynowa艂 i przysz艂ych tw贸rc贸w. Zagadka 艣mierci nigdy nie zosta艂a rozwi膮zana i ten problem na zawsze pozostanie otwarty.

Wkuwasz ? , wy艣lij SMS o tre艣ci LEAD.WKUWAM pod numer 92505

Wpisz otrzymany kod :

Po wpisaniu kodu, wci艣ni臋ciu "Pobieram PDF/DOCX" pobieranie zacznie si臋 automatycznie

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x