Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna.

Nie 艣ci膮gaj zacznij wkuwa膰 ju偶 dzi艣

Motyw w艂adzy i w艂adcy w literaturze

Print Friendly, PDF & Email

W艂adza i rodzaje w艂adz

Temat w艂adzy jest tematem uniwersalnym poruszanym przez pisarzy, niezale偶nie od epoki, w kt贸rej przysz艂o im tworzy膰. W艂adza w najbardziej oczywistym rozumieniu tego s艂owa oznacza panowanie nad otoczeniem w jaki艣 spos贸b wywieranie wp艂ywu na otaczaj膮cych ludzi, ale tak偶e odpowiedzialno艣膰 za tych, kt贸rzy naszej w艂adzy podlegaj膮. Ludzie od zawsze walczyli o w艂adz臋 ? bywa ona wielkim pragnieniem, dlatego jest tak cz臋sto poruszanym w literaturze i sztuce tematem. Przedstawiane s膮 sylwetki w艂adc贸w (prawdziwych lub wymy艣lonych ? reprezentant贸w okre艣lonej postawy), systemy polityczne, pomys艂y na popraw臋 sytuacji lub modele spo艂ecze艅stw. Najcz臋艣ciej nawi膮zuje si臋 do czas贸w, w kt贸rych ludzie cierpieli przez w艂adz臋 (np. totalitaryzm). Jednak mo偶na te偶 zaobserwowa膰 schlebianie w艂adcom (np. dedykacje poprzedzaj膮ce utwory renesansowe). W艂adza znacz膮co wp艂ywa na losy ludzi, budzi, wi臋c ich zainteresowanie.

W艂adza – uwa偶am to za stosunek spo艂eczny mi臋dzy dwoma jednostkami, mi臋dzy jednostk膮 a grup膮 lub mi臋dzy dwiema grupami, polegaj膮cy na tym, 偶e jedna ze stron tego stosunku mo偶e w spos贸b trwa艂y oddzia艂ywa膰 na post臋powanie drugiej strony i ma 艣rodki zapewniaj膮ce jej kontrol臋 tego post臋powania. W艂adza w tym znaczeniu to mo偶liwo艣膰 kierowania, rz膮dzenia, wp艂ywania na post臋powanie ludzi, zmuszania do pewnych dzia艂a艅 lub do ich zaniechania, narzucania im swojej woli. Stosunek w艂adzy i podw艂adno艣ci jest charakterystyczny dla ka偶dej organizacji spo艂ecznej, chocia偶 jego zakres jest r贸偶ny w r贸偶nych zbiorowo艣ciach (np. w艂adza kr贸la, w艂adza rodzicielska, w艂adza przewodnicz膮cego organizacji spo艂ecznej) – od dobrowolnej akceptacji spo艂ecznej do stosowania r贸偶nych form przymusu i przemocy fizycznej.

Wyr贸偶nia si臋 r贸偶ne rodzaje w艂adzy:
a) Polityczn膮 – sprawowan膮 przez klas臋 panuj膮c膮, stanowi膮c膮 pa艅stwowo-prawn膮 gwarancj臋 okre艣lonego uk艂adu stosunk贸w spo艂eczno-ekonomicznych, wyra偶aj膮c膮 si臋 w rz膮dzeniu, tzn. podejmowaniu decyzji przez rz膮d oraz egzekwowaniu ich wykonania przez wyspecjalizowane organy, w艂adz臋 t膮 mo偶na podzieli膰 na w艂adz臋 ustawodawcz膮, wykonawcz膮 i s膮downicz膮.

b) Pa艅stwow膮 – suwerenn膮 i uniwersaln膮 w艂adz臋 na okre艣lonym terytorium, zapewniaj膮c膮 porz膮dek prawny zgodny z interesami panuj膮cych klas, warstw i grup spo艂ecznych, wykonuj膮c膮 r贸偶ne wewn臋trzne i zewn臋trzne funkcje pa艅stwa za pomoc膮 wszelkich 艣rodk贸w przekonywania i przymusu spo艂ecznego, kt贸rymi dysponuje aparat pa艅stwowy.

c) Ekonomiczn膮 – zdolno艣膰 podmiotu w艂adzy do dyktowania przedmiotom (czynnikom produkcji, instytucjom gospodarczym, grupom spo艂ecznym itp.) kontrolowanych sposob贸w post臋powania.

Cechy dobrego w艂adcy

W literaturze motyw w艂adcy wyst臋puje w wielu epokach. Pisano o w艂adcach w dramatach, powie艣ciach, wierszach. Pisano w traktatach politycznych o kr贸lach, cesarzach, ksi膮偶臋tach, carach, przyw贸dcach partii. O ludziach sprawiedliwych i despotach, w艂adcach s艂abych i pot臋偶nych, rozwa偶nych i m膮drych albo nieodpowiedzialnych i g艂upich. Pisano o tym, jacy byli i jacy powinni by膰. W艣r贸d bohater贸w literackich czytelnik mo偶e odnale藕膰 wielu w艂adc贸w. R贸偶ni膮 si臋 oni nie tylko wygl膮dem, ale tak偶e podej艣ciem do sprawowanej w艂adzy oraz stosunkiem do swych poddanych. Jedni z nich s膮 wspania艂ymi kr贸lami (np. Karol Wielki „Pie艣艅 o Roladzie”), inni tyranami (Kreon „Antygona”), zbrodniarzami (Makbet „Makbet”). Jednak pewne z cech dobrego w艂adcy zawsze s膮 sta艂e i niezmienne. By艂y to przede wszystkim: dba艂o艣膰 o pa艅stwo i jego obywateli, umiej臋tno艣膰 po艣wi臋cenia dla kraju wszystkiego, patriotyzm, m膮dro艣膰, rozwaga i inteligencja, pomys艂owo艣膰, sprawiedliwo艣膰, odwaga, uczciwo艣膰. W艂adca obdarzony takimi w艂a艣nie cechami by艂 dobry, idealny. M贸g艂 by膰 wzorem dla swoich poddanych.

Przybli偶enie w艂adc贸w z literatury

R贸偶ne postawy w艂adc贸w odnajdujemy ju偶 w biblii. Najbardziej znanymi w艂adcami to Pi艂at i kr贸l Salomon. Pi艂at to jeden z namiestnik贸w rzymskich, kt贸ry panowa艂 w Jerozolimie, stan膮艂 on przed trudnym zadaniem. Przyprowadzono przed jego oblicze osob臋, kt贸ra jest os膮dzana o podburzanie ludu i inne przewinienia. Po przes艂uchaniu Pi艂at nie widzi winy Chrystusa, jednak nie jest w stanie przeciwstawi膰 si臋 t艂umowi i 偶ydowskim dostojnikom.
Nie wydaje wyroku jedynym wyj艣ciem z sytuacji jest dla niego „umycie r膮k” tym symbolicznym gestem odsuwa od siebie decyzje w tej sprawie. Chce mie膰 czyste sumienie jednak wie, i偶 przyczynia si臋 do 艣mierci niewinnego. Pi艂at nie zdoby艂 si臋 na gest sprzeciwu i nie post膮pi艂 zgodnie z w艂asnym sumieniem ukazuj膮c tym samym, i偶 jest cz艂owiekiem s艂abym i niezdecydowanym. Zdecydowanie innym w艂adc膮 by艂 kr贸l Salomon. By艂 to w艂a艣nie dobry i m膮dry w艂adca, kt贸ry potrafi艂 trafnie rozpozna膰 problem ludzki i wp艂yn膮膰 na cz艂owieka tak, 偶e ten sam rozwi膮zywa艂 sw贸j problem, bez pomocy rozkaz贸w i przymusu. Uwa偶am go za dobrego w艂adc臋, poniewa偶 dzia艂a艂 zgodnie ze swoim sumieniem i dba艂 o dobro poddanych. Obecno艣膰 biblii w niniejszych rozwa偶aniach pozwala zauwa偶y膰 jeszcze jedn膮 istotn膮 rzecz. Ot贸偶 w艂adza tak偶e nale偶y do Boga. B贸g w biblii to w艂adca kochaj膮cy i sprawiedliwy, ale tak偶e surowy i wymagaj膮cy, kt贸ry karze sw贸j nar贸d. Jest on w艂adc膮 mi艂osiernym, kt贸ry wybacza najwi臋kszemu grzesznikowi.

Mitologia tak偶e ukazuje b贸stwa sprawuj膮ce w艂adz臋 nad 艣wiatem ludzi. Nie s膮 one jednak wszechmocne i pozbawione wad. Bogowie staro偶ytni k艂贸c膮 si臋, walcz膮 i podst臋pem chc膮 zdoby膰 panowanie nad innymi. Kiedy tego wymagaj膮 ich interesy pomagaj膮 ludziom w r贸偶ny spos贸b. Powstrzymuj膮 ich wrog贸w albo daj膮 艣miertelnikom jakie艣 nadprzyrodzone zdolno艣ci. Jednak, kiedy kto艣 nie b臋dzie im pos艂uszny z surowo艣ci膮 i bezwzgl臋dno艣ci膮 potrafi膮 go ukara膰. Nawet, je艣li jego niepos艂usze艅stwo podyktowane by艂o wiar膮 w pewn膮 wy偶sz膮 racj臋. Taki los spotka艂 Prometeusza, ukaranego za pomoc ludziom. 艢wiat bog贸w antycznych jest bliski 艣wiatu ludzi.
By zdoby膰 w艂adze ludzie zdolni s膮 nawet do zab贸jstwa. Tak jak to mia艂o miejsce w „Antygonie”, w kt贸rej Sofokles opisuje bratob贸jcz膮 walk臋 o tron. „Antygona” ukazuje tak偶e posta膰 Kreona, w艂adcy, kt贸ry bezprawnie posiad艂 tron i pr贸buje swe nakazy stawia膰 wy偶ej ni偶 boskie, przestrzegane od wiek贸w prawo. Jest tyranem nie zwa偶aj膮cym na cierpienia Antygony. Stara艂 si臋 rz膮dzi膰 sprawiedliwie, przestrzega艂 praw, by艂 wytrwa艂y i nieust臋pliwy w postanowieniach, sprawy pa艅stwa stawia艂 na pierwszym miejscu, nie zwa偶aj膮c na tradycj臋. Wed艂ug Kreona przyznanie si臋 do b艂臋du podwa偶a autorytet w艂adcy. Kreon by艂 z艂ym w艂adc膮, nie potrafi艂 przyzna膰 si臋 do b艂臋du, to wszystko doprowadzi艂o do tego, 偶e zosta艂 w艂adc膮 tragicznym.
Dobry w艂adca powinien by膰 nie tylko silny, ale tak偶e wyrozumia艂y i dbaj膮cy o swych poddanych. Przyk艂adem takiego w艂adcy jest kr贸l Francji Karol Wielki, kt贸ry opisany jest w „Pie艣ni o Rolandzie.” To w艂adca, kt贸ry umie zgodzi膰 prawo boskie z ziemskim. Anonimowy autor m贸wi o kr贸lu jako majestatycznym w艂adcy, siwobrodym starcu bior膮cym udzia艂, mimo s臋dziwego wieku, w walkach i odznaczaj膮cym si臋 odwag膮, m臋stwem, waleczno艣ci膮
Karol Wielki to tak偶e symbol wojuj膮cego Ko艣cio艂a. Sam B贸g go wybra艂 i udziela mu rad i wskaz贸wek, zsy艂aj膮c sny prorocze; wys艂uchuje te偶 jego pr贸艣b. Karol cieszy si臋 szacunkiem i mi艂o艣ci膮 swoich poddanych. Jest r贸wnie偶 sprawiedliwy i rozwa偶ny. Kocha poddanych i czuje si臋 odpowiedzialny za ich losy. Ukazuje te偶 Karola Wielkiego jako cz艂owieka kochaj膮cego i cierpi膮cego, a tak偶e prze偶ywaj膮cego chwile bezsilno艣ci, np., gdy nie mo偶e zmieni膰 decyzji Rolanda, kt贸ry obejmuje dow贸dztwo tylnej stra偶y czy te偶, gdy nie jest w stanie wesprze膰 go posi艂kami. Karol Wielki przedstawiony zosta艂 tak偶e jako waleczny, m臋偶ny w贸dz. Szczeg贸艂owo opisuje udzia艂 kr贸la w zwyci臋skiej bitwie o Saragoss臋. To w艂adca odwa偶ny prawy i szlachetny, post臋puj膮cy zgodnie z kodeksem rycerza. By艂 odwa偶ny, troszczy艂 si臋 zar贸wno o Ko艣ci贸艂, jak i o poddanych – sw贸j nar贸d. Cechowa艂a go tak偶e rozwaga i m膮dro艣膰.
O tym, jak ogromna moc ma w艂adza przekona膰 si臋 mo偶na czytaj膮c „Makbeta”. Dramat Szekspira to doskona艂e studium ludzkich nami臋tno艣ci i pragnie艅. Pokazuje moc w艂adzy i konsekwencje osi膮gania jej za wszelk膮 cen臋. Makbet to w艂adca nieprawy, niegodny panowania, gdy偶, by zdoby膰 tron, 艂amie zasady moralne. Za namow膮 偶ony zabija prawowitego kr贸la, Dunkana. Po jego zab贸jstwie mo偶e ju偶 rz膮dzi膰 Dani膮. Jednak nie sprawdza si臋 jako kr贸l. Zosta艂 on przedstawiony w dramacie jako bezwzgl臋dny, okrutny tyran, kt贸ry w pa艅stwie stosuje przemoc i gwa艂t jest zaborczy i bezwzgl臋dny. Boj膮c si臋 utraty korony, nie cofa si臋 przed 偶adn膮 zbrodni膮. Krwawo rozprawia si臋 z ka偶dym, kto w jakikolwiek spos贸b zagra偶a jego panowaniu. Nic, wi臋c dziwnego, 偶e szerzy si臋 coraz wi臋ksza niech臋膰 do w艂adcy, ludzie opuszczaj膮 kraj. r臋cz膮 go wyrzuty sumienia za to, 偶e posiad艂 tron okupiony krwi膮. W rezultacie sam tak偶e pada ofiar膮 zamachu syn贸w Dunkana.
W literaturze odnajdujemy tak偶e przyk艂ady na to, 偶e w艂adca wcale nie musi a w r臋cz nie chce liczy膰 si臋 z dobrem poddanych. Takim w艂adc膮 jest m艂ody kr贸l Troi Parys, kt贸ry za wszelk膮 cen臋 pragnie zatrzyma膰 przy sobie Helen臋. Nie dba o dobro kraju i narodu, wie, jak bardzo nara偶a Trojan na cen臋 ryzyka mimo to nie zgadza si臋 wyda膰 Heleny Grekom. Jego kaprys i post臋powanie doprowadza w konsekwencji do wojny, w kt贸rej jak wiemy Trojanie przegrywaj膮. Parys jest przyk艂adem cz艂owieka, kt贸ry wykorzystuje w艂adz臋 dla w艂asnych cel贸w, kt贸ry nie liczy si臋 z dobrem publicznym, a jedynie z w艂asnymi zachciankami.
Kr贸l to jedna z postaci ksi膮偶ki pt. ?Ma艂y ksi膮偶臋? Antoine de Saint- Exupery. Poznajemy go podczas rozmowy z ma艂ym ksi臋ciem. Mieszka i rz膮dzi na planecie, na kt贸rej uwa偶a si臋 za w艂adc臋. Wszystkim ludziom daje rozkazy do spe艂nienie, gdy偶 uwa偶a ze jest to ich obowi膮zek. Wydaje mi si臋, i偶 jest kr贸lem dobrym sprawiedliwy rozs膮dnym, nie znosz膮cym niepos艂usze艅stwa. Wydaje 艣mieszne rozkazy np. ka偶e ma艂emu ksi臋ciu ziewa膰 lub siada膰. Uwa偶am, i偶 posta膰 jest komiczna i 艣mieszna, a wynika to z jego zachowania. Wydaje mi si臋, 偶e ma w艂adz臋 nad wszystkim, a gdy ksi膮偶臋 prosi kr贸la o rozkazanie s艂o艅cu, aby zasz艂o, on spogl膮da w kalendarz i m贸wi, 偶e zajdzie ono jak warunki b臋d膮 przychylne, co oznacza, 偶e nie mo偶e rz膮dzi膰 nad wszystkim. Wed艂ug mnie jest to posta膰 samolubna.

W艂adza og贸lne wnioski

Mimo i偶 tak wiele w historii mamy przyk艂ad贸w, nadal pozwalamy, aby w艂adza powierzana by艂a ludziom nieodpowiedzialnym i nieposiadaj膮cym do tego predyspozycji. Czy kiedykolwiek istnia艂 monarcha idealny? Je偶eli tak to gdzie go szuka膰? Mo偶e w Biblii ? sprawiedliwy Salomon i dobry Dawid. Jednak i kr贸la Dawida za艣lepi艂a w艂adza, kt贸ra doprowadzi艂a go do grzechu. W utworach ze wszystkich niemal epok pojawiaj膮 si臋 portrety w艂adc贸w, ale rzadko, kiedy s膮 oni wolni od wad, rozterek i moralnych dylemat贸w, niewielu z nich potrafi zachowa膰 zwyk艂膮 ludzk膮 przyzwoito艣膰. Czy w艂adza musi kojarzy膰 si臋 ze z艂em? Najwyra藕niej tak. Same terminy, kt贸re j膮 okre艣laj膮: dyktatura, totalitaryzm, despotyzm przywodz膮 nam na my艣l negatywne skojarzenia. Pot臋ga w艂adzy kusi, st膮d liczne w艣r贸d bohater贸w pragnienia sprawowania rz膮d贸w. W艂adza nie jest jednak tylko panowaniem nad innymi, jest trudnym obowi膮zkiem i rodzi wiele pokus, kt贸re nierzadko trzeba przezwyci臋偶a膰. Tylko w贸wczas mo偶na by膰 dobrym w艂adc膮, kr贸lem dbaj膮cym o dobro innych a nie tylko o swoje.

Dodaj komentarz

Tw贸j adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola s膮 oznaczone *

Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna.