Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna.

Ponad 100 tysi臋cy materia艂贸w dla szko艂y podstawowej, 艣redniej oraz z zakresu studi贸w.

Motyw wsi w literaturze.

Udost臋pnij

W literaturze polskiej temat wsi poruszany by艂 bardzo wiele razy przez r贸偶nych pisarzy i poet贸w. Znajduje on swoje odbicie w wielu epokach literackich, kt贸re odmiennie przedstawia艂y obraz wsi polskiej. Nie spos贸b om贸wi膰 wszystkich dzie艂 ukazuj膮cych obraz wsi, dlatego w dalszej cz臋艣ci mojej pracy postaram si臋 przedstawi膰 kilka najwa偶niejszych, moim zdaniem, pozycji odzwierciedlaj膮cych 偶ycie mieszka艅c贸w wsi w okresie od antyku do M艂odej Polski.
Po raz pierwszy tematyka rustykalna pojawi艂a si臋 w antyku, a pierwszym pisarzem, kt贸ry j膮 zapocz膮tkowa艂 by艂 Teokryt. Stworzy艂 on gatunek zwany sielank膮. 脫w gatunek literacki obejmowa艂 tematy zaczerpni臋te z 偶ycia wiejskiego 鈥 偶ycie rolnik贸w, pasterzy, ch艂op贸w. Pisarz idealizowa艂 wie艣, ukazywa艂 j膮 jako arkadi臋. By艂 on tym samym mistrzem w oddawaniu nastroju. W scenach rodzajowych i idyllicznych wiernie kre艣li艂 uroki natury.
Drugim pisarzem uprawiaj膮cym sielank臋 by艂 Wergiliusz. Wyda艂 on zbi贸r 10 sielanek 鈥 Bukoliki. Opisywa艂 w nich obraz wsi jako arkadii 鈥 ba艣niowej i mitycznej krainy. Napisa艂 on r贸wnie偶 Georgiki, kt贸re by艂y swoist膮 pochwa艂膮 偶ycia wiejskiego, a tak偶e poematem o pasterzach i rolnikach.
Kolejnym utworem, tym razem 艣redniowiecznym, w kt贸rym poruszana jest tematyka wsi to 鈥濻atyra na leniwych ch艂op贸w鈥. Utw贸r ten powsta艂 w XV wieku, a jego autorem jest prawdopodobnie szlachcic 鈥 niestety nie znamy jego nazwiska, ani imienia. Wiersz jest 艣wiadectwem na to, 偶e atmosfera XV-wiecznej wsi nie by艂a sielankowa. Autor narzeka na opiesza艂e wype艂nianie pa艅szczyzny przez ch艂op贸w. Tym samym daje wyraz ich leniwo艣ci, a tak偶e tego, i偶 oszukiwali pana. Ch艂op w „Satyrze…” jest pokazany jako cz艂owiek, kt贸ry udaje nie艣wiadomo艣膰 i prostot臋, a w rzeczywisto艣ci potrafi sobie 艣wietnie radzi膰. Umie udawa膰 prac臋, wie jak popsu膰 narz臋dzia, aby je potem jak najd艂u偶ej naprawia膰:
„…Mniema膰 ka偶dy cz艂owiek prawie,
By by艂 prostak na postawie,
Bo膰 si臋 zda jak prawy wo艂ek,
Ale膰 jest chytry pacho艂ek”.
Okresowi renesansu charakteryzuj膮cemu si臋 poczuciem pi臋kna i harmonii towarzyszy艂o nieodmienne i powszechne przekonanie, 偶e stan ziemia艅ski jest stanem szcz臋艣liwym, zapewniaj膮cym cz艂owiekowi prawdziwe powodzenie i rado艣膰. Rado艣ci p艂yn膮ce z 偶ycia cz艂owieka na wsi mocno podkre艣lili w swojej tw贸rczo艣ci: Szymon Szymonowic, Miko艂aj Rej i Jan Kochanowski.
Miko艂aj Rej w utworze pt. 鈥炁粂wot cz艂owieka poczciwego鈥 鈥 propaguje wz贸r poczciwego ziemianina, kt贸ry umiej臋tnie korzysta z d贸br wsi. Utw贸r wydaje si臋 by膰 podzielony na pory roku i zgodnie z nimi toczy si臋 偶ycie mieszka艅c贸w wsi. Prace w gospodarstwie takie jak oranie, sianie, przycinanie ga艂臋zi wykonywane s膮 wtedy, gdy przyjdzie na to pora. Rej przedstawia szlachcica jako osob臋 pracowit膮 i dumn膮 ze swojej pracy. Rej jest r贸wnie偶 autorem „Rozprawy mi臋dzy trzema osobami: Panem, W贸jtem a Plebanem”. Utw贸r ten ma form臋 dialogu, w kt贸rym uczestnicz膮 przedstawiciele trzech stan贸w. Wytykaj膮 oni sobie nawzajem b艂臋dy, kt贸re pope艂niaj膮 poszczeg贸lne stany. Dzie艂o to oddawa艂o wiernie obraz rzeczywisto艣ci.
Kolejnym autorem, kt贸ry skupi艂 sw膮 tw贸rczo艣膰 na tematyce rustykalnej by艂 z pewno艣ci膮 Szymon Szymonowicz. By艂 on propagatorem sielanki realistycznej – wyp艂ywaj膮cej z trafnej i celnej obserwacji i oceny 偶ycia. Przyk艂adem takich sielanek mog膮 by膰 „Ko艂acze” i „呕e艅cy”. 鈥炁籩艅cy鈥 ukazuj膮 偶ycie i prac臋 ch艂opa. W utworze tym poeta zrywa zupe艂nie z konwencjonalnym, sielankowym obrazem-snem. Miejsce beztroskich pasterzy zajmuj膮 spracowane wiejskie kobiety, narzekaj膮ce na sw贸j los. Autor tworzy艂 r贸wnie偶 sielanki konwencjonalne, w kt贸rych przedstawia艂 偶ycie proste i nieskomplikowane, wiedzione w obcowaniu w z natur膮 przez pasterzy, wie艣niak贸w, rybak贸w, do艣wiadczaj膮cych uczu膰 smutku i 偶alu. Niestety obrazy malowane w sielankach konwencjonalnych w niczym nie przypominaj膮 prawdziwego 偶ycia wsi.
Jan Kochanowski r贸wnie偶 by艂 autorem, kt贸ry w swych utworach podejmowa艂 tematyk臋 wsi. We fraszce 鈥濶a lip臋鈥 poeta pr贸buje ukaza膰 warto艣ci, jakie lipa- pospolite drzewo mo偶e da膰 cz艂owiekowi. S膮 to mi臋dzy innymi: mi贸d, szept li艣ci, cie艅, 艣piew ptak贸w. W kolejnym utworze-鈥濸ie艣艅 艣wi臋toja艅ska o sob贸tce鈥, Kochanowski daje wyraz swojemu podziwowi dla zwyczaj贸w ludowych. Chwali wie艣 i 偶ycie wiejskie. W utworze rozbrzmiewaj膮 nuty rado艣ci. Jest mowa o mi艂o艣ci, ta艅cu i 艣piewie. Poeta tworzy w ten spos贸b wie艣 arkadyjsk膮- sielankow膮.
W romantyzmie r贸wnie偶 mamy do czynienia z ukazywaniem obraz贸w wsi przez 贸wczesnych autor贸w. Przyk艂adem tego mog膮 by膰 chocia偶by 鈥濨allady i romanse鈥 Adama Mickiewicza. Widzimy w nich romantyczne zafascynowanie autora ludowo艣ci膮. Mickiewicz ukazuje 艣wiat wewn臋trznych prze偶y膰 bohater贸w, a tak偶e zwi膮zek cz艂owieka z przyrod膮. Przyk艂adem ballady utrzymanej w konwencji sielankowej mo偶e by膰 鈥 Kurhanek Maryli鈥. Ukazuje ona histori臋 mi艂o艣ci Maryli i Jasia. Autor osadzi艂 akcj臋 utworu w nadnieme艅skiej okolicy, co jest cech膮 charakterystyczn膮 dla sielanki. Ludowy charakter utworu mo偶emy tak偶e obserwowa膰 w 鈥濪ziadach cz.II鈥. Podobnie, jak 鈥濨allady i romanse鈥, Dziady wyros艂y z romantycznego zafascynowania ludow膮 kultur膮, literatur膮 i 艣wiatem warto艣ci. Charakterystyczny dla utworu by艂 podzia艂 na dobre i z艂e duchy, oraz przywo艂ywanie magicznych formu艂 i zakl臋膰 przez Gu艣larza.
Mickiewicz ukazuje r贸wnie偶 urokliwy obraz wsi w epopei narodowej- 鈥濸an Tadeusz鈥. Jest to utw贸r zawieraj膮cy mn贸stwo pi臋knych opis贸w przyrody, pi臋knych las贸w, wiejskiego ogrodu, cudownych wschod贸w i zachod贸w s艂o艅ca. Mickiewicz ukazuje sielankow膮 codzienno艣膰 mieszka艅c贸w dworku. Ogr贸d pe艂en jest r贸偶norodnych zi贸艂 domowego ptactwa, lasy bogate s膮 w dzik膮 zwierzyn臋 i grzyby. Obraz wsi przypomina sielski krajobraz, a poeta ukazuje rzeczywisto艣膰 doskona艂膮, idylliczn膮.
Z pewno艣ci膮 mo偶na stwierdzi膰, i偶 epoka pozytywizmu r贸wnie偶 przyczyni艂a si臋 do kszta艂towania obrazu polskiej wsi. Czo艂owym tego przyk艂adem mo偶e by膰 powie艣膰 realizmu krytycznego鈥濶ad Niemnem鈥 Elizy Orzeszkowej. W utworze autorka u艣wiadamia, i偶 kryterium oceny cz艂owieka powinna by膰 praca i patriotyzm. Powie艣膰 opisuje codzienne 偶ycie ludzi z nadnieme艅skich wsi. Autorka w powie艣ci chwali prac臋 organiczn膮 i prac臋 u podstaw, natomiast krytykuje takie postawy, jak: dekadentyzm, kosmopolityzm, lenistwo, czy warcholstwo. W utworze mamy r贸wnie偶 do czynienia z ogromn膮 ilo艣膰 opis贸w przyrody, kt贸re s膮 nieod艂膮czn膮 cz臋艣ci膮 tematyki wiejskiej.
R贸wnie偶 Maria Konopnicka porusza艂a w swych utworach tematyk臋 wsi. Przyk艂adem tego mo偶e by膰 wiersz pt. 鈥濿olny najmita鈥, w kt贸rym autorka opisuje ci臋偶k膮 sytuacj臋 ch艂op贸w po nieudolnej reformie uw艂aszczeniowej og艂oszonej w 1864 roku przez rz膮d carski. Mimo, i偶 reforma dawa艂a ch艂opom wolno艣膰, to pozbawia艂a ich 艣rodk贸w do偶ycia i prawa do ziemi. Konopnicka udowadnia, i偶 tak naprawd臋 wolno艣膰 oznacza brak mo偶liwo艣ci wyboru.
W nowelistyce pozytywistycznej tak偶e poruszana jest tematyka rustykalna. Uwidacznia si臋 to w noweli pt. 鈥濧ntek鈥 Boles艂awa Prusa. Bohaterem noweli jest biedne wiejskie dziecko, kt贸re nie mo偶e si臋 odnale藕膰 w realiach 偶ycia wiejskiego. Ch艂opiec bardzo lubi marzy膰, niestety nie jest rozumiany przez wiejsk膮 spo艂eczno艣膰. Realia okazuj膮 si臋 by膰 zupe艂nie inne, ni偶 wyobra偶a艂by je sobie Antek. Henryk Sienkiewicz w noweli pod tytu艂em 鈥濲anko Muzykant鈥 ukaza艂 wie艣 jako miejsce zacofane, gdzie nikt nie interesuje si臋 sztuk膮 ani literatur膮. Ch艂opi po prostu nie maj膮 na to czasu. Ca艂y dzie艅 zajmuje im oporz膮dzanie zagrody i ci臋偶ka praca na polu. Jednak nie zawsze ci臋偶ka praca na polu owocuje obfitymi plonami. Na wsi nie ma mo偶liwo艣ci rozwoju 偶adnych talent贸w. Tak w艂a艣nie zmarnowany zosta艂 talent Janka, ch艂opca pi臋knie graj膮cego na skrzypcach.
W epoce M艂odej Polski pogl膮dy pisarzy na temat wsi znacznie si臋 od siebie r贸偶ni艂y. W艂adys艂aw Reymont w epopei pt. 鈥濩h艂opi鈥 chcia艂 ukaza膰 pe艂ny obraz 偶ycia wsi i jej mieszka艅c贸w. Chcia艂 on wykaza膰, i偶 dla ch艂op贸w najwy偶sz膮 warto艣ci膮 by艂a ziemia. Walka o ziemi臋 bywa brutalna, bezwzgl臋dna, ponad zasadami etyki. Bohaterami 鈥濩h艂op贸w鈥 nie s膮 okre艣leni przedstawiciele wsi, lecz ca艂a zbiorowo艣膰 lipecka. W obliczu zagro偶enia ch艂opi potrafi膮 si臋 zjednoczy膰 w walce, lecz na co dzie艅 zwyci臋偶aj膮 w nich instynkty biologiczne, kt贸re doprowadzaj膮 do ci膮g艂ych k艂贸tni mi臋dzy mieszka艅cami wsi. Obraz 偶ycia wsi pokazany zosta艂 przez pryzmat zale偶no艣ci od cyklu p贸r roku, oraz w 艣cis艂ym zwi膮zku z cyklem obrz臋d贸w.
Z pewno艣ci膮 inny obraz wsi pr贸bowa艂 kreowa膰 Stefan 呕eromski. Pisarz ukazuje wie艣, jako miejsce n臋dzy, zaciemnienia, a tak偶e ub贸stwa. Mimo, i偶 obraz ten jest bardzo jednostronny, z pewno艣ci膮 mo偶na go uzna膰 za prawdziwy. Pojawia si臋 on bardzo cz臋sto w opowiadaniach 呕eromskiego 鈥 鈥濻i艂aczka鈥, 鈥濪oktor Piotr鈥, 鈥瀂mierzch鈥. W „Zmierzchu” ch艂op Giba艂a wyrzucony z pracy za kradzie偶 owsa zostaje ponownie zatrudniony na zupe艂nie innych, gorszych warunkach. Najmuje si臋 do wydobywania torfu, a jest to praca ponad si艂y cz艂owieka, mo偶na powiedzie膰, 偶e wykonuje prac臋 konia poci膮gowego, ci膮gnie taczki ze szlamem. Za prac臋 otrzymuje 30 kopiejek od kube艂ka, ale zarz膮dca uzna艂, 偶e bieda musia艂a go mocno przycisn膮膰 I obni偶a stawk臋 do 20 kopiejek, co pozwala zaledwie na wegetacj臋. Ch艂opi w utworach 呕eromskiego to istoty wyn臋dznia艂e, zniszczone przez g艂贸d, choroby i n臋dz臋. W utworach tych czytelnika szczeg贸lnie uderza ich pesymizm. Autor dokonuje tak偶e oceny sytuacji spo艂eczno-ekonomicznej wsi po powstaniu styczniowym i po wprowadzeniu reformy uw艂aszczeniowej.
Inaczej przedstawi艂 wie艣 Stanis艂aw Wyspia艅ski w 鈥濿eselu鈥. Ukaza艂 on tam stan ch艂opski b臋d膮cy g艂臋boko zainteresowany sytuacj膮 polityczn膮 i ekonomiczn膮 pa艅stwa. Ch艂opi s膮 gotowi do zrywu niepodleg艂o艣ciowego, lecz nie maj膮 przyw贸dcy kt贸ry m贸g艂by pokierowa膰 ich poczynaniami.
Reasumuj膮c moj膮 wypowied藕, chcia艂bym jeszcze raz zauwa偶y膰, i偶 motyw wsi obecny by艂 na przestrzeni wiek贸w w bardzo wielu utworach. Nie pomyl臋 si臋 chyba, je艣li powiem, i偶 tematyka rustykalna by艂a jednym z g艂贸wnych motyw贸w literatury polskiej na przestrzeni wiek贸w. Wie艣 by艂a opisywana bardzo r贸偶nie. Czasem jako kraina mityczna, pe艂na szcz臋艣cia, czasem doceniane by艂y jej uroki 鈥 bujna przyroda, a czasem by艂a skupiskiem n臋dzy i ub贸stwa. Warto zauwa偶y膰, i偶 poszczeg贸lne r贸偶nice w prezentowaniu wsi wynika艂y g艂贸wnie z bie偶膮cej epoki, a tak偶e wydarze艅 z ni膮 zwi膮zanych. Niekiedy r贸wnie偶 opisy stanu ch艂opskiego by艂y moim zdaniem zbyt wyjaskrawione. Uwa偶am, i偶 w 鈥濿eselu鈥 Stanis艂awa Wyspia艅skiego ch艂opi z pewno艣ci膮 nie byli a偶 tak ochoczo nastawieni do walki, gdy偶 byli 艣wiadomi, i偶 ich szanse na odzyskanie niepodleg艂o艣ci s膮 raczej nik艂e. Niemniej jednak poczucie patriotyzmu z pewno艣ci膮 by艂o dla nich istotn膮 warto艣ci膮, gdy偶 dzisiaj 偶yjemy w pa艅stwie, kt贸re zdecydowanie mo偶na okre艣li膰 jako niepodleg艂e.


Udost臋pnij

Wy艣lij SMS o tre艣ci ODBLOKUJ.PDF pod numer 92505

Wpisz otrzymany kod :

Subscribe
Powiadom o
guest

0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x