Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna. Edukacyjna – szkolna baza wiedzy

Najwi臋ksza baza wypracowa艅, konspekt贸w, streszcze艅 i pomocy szkolnych w Polsce. Ponad 100 tysi臋cy materia艂贸w dla szko艂y podstawowej, 艣redniej oraz z zakresu studi贸w.

Obraz dziecka w polskiej nowelistyce pozytywistycznej.

W epoce pozytywizmu powsta艂o najwi臋cej nowel wywodz膮cych si臋 z ducha utylitaryzmu. Przedstawiano w nich problemy, losy dzieci i ich punkt widzenia na ca艂y zewn臋trzny 艣wiat. Ukazywany by艂 obraz dziecka cierpi膮cego, wyzyskiwanego, pozostawionego na los i pastw臋 otoczenia. Te dzieci musia艂y zmaga膰 si臋 z przeciwno艣ciami 艣wiata, dawa膰 sobie rad臋 i troszczy膰 si臋 o siebie. Autorzy nowel celowo wmontowywali ich posta膰 w przebieg akcji. Mogli w ten spos贸b dokona膰 ogromnego uproszczenia spraw wielkich i skomplikowanych. Dla dziecka 艣wiatem niedost臋pnym jest psychika doros艂ego cz艂owieka, nieznane s膮 istotne mechanizmy psychiczne decyduj膮ce o jego intencjach i jego dzia艂aniach. Dziecko mniej rozumie ni偶 cz艂owiek doros艂y, ale za to g艂臋biej, reaguje uczuciowo na zdarzenia, poniewa偶 nie zna ani norm post臋powania, ani kryteri贸w oceny obowi膮zuj膮cych w 艣wiecie doros艂ych, zdobywa si臋 na w艂asny stosunek do spraw i ludzi. John Stuart Mill, za艂o偶yciel Towarzystwa Utylitarystycznego w Londynie, widzia艂 dzieci艅stwo jako 鈥瀞ielskie, anielskie鈥 i bezgrzeszne, kt贸re w 鈥瀢ieku m臋skim, wieku kl臋ski鈥 op艂akuje si臋 jako bezpowrotn膮 por臋 szcz臋艣liwo艣ci i promiennej pe艂ni 偶ycia. Czy polscy pozytywi艣ci mieli podobne zdanie?

Los dziecka w nowelistyce polskiej powodowany by艂 r贸偶nymi przyczynami i w zale偶no艣ci od nich, wykszta艂ca艂 si臋 inny 艣wiatopogl膮d dziecka oraz naturalistyczna koncepcja pojmowania 艣wiata. Nadrz臋dnym celem wprowadzenia przez pisarzy bohatera dzieci臋cego by艂o zasygnalizowanie, 偶e dziecko to te偶 cz艂owiek, kt贸rym nale偶y si臋 zaj膮膰 i zainteresowa膰. Dzieci te by艂y najcz臋艣ciej przedstawicielami grup ch艂opskich (Antek, Janko Muzykant) oraz zubo偶a艂ej szlachty (Anielka, dziewczynka w Katarynce). Aby jednak mie膰 dok艂adne odbicie reali贸w 偶ycia dziecka w okresie pozytywizmu, nale偶y, wed艂ug mnie, przeanalizowa膰 kilka charakterystycznych nowel z tej epoki.

鈥濲anko Muzykant鈥 鈥 Henryka Sienkiewicza, najbardziej oddaje g艂臋bie dzieci臋cych prze偶y膰. Od pierwszych chwil 偶ycia tytu艂owe dziecko by艂o nie dokarmione, 鈥瀢膮t艂e鈥, 鈥瀞艂abe鈥 i 鈥瀕edwie zipa艂o鈥. By艂o chude z zapadni臋tymi piersiami i chorowa艂o na kwashiorkor z powodu niedo偶ywienia. Kiedy ma艂y Janko s艂ysza艂 melodie grane przez organist臋 w ko艣ciele lub innych grajk贸w w jego duszy 鈥瀦aczyna艂y p艂yn膮膰 艂zy鈥. Jego serce zaczyna艂 wype艂nia膰 bukiet d藕wi臋k贸w. Do takiego stopnia si臋 wzrusza艂, 偶e jego matka nie chcia艂a chodzi膰 z nim do ko艣cio艂a. Pewnego dnia zainteresowa艂 si臋 ma艂ymi skrzypkami, na kt贸rych gra艂 jeden z mieszka艅c贸w ma艂ego miasteczka. Z samej ciekawo艣ci wszed艂 do jego mieszkania, 偶eby 鈥瀙ogra膰鈥 na skrzypach i na jego nieszcz臋艣cie natkn膮艂 si臋 na ich w艂a艣ciciela. Jego ciekawo艣膰 doprowadzi艂a go niestety do zguby i zosta艂 za kar臋 pobity, wskutek czego zmar艂. Jest to przyk艂ad losu biednego dziecka, kt贸re w d膮偶eniu do upragnionego szcz臋艣cia pr贸buje stawi膰 czo艂a wszelkim przeciwno艣ciom losu. Pojmuje 艣wiat jako pewne d藕wi臋ki, kt贸re staj膮 si臋 dla niego znamienne, d膮偶y do nich, a przy ich braku zaczyna najzwyczajniej p艂aka膰. Ma艂y ch艂opiec sta艂 si臋 ofiar膮 w艂asnych nieprzeci臋tnych zdolno艣ci muzycznych. W tej noweli autor wyra偶a swoj膮 mi艂o艣膰 oraz wsp贸艂czucie dla s艂abszych, pokrzywdzonych i biednych. 艢mier膰 istoty bezbronnej i niewinnej porusza nas, wstrz膮sa nami i zmusza do zastanowienia nad losem dzieci w XIX wieku.

Podobna jest historia ch艂opca z noweli 鈥濧ntek鈥 Boles艂awa Prusa. Nowela opisuje 偶ycie ch艂opca wiejskiego 鈥瀦akochanego鈥 w wiatrakach. Struga艂 je w ka偶dej wolnej chwili, nawet w czasie pasania byd艂a. Na pytania kim chce zosta膰 odpowiada艂 bez namys艂u, 偶e budowniczym wiatrak贸w. W beznadziejnej sytuacji by艂a te偶 jego siostra. Poniewa偶 rodzina by艂a tak biedna, 偶e nie by艂o jej sta膰 na zapewnienie podstawowej opieki lekarskiej dla c贸reczki, rodzina korzysta艂a z us艂ug miejscowej znachorki. Zaleci艂a ona, by chore dziecko w艂o偶y膰 na trzy zdrowa艣ki do pieca, dzi臋ki czemu mia艂a zosta膰 wyp臋dzona choroba. Niestety dziecko zmar艂o w strasznych m臋czarniach. P贸藕niej wys艂ano Antka do szko艂y, gdzie profesor uczy艂 dzieci abecad艂a w prz贸d i w ty艂 w ci膮gu trzech lat. Jednak gdy w zabrak艂o matce pieni臋dzy na op艂acanie nauki syna, Antek musia艂 opu艣ci膰 szko艂臋. Oddano go wtedy do kowala, u kt贸rego zbyt szybko si臋 nauczy艂 zawodu. Po powrocie do domu rze藕bi艂 pi臋kne figury, kt贸re sprzedawa艂 za marny grosz. Rodzina pogr膮偶y艂a si臋 w kra艅cowej biedzie, gdy wyla艂a rzeka. W tej sytuacji Antek musia艂 opu艣ci膰 dom i 鈥瀙贸j艣膰 w 艣wiat鈥. 鈥濧ntek鈥 jest szczeg贸ln膮 nowel膮, kt贸ra za zaistnia艂y stan ch艂opstwa obwinia istniej膮cy system, w kt贸rym osoby najlepiej wykszta艂cone i dobrze sytuowane wykorzystuj膮 tych najbiedniejszych. Moim zdaniem Sienkiewicz i Prus poprzez swoje utwory pragn臋li pokaza膰, 偶e uzdolnione dzieci wiejskie nie mia艂y 偶adnych szans rozwoju swoich wrodzonych talent贸w. Nowele te mia艂y za zadanie poruszy膰 sumienia ludzi z wy偶szych warstw spo艂ecznych, kt贸rzy mogli i mieli obowi膮zek zaj膮膰 si臋 losami dzieci z nizin spo艂ecznych. Uwidacznia si臋 tu wyra藕nie has艂o pozytywistyczne pracy u podstaw i demokratyzacja spo艂ecze艅stwa polskiego.

Bezbronno艣膰 oraz naiwno艣膰 dzieci pozbawionych opieki i wsparcia os贸b doros艂ych, cz臋sto przez swoj膮 wybuja艂膮 wyobra藕ni臋, prowadzi do zguby, czyli tak jak ma to miejsce w noweli 鈥濼adeusz鈥 Elizy Orzeszkowej. Tytu艂owy bohater mia艂 2 lata i 22 tygodnie. By艂 synem Klemensa i Chwedory. Ich sytuacja by艂a bardzo ci臋偶ka, pracowali jako robotnicy najemni. Pewnego razu ch艂opiec przy braku opieki, zaczyna goni膰 po 艂膮ce niesiony bujn膮 wyobra藕ni膮. Pot臋guj膮 j膮 niezliczone ilo艣ci ptactwa, kolorowych kwiatk贸w oraz inne ma艂e zwierz膮tka. Dziecko w takiej sytuacji zapomina o ca艂ym otaczaj膮cym go 艣wiecie i cz臋sto wpada w liczne tarapaty. W tym przypadku dla ma艂ego Tadeuszka ko艅czy si臋 to tragicznie, wpada do sadzawki, z kt贸rej ju偶 nie jest w stanie wyj艣膰. Win臋 za 艣mier膰 Tadeusza ponosi m艂oda dziewczyna i ludzie z dworu, kt贸rzy mogliby zaopiekowa膰 si臋 dzie膰mi ch艂op贸w. Rodzice s膮 niewinni, gdy偶 zaj臋ci byli prac膮 na 偶ycie. Autorka nawi膮zuje do solidaryzmu spo艂ecznego i utylitaryzmu. Kapliczka przydro偶na to symbol wiary, a wiara nakazuje, by pomaga膰 ludziom i mi艂owa膰 bli藕niego. Jednak ch艂opi i ich dzieci nie uzyskuj膮 pomocy od dworu, co jest zaprzeczeniem odwiecznych praw boskich.

W noweli 鈥瀂 pami臋tnika pozna艅skiego nauczyciela鈥 鈥 H. Sienkiewicza, zostaje przedstawiona czytelnikowi posta膰 ma艂ego ch艂opczyka, kt贸ry podj膮艂 nauk臋 w szkole niegdy艣 polskiej, a przez zab贸r niemiecki zgermanizowanej. Nara偶ony by艂 tam na r贸偶ne przeciwno艣ci losu, musia艂 si臋 uczy膰 historii, kultury niemieckiej i oczywi艣cie tego j臋zyka. O Polsce wyra偶ano si臋 w szkole z pogard膮, co sprawia艂o ch艂opczykowi przykro艣膰. Chocia偶 鈥瀊y艂o to dziecko 艣rednich zdolno艣ci鈥, by艂 bardzo pracowitym uczniem i uczy艂 si臋 do takiego stopnia, 偶e cz臋sto przesiadywa艂 nad ksi膮偶kami ca艂膮 noc, a to tylko po to, 偶eby nie narazi膰 si臋 nauczycielom w szkole. W tej noweli daje si臋 zauwa偶y膰 problem dziecka, kt贸re musi si臋 zmaga膰 z nastawionymi opozycyjnie nauczycielami i musia艂o przyjmowa膰 wiedz臋, kt贸ra nie by艂a zgodna chocia偶by z faktami historycznymi czy kulturowymi.

A…B…C Elizy Orzeszkowej to opowiadanie zaadresowane do inteligencji zawieraj膮ce wyra藕ny nakaz 鈥瀙racy u podstaw. Bohaterk膮 jest m艂oda dziewczyna, Joanna Lipska, c贸rka nauczyciela, mieszkaj膮ca w 鈥瀢ielkim mie艣cie wielkich Niemiec. Kiedy jej ojciec odszed艂 z tego 艣wiata pozostawiaj膮c dzieci zdane na w艂asne si艂y, Joanna nie chc膮c by膰 ci臋偶arem dla swego brata przyj臋艂a propozycj臋 kilku robotniczych rodzin, by zaj膮膰 si臋 ich dzie膰mi i nauczy膰 ich pisa膰 i czyta膰 oraz wpoi膰 podstawy arytmetyki. Z zapa艂em podj臋艂a prac臋, cho膰 zarobek by艂 znikomy, gdy偶 rodzice cz臋艣ciej p艂acili jej pomoc膮 w domu czy po prostu ludzk膮 偶yczliwo艣ci膮 ni偶 pieni臋dzmi. Ku jej przera偶eniu pewnego dnia dosta艂a wezwanie do s膮du jako winna utrzymywania szko艂y bez zezwolenia w艂adz. Kar膮 by艂a grzywna lub pobyt w wiezieniu. Jednak brat zapo偶yczy艂 si臋 u lichwiarza i uratowa艂 honor siostry. Na tym niestety zako艅czy艂a si臋 kariera Joanny jako nauczycielki, zosta艂a jedynie najm艂odsza dziewczynka z jej uczni贸w, kt贸ra odej艣膰 nie chcia艂a. I znowu co wiecz贸r w ma艂ej izdebce Joanny s艂ycha膰 by艂o g艂os dziecka, kt贸re prawie szeptem czyta艂o: a…b…c… Pozosta艂e za艣 dzieci zosta艂y pozbawione przez w艂adze edukacji.

W 鈥濵endlu Gda艅skim Marii Konopnickiej zostaje ukazany los dziecka, Kubusia, kt贸ry jest znienawidzony za jego 偶ydowskie pochodzenie i jego dziadka. Kubu艣 spotyka si臋 z antysemityzmem ju偶 w szkole. R贸wie艣nicy nazywali go 呕ydem, co w ich ustach brzmia艂o niczym obelga. Nast臋pnego dnia banda ludzi zaatakowa艂a warsztaty i sklepy 偶ydowskie. Dziadek nie ucieka艂, stan膮艂 w oknie z Kubusiem i czeka艂. Kamie艅 rzucony w szyb臋 trafi艂 wnuczka, jednak pewien student zas艂oni艂 okno i uchroni艂 warsztat od strat. Jednak Kubu艣 b臋dzie ju偶 inny. Nie rozumia艂, dlaczego ludzie chcieli go pobi膰; przecie偶 w niczym nie zawini艂! Trudno mu b臋dzie 偶y膰 w艣r贸d 鈥瀞膮siad贸w鈥, kt贸rzy pogwa艂cili jego podstawowe prawo do nietykalno艣ci ju偶 w okresie dzieci艅stwa.

Prawdziwe dzieci n臋dzy, g艂odzone i porzucone pojawiaj膮 si臋 w utworze r贸wnie偶 Marii Konopnickiej pt. 鈥濶asza szkapa. Autorka ukazuje koszmar egzystencji rodziny ubogich plebejuszy z trojgiem dzieci. Nowela napisana jest w formie wspomnie艅 kilkunastolatka, tak te偶 jest prowadzona narracja. W tle pierwszoplanowych wydarze艅 rozgrywa si臋 dramat: powolne umieranie matki i stopniowe pogr膮偶anie si臋 rodziny w n臋dz臋. Narrator wiernie notuje 艂zy matki oraz z艂o艣膰 i przygn臋bienie ojca. Dzieci pr贸buj膮 dorosn膮膰 do trudnej sytuacji, w jakiej si臋 znalaz艂y, ale jest to niemo偶liwe. Potrafi膮 one bawi膰 si臋 nawet wtedy, gdy s膮 g艂odne i zmarzni臋te. Bracia zdaj膮 sobie spraw臋 z tego, 偶e stracili matk臋, ale faktycznie nie potrafi膮 sobie tego uzmys艂owi膰. G艂贸wnym celem napisania 鈥濶aszej szkapy鈥 by艂o, wed艂ug mnie odwo艂anie si臋 do motywu ukazania niesprawiedliwo艣ci spo艂ecznej poprzez krzywd臋 dziecka, istoty s艂abej, istoty, kt贸r膮 mo偶na 艂atwo skrzywdzi膰. Tr贸jka ch艂opc贸w musi codziennie ogl膮da膰 agoni臋 swej matki, prze偶ywa te偶 rozstanie z ukochanym koniem, kt贸ry musi zosta膰 sprzedany, by chorej kobiecie mo偶na by艂o kupi膰 lekarstwa. Po艣wi臋cenie 鈥瀞zkapy zdaje si臋 na nic – matka umiera, a ch艂opcy staj膮 si臋 ot臋pia艂ymi, niewra偶liwymi na b贸l kalekami moralnymi, ci臋偶ko do艣wiadczonymi przez los w m艂odym wieku.
Nowel膮 wyj膮tkowo optymistyczn膮 w swojej wymowie jest 鈥濳atarynka Boles艂awa Prusa. Budzi ona nadziej臋, 偶e warunki 偶ycia dziewi臋tnastowiecznego dziecka mog膮 ulec zmianie na lepsze. 鈥濳atarynka鈥 ukazuje posta膰 ma艂ego, nieszcz臋艣liwego dziecka. Jest to historia o艣mioletniej, niewidomej dziewczynki, kt贸rej jedyn膮 rado艣ci膮 by艂o s艂uchanie gry kataryniarza. Pewnego dnia jej zachowaniu przygl膮da si臋 mieszkaj膮cy naprzeciwko pan Tomasz. Jest on zaskoczony zachowaniem dziecka, kt贸re nigdy nie biega, nie bawi si臋 i jest smutne. Obserwuj膮c przez okno domy艣la si臋, 偶e jest niewidome i jest mu go 偶al. Niespodziewanie pod oknem pojawia si臋 kataryniarz, pan Tomasz jest niezadowolony, nagle spostrzega, 偶e ma艂a ta艅czy, klaszcze w r臋ce i jest szcz臋艣liwa. Pan Tomasz zmienia swoje zachowanie, dochodzi do wniosku, 偶e muzyka sprawia dziewczynce ogromn膮 rado艣膰. Postanawia znale藕膰 lekarza okulist臋, kt贸ry przywr贸ci艂by dziewczynce wzrok. W panu Tomaszu budzi si臋 wsp贸艂czucie dla niewidomego i nieszcz臋艣liwego dziecka. Ka偶e od tej chwili wpuszcza膰 kataryniarzy na podw贸rko, aby ofiarowa膰 dziecku chocia偶 chwil臋 szcz臋艣cia, rado艣ci i zapomnienia o chorobie. Pan Tomasz zrobi艂 wprawdzie niewiele dla chorego dziecka, ale sam fakt, 偶e dostrzega n臋dz臋 i tragedi臋 innej, ludzkiej istoty stawia go ju偶 w pozytywnym 艣wietle. Poprzez posta膰 pana Tomasza Prus uzmys艂awia innym, bogatym i 艣wiat艂ym ludziom, 偶e wr臋cz ich obowi膮zkiem, jest zaj膮膰 si臋 nieszcz臋艣liwymi, ubogimi lud藕mi, a zw艂aszcza ich dzie膰mi kt贸rzy by膰 mo偶e mieszkaj膮 i 偶yj膮 w ich pobli偶u.

Nowele okresu pozytywizmu ukazuj膮ce dzieci nie tylko wzrusza艂y, ale r贸wnie偶 oddzia艂ywa艂y na ludzk膮 psychik臋 i poucza艂y. Pozytywizm zmierza艂 do racjonalizacji organizmu spo艂ecznego, kwestionowa艂 przywileje urodzenia, maj膮tku i stanowiska, w imi臋 demokracji przeciwstawia艂 si臋 dominacji feuda艂贸w. G艂osi艂 tolerancj臋 wobec innych narodowo艣ci wchodz膮cych w sk艂ad spo艂eczno艣ci oraz r贸wnouprawnienie. Nowele pozytywistyczne cechuje g艂臋boko humanistyczny stosunek do cz艂owieka nizin; zdecydowanie zmienia si臋 pole obserwacji spo艂ecznej, widoczna staje si臋 potrzeba ukszta艂towania nowych zasad kontakt贸w mi臋dzyludzkich. Nowele stanowi膮 doskona艂膮 dokumentacj臋 warunk贸w w jakich 偶y艂y dzieci, ukazuj膮, i偶 los dziecka wynika z niezrozumienia jego potrzeb, l臋k贸w, marze艅. Dziecko pojmuje i rozumie wszystko na sw贸j w艂asny dziecinny spos贸b. Nie wie jakie panuj膮, zasady, obyczaje, prawa, nie rozumie pewnych zachowa膰 ludzkich i g艂贸wnie przez to cierpi. Jest przyk艂adem i dowodem na to, 偶e inaczej widzi to, co widzi cz艂owiek doros艂y, a wr臋cz widzi wi臋cej ni偶 on sam i dostrzega takie szczeg贸艂y, kt贸re s膮 dla w艂a艣nie os贸b starszych niezrozumia艂e, a wr臋cz dziwne.

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x