Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna. Edukacyjna – szkolna baza wiedzy

Najwi臋ksza baza wypracowa艅, konspekt贸w, streszcze艅 i pomocy szkolnych w Polsce. Ponad 100 tysi臋cy materia艂贸w dla szko艂y podstawowej, 艣redniej oraz z zakresu studi贸w.

Opracowanie lektury Krzy偶acy.

Przedstaw czas i miejsce akcji:

Akcja powie艣ci toczy si臋 w latach 1399(艣mier膰 kr贸lowej Jadwigi)-1410(bitwa pod Grunwaldem). Miejsce akcji: m.in. Krak贸w, Bogdaniec(Wielkopolska), Spych贸w(Mazury), Szczytno, Grunwald, Malbork.

Jaki to gatunek literacki: Powie艣膰 historyczna

艢wiat przedstawiony utworu zosta艂 umieszczony w epoce historycznej, czyli nie wsp贸艂czesnej autorowi. Opisane wydarzenia maj膮 艣cis艂y zwi膮zek z histori膮. W powie艣ci przedstawione zostaj膮 realia danej epoki(wygl膮d, ubi贸r bohater贸w, przedmioty). Obok postaci historycznych, czyli prawdziwych, wyst臋puj膮 postacie fikcyjne, kt贸rych losy wkomponowane s膮 w tok wydarze艅 historycznych. Jak w ka偶dej powie艣ci wyst臋puje wiele w膮tk贸w(tu w膮tek mi艂o艣ci Zbyszka i Danusi, w膮tek walki Juranda z Krzy偶akami, w膮tek mi艂o艣ci Jagienki do Zbyszka).

Jakie obyczaje rycerskie zosta艂y przedstawione w utworze?

*艢lubowanie-rycerz wybiera艂 dam臋 swojego serca i 艣lubowa艂 jej wiern膮 s艂u偶b臋. Dama ta niekoniecznie musia艂a w przysz艂o艣ci zosta膰 jego 偶ona, zdarza艂y si臋 przypadki, 偶e rycerz sk艂ada艂 艣lubowanie przed ma艂偶onk膮 swego w艂adcy albo innego wa偶nego rycerza. Zwyczaj sk艂adania 艣lub贸w na prze艂omie XIV/XV wieku nie by艂 jeszcze bardzo powszechny. Najlepszy dow贸d, 偶e Ma膰ko z Bogda艅ca traktuje 艣luby Zbyszka Jako m艂odzie艅czy wybryk, Fanaberi臋, kt贸rej nie trzeba traktowa膰 powa偶nie.

Przyk艂ad: 艣lubowanie Zbyszka, kt贸ry obieca艂 Danusi pomszczenie 艣mierci jej matki poprzez zdobycie kilku p臋k贸w pawich pi贸r. Takie p臋ki nosili na he艂mach rycerze zakonu krzy偶ackiego i to tylko znaczniejsi. A wi臋c ich zdobycie wi膮za艂o si臋 z zabiciem paru Krzy偶ak贸w. Poza tym Zbyszko 艣lubowa艂, 偶e b臋dzie potyka艂 z ka偶dym, kto 艣mie stwierdzi膰, 偶e Danusia Jurand贸wna nie jest najpi臋kniejsz膮 dam膮 na 艣wiecie. A poniewa偶 wielu rycerzy, zw艂aszcza obcego pochodzenia, r贸wnie偶 sk艂ada艂o podobne 艣luby swoim dam膮, wi臋c nie trudno si臋 domy艣li膰, 偶e pow贸d do pojedynku, czyli potykania si臋 na udeptanej ziemi, znale藕膰 by艂o niezmiernie 艂atwo.

*Pojedynki- kiedy panowa艂 pok贸j, pojedynki i turnieje by艂y jedynym sposobem na wykazanie si臋 przez rycerza umiej臋tno艣ciami i waleczno艣ci膮. Pojedynki by艂y te偶 szans膮 na wzbogacenie si臋, poniewa偶 cz臋sto zwyci臋zca zabiera艂 od pokonanego jego w艂asno艣膰- konia, zbroj臋, 艂upy wojenne. Rycerz wyzywany na pojedynek nie m贸g艂 odm贸wi膰 w nim udzia艂u, poniewa偶 uznano by go za tch贸rza. Chyba ze wyzywaj膮cy nie by艂 jeszcze pasowany na rycerza, w贸wczas jego pasowanemu i bardziej zas艂u偶onemu przeciwnikowi nie godzi艂o si臋 walczy膰 z nier贸wnym sobie. Od uczestnictwa w pojedynkach mogli tak偶e wymiga膰 si臋 rycerze zakonni.

Inne okre艣lenia pojedynk贸w- walka na udeptanej ziemi, potykanie si臋, s膮d Bo偶y

*U艂askawienie skazanego- obyczaj, dzi臋ki kt贸remu Zbyszko zosta艂 uratowany od 艣mierci, wcale nie by艂 popularny. Zadziwi艂 wszystkich zgromadzonych na krakowskim rynku. Je艣li skaza艅cowi panna zarzuci艂a na g艂ow臋 bia艂膮 chust臋(na艂臋czk臋) i wyrzek艂a s艂owa: 鈥滿贸j ci on!鈥, w贸wczas oznacza艂o to, 偶e chce za niego wyj艣膰 za m膮偶 i swoj膮 niewinno艣ci膮(panny by艂y przecie偶 dziewicami) r臋czy za ukochanego.

Jakie problemy zosta艂y poruszone w utworze?

*Wojna polsko-krzy偶acka

Konflikt polsko-krzy偶acki rozpocz膮艂 si臋 jeszcze przed panowaniem W艂adys艂awa Jagie艂艂y. Ekspansywny zakon d膮偶y艂 do ca艂kowitego podporz膮dkowania sobie nie tylko ludno艣ci nadanej im ziemi che艂mi艅skiej, ale tak偶e ziem litewskich i polskich. Poparcie w艂adz Ko艣cio艂a uniemo偶liwia艂o otwart膮 walk臋 z zakonem, kt贸rzy w imi臋 szerzenia wiary chrze艣cija艅skiej pozwalali sobie na coraz wi臋ksz膮 艣mia艂o艣膰. Ostatecznie jednak zespolenie Polski i Litwy pozwoli艂o zgromadzi膰 si艂y mog膮ce rozprawi膰 si臋 z zakonem.

*Obyczajowo艣膰 rycerska

Pasowanie na rycerza, 艣lubowanie damie, walka w imi臋 honoru, pojedynki, udzia艂 w turniejach, wyprawy wojenne, zdobywanie 艂up贸w i je艅c贸w, obrona ojczyzny, troska o podtrzymanie ci膮g艂o艣ci rodu, udzia艂 w wielkich bitwach- to sta艂e elementy 偶ycia rycerza w XV wieku. Odnale藕膰 je mo偶na w losach Zbyszka, Ma膰ka, Juranda.

*Mi艂o艣膰 i po艣wi臋cenie

Inna jest mi艂o艣膰 Zbyszka do Danusi, inna do Jagienki. Danusi臋 pokocha艂 od pierwszego wejrzenia, Jagienka sta艂a si臋 jego partnerk膮 偶yciow膮, poniewa偶 dzielnie wspiera艂a go w najtrudniejszych momentach. Najlepszym jednak przyk艂adem mi艂o艣ci i po艣wi臋cenia w jej imi臋 jest Jurand ze Spychowa, Kt贸ry dla swojej c贸rki daje si臋 okaleczy膰, poha艅bi膰, upodli膰. R贸wnie偶 Ma膰ko wielokrotnie daje dowody swojej mi艂o艣ci do Zbyszka(wyje偶d偶a do Malborka, aby uzyska膰 przebaczenie dla bratanka, chce odda膰 za niego 偶ycie).

Por贸wnj Danusi臋 Jurand贸wn臋 i Jagienk臋 ze Zgorzelic

Danusia Jurand贸wna

Pochodzenie: c贸rka Juranda ze Spychowa, znanego rycerza, nie mia艂a rodze艅stwa

Wiek: 12 lat

Wygl膮d: drobna jasnow艂osa, 鈥瀢iotka jak trzcinka鈥

Cechy charakteru: uczuciowa, delikatna, wra偶liwa. Pos艂uszna woli ojca i ksi臋偶nej. Dobrze u艂o偶ona. Obyta na dworze ksi臋偶nej, wychowywana by艂a na dam臋. Swoim urokiem potrafi艂a zdoby膰 przychylno艣膰 wielu doros艂ych. Okaza艂a swoj膮 mi艂o艣膰 i przywi膮zanie do Zbyszka, kiedy wybawi艂a go od 艣mierci.

Mi艂o艣膰 do Zbyszka: pocz膮tkowo zachowuje si臋 nieco dziecinnie. Nic dziwnego, ma dopiero 12 lat. Jest zafascynowana tym, 偶e kto艣 okazuje jej szacunek, traktuje j膮 wyj膮tkowo. Jednak ju偶 przy okazji spotkania w Ciechanowie Danusia zachowuje si臋 du偶o bardziej doro艣le, wtedy te偶 dopiero zakochuje si臋 w Zbyszku.

Jagienka ze Zgorzelic

Pochodzenie: c贸rka Zycha ze Zgorzelic, mia艂a m艂odsze rodze艅stwo

Wiek: 15 lat

Wygl膮d: szcup艂a, dosy膰 wysoka, wysportowana, z cer膮 鈥瀓ak dojrza艂e jab艂ko鈥

Cechy charakteru: rezolutna, odwa偶na, przebojowa. W czasie nieobecno艣ci ojca na ni膮 spad艂a odpowiedzialno艣膰 za maj膮tek w Zgorzelicach. Bez wahania wyruszy艂a na pomoc Zbyszkowi samotnie poluj膮cemu na nied藕wiedzia. Stara艂a si臋 ukrywa膰 swoj膮 mi艂o艣膰 do Zbyszka, potrafi艂a si臋 pogodzi膰 z tym, 偶e Zbyszko wybra艂 Danusi臋.

Mi艂o艣膰 do Zbyszka: Jagienka zakochuje si臋 w Zbyszku od pierwszego wejrzenia. Wie, 偶e jej ojciec oraz Ma膰ko nie mieliby nic przeciwko temu zwi膮zkowi, dlatego przyznaje si臋 do swojego uczucia. Troskliwie opiekuje si臋 okaleczonym Jurandem- to najlepiej 艣wiadczy o jej szczerej i prawdziwej mi艂o艣ci do Zbyszka.

Czy Krzy偶ak贸w mo偶emy okre艣li膰 jako powie艣膰 鈥瀔u pokrzepieniu serc鈥?

Tak, Henryk Sienkiewicz napisa艂 Krzy偶ak贸w w celu przywr贸cenia Polakom wiary(po upadku powstania styczniowego) w mo偶liwo艣ci odzyskania niepodleg艂o艣ci i odbudowania pa艅stwa polskiego. Wszystkie powie艣ci Sienkiewicza okre艣lane mianem 鈥瀔u pokrzepieniu serc鈥 (g艂贸wnie Trylogia) dzia艂aj膮 na podobnej zasadzie- ukazuj膮 wa偶ny, trudny moment w historii pa艅stwa polskiego, prezentuj膮 pozytywnych bohater贸w walcz膮cych dla dobra ojczyzny i wreszcie ukazuj膮 wielki triumf narodu polskiego. W Krzy偶akach tym triumfem jest oczywi艣cie bitwa pod Grunwaldem.

Wydarzenia w skr贸cie

1.Pojawienie si臋 w gospodzie w Ty艅cu Ma膰ka i Zbyszka wracaj膮cych z wyprawy wojennej.

2. Przybycie do gospody ksi臋偶nej Anny Mazowieckiej z orszakiem dworskim.

3.艢lubowanie Zbyszka.

4.Pr贸ba zaatakowania pos艂a krzy偶ackiego przez Zbyszka.

5.Uwi臋zienie Zbyszka.

6.Pr贸ba ocalenia Zbyszka przez Ma膰ka, ksi臋偶n臋 Ann臋 i znanych rycerzy.

7.艢mier膰 kr贸lowej.

8.Ocalenie Zbyszka przez Danusi臋.

9.Spotkanie Zbyszka z Jurandem.

10.Choroba Ma膰ka, podr贸偶 do Bogda艅ca.

11.Nieodwzajemniona mi艂o艣膰 Jagienki do Zbyszka.

12.Polowanie na nied藕wiedzia.

13.Wyjazd Zbyszka na Mazowsze do Danusi.

14.Polowanie, wypadek Zbyszka.

15.Przekazanie Danusi wiadomo艣ci o chorobie ojca.

16.Pasowanie Zbyszka na rycerza i jego potajemny 艣lub z Danusi臋.

17.Odkrycie podst臋pu Krzy偶ak贸w.

18.Upokorzenie Juranda w Szczytnie.

19.Gniew Juranda, straszliwa walka z Krzy偶akami.

20.Pojedynek Zbyszka z Rotgierem.

21.Poszukiwanie Danusi przez Zbyszka.

22.Okrutna zemsta Zygfryda na Jurandzie za 艣mier膰 Rotgiera.

23.Podr贸偶 Ma膰ka i Jagienki w poszukiwaniu Zbyszka i Danusi.

24.Znalezienie okaleczonego Juranda przez Jagienk臋 i jej towarzyszy podr贸偶y.

25.Opieka Jagienki nad okaleczonym Jurandem.

26.Walka Zbyszka z Krzy偶akami na 呕mudzi.

27.Odbicie Danusi wi臋zionej przez Zygfryda.

28.Przebaczenie Zygfrydowi przez Juranda.

29.Samob贸jstwo Zygfryda.

30.艢mier膰 Danusi w drodze do Spychowa.

31.Spotkanie Zbyszka i Jagienki u ksi臋偶nej mazowieckiej.

32.Wyjazd Zbyszka z poselstwem polskim do Malborka.

33.艢mir膰 Juranda.

34.Powr贸t Ma膰kai i Jagienki do Spychowa.

35.Udzia艂 Zbyszka w walkach na 呕mudzi z zakonem krzy偶ackim.

36.Wype艂nienie 艣lubowania z艂o偶onego Danusi.

37.Powr贸t Zbyszka do Bogda艅ca.

38.艢lub Zbyszka i Jagienki.

39.Zmiana we w艂adzach zakonu krzy偶ackiego- wielkim mistrzem Ulrich von Jungingen.

40.Przygotowanie do wojny.

41.Bitwa pod Grunwaldem.

42.Pojedynek Ma膰ka z Lichtensteinem.

43.Powr贸t Zbyszka i Ma膰ka do Bogda艅ca.

Postacie historyczne:

Kr贸l W艂adys艂aw Jagie艂艂o- wielki ksi膮偶臋 litewski, po 艣lubie z Jadwig膮 kr贸l Polski. Przygotowa艂 kraj do ostatecznej wojny z zakonem krzy偶ackim i wsp贸lnie z ksi臋ciem Witoldem zwyci臋偶y艂 pod Grunwaldem. W powie艣ci przedstawiony jako bogobojny, odpowiedzialny, inteligentny, a nawet przebieg艂y. Zdarza艂o si臋, 偶e unosi艂 si臋 gniewem, zw艂aszcza gdy kto艣 wytyka艂 mu poga艅skie pochodzenie lub brak znajomo艣ci obyczaj贸w. Ofiar膮 w艂a艣nie takiego gniewu by艂 Zbyszko.

Kr贸lowa Jadwiga- 偶ona W艂adys艂awa Jagie艂艂y, otaczana czci膮, uwa偶ana wr臋cz za 艣wi臋t膮. Z jej zdaniem liczy艂 si臋 nie tylko kr贸l, ale i jego wszyscy doradcy, a tak偶e mo偶ni z ca艂ej Europy. Popierana przez papie偶a. Jej 艣mier膰 by艂a dla narodu polskiego wielk膮 tragedi膮.

Ksi臋偶na Anna Danuta Mazowiecka- c贸rka Kiejstuta, ksi臋cia litewskiego, zosta艂a 偶on膮 ksi臋cia Janusza Mazowieckiego. Przyj臋艂a Danusi臋 Jurand贸wn臋 na wychowanie.

Powa艂a z Taczewa- s艂ynny polski rycerz, odwa偶ny, honorowy, s艂yn膮艂 z nadludzkiej si艂y.

Zawisza Czarny z Garbowa- jeden z najs艂ynniejszych rycerzy w Europie, 鈥瀦wierciad艂o cn贸t rycerskich鈥, z jego zdaniem liczyli si臋 wszyscy rycerze, tak偶e Krzy偶acy.

Konrad von Jungingen- wielki mistrz krzy偶acki, przeciwnik wojny zakonu z Polsk膮, hamuj膮cy pych臋 i zuchwa艂o艣膰 Krzy偶ak贸w.

Ulrich von Jungingen- wielki mistrz krzy偶acki, kt贸ry obj膮艂 funkcj臋 po 艣mierci Konrada. Porywczy, gwa艂towny, przekonany o wielkiej pot臋dze zakonu. D膮偶y艂 do wojny z Polsk膮, zgin膮艂 w bitwie pod Grunwaldem.

Kuno Lichtenstein- komtur krzy偶acki, pose艂, kt贸rego Zbyszko zaatakowa艂 w drodze do Krakowa, m艣ciwy, bezlitosny, zarozumia艂y.

Postacie Fikcyjne:

Zbyszko z Bogda艅ca- bratanek Ma膰ka, m艂ody rycerz, od ma艂ego przystosowany do walki. Odwa偶ny, cz臋sto wr臋cz brawurowy, honorowy, 偶膮dny s艂awy. Wraz ze stryjem uczestniczy艂 w walkach ksi臋cia Witolda pod Wilnem. Chcia艂 zas艂yn膮膰 jako wielki rycerz, marzy艂 otym, aby jego czyny by艂y r贸wnie znane jak czyny Zawiszy Czarnego czy Powa艂y z Taczewa.

Ma膰ko z Bogda艅ca- stryj Zbyszka, oko艂o pi臋膰dziesi臋cioletni, stary kawaler. Szlachcic, rozs膮dny, powa偶ny, uczciwy. Zdoby艂 s艂aw臋 jako odwa偶ny i silny rycerz. Jego najwi臋kszym marzeniem by艂a rozbudowa rodzinnego Bogda艅ca. Chcia艂, aby Zbyszko wraz z Jagienk膮 osiad艂 w Bogda艅cu i dochowa艂 si臋 wielu dzieci.

Jurand ze Spychowa- rycerz, w艂a艣ciciel Spychowa. Wdowiec, ojciec dwunastoletniej Danusi. Odwieczny wr贸g Krzy偶ak贸w, pragn膮艂 zem艣ci膰 si臋 na nich za 艣mier膰 偶ony. Honorowy, odwa偶ny, bardzo silny. Przera偶a艂 swoj膮 waleczno艣ci膮 i zaci臋to艣ci膮.

Danusia Jurand贸wna- dwunastoletnia c贸rka Juranda ze Spychowa, wychowanica ksi臋偶nej Anny Mazowieckiej, by艂a jedn膮 z jej dw贸rek. Uczuciowa, delikatna, czu艂a. Baz wahania zdecydowa艂a si臋 pom贸c Zbyszkowi, cho膰 wiedzia艂a, 偶e zadeklarowanie swojej ch臋ci po艣lubienia Zbyszka nie spodoba si臋 ojcu.

Jagienka- pi臋tnastoletnia c贸rka Zycha ze Zgorzelic, szlachcianka. Straci艂a matk臋, gdy mia艂a dwana艣cie lat. Wychowywana jak ch艂opak, doskonale polowa艂a, je藕dzi艂a konno.

Zych ze Zgorzelic- szlachcic, s膮siad Ma膰ka z Bogda艅ca, ojciec Jagienki. Weso艂y, rezolutny.

Pytania z gwiazdk膮

*Jak膮 piosenk臋 艣piewa艂a Danusia w gospodzie tynieckiej?

鈥濭dybym ci ja mia艂a skrzyde艂ka jak g膮ska鈥

*Kto rywalizowa艂 o wzgl臋dy Jagienki w Zgorzelicach?

Cztan z Rogowa i Wilk z Brzozowej

*Jaki prezent ofiarowa艂a Jagienka Zbyszkowi, kiedy wyje偶d偶a艂 w poszukiwaniu Danusi?

S艂ug臋- Czecha Hlaw臋. Futro z Wilk贸w.

*Jak mia艂a na imi臋 c贸reczka kr贸lowej Jadwigi?

El偶bieta Bonifacja

Jak brzmia艂o rodowe zawo艂anie Ma膰ka i Zbyszka z Bogda艅ca?

Grady!

*Jak nazywa艂a si臋 gospoda w Ty艅cu?

Pod Lutym Turem

*Ile let mia艂a Danusia, gdy Krzy偶acy zabili jej matk臋?

Siedem

*Czy Danusia by艂a pierwsz膮 dam膮, przed kt贸r膮 艣lubowanie z艂o偶y艂 Zbyszko?

Nie, w czasie wyprawy z ksi臋ciem Witoldem 艣lubowa艂 偶onie ksi臋cia Henryka, Rynglle.

*Na jakie zwierze polowa艂a Jagienka, kiedy po raz spotka艂a Zbyszka i Ma膰ka wracaj膮cych z Bogda艅ca?

Polowa艂a na 偶ubra. Ostatecznie zabi艂 go jednak Zbyszko.

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x