Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna.

Nie 艣ci膮gaj zacznij wkuwa膰 ju偶 dzi艣

Powt贸rka do matury z polskiego.

Print Friendly, PDF & Email

S艂owem wst臋pu
Mi pomog艂o mam nadzieje, 偶e i wam pomorze. Siedzia艂am nad tym ponad mies. Jest tego du偶o ale wszystko co potrzeba na 100%. Mature zda艂am wi臋c jest chyba ok 馃檪 Tym bardziej 偶e nauczycielka patrzy艂a i czyta艂a z niedowierzaniem. Ale ostrzegam, 偶e jest to dla os贸b kt贸re jako takie pojecie maja na temat ksi膮zki, gdy偶 to nie s膮 ca艂kowite streszczenia, tylko opis ogolny. Nie przestraszcie sie ilosci膮 stron. Pami臋tajcie ze tu jest przerobione wszystko od biblii do wsp贸艂czesnosci.

ANTYK

Biblia

– Ksi臋ga Rodzaju 鈥 poemat o stworzeniu 艣wiata i cz艂owieka
– Psalmy 鈥 liryczny utw贸r o charakterze modlitewno-hymnicznym; mog膮 by膰: b艂agalne, dzi臋kczynne, pochwalne, kr贸lewskie, patriotyczno-religijne i m膮dro艣ciowe;
– Ksi臋ga Hioba 鈥 sens niezawinionego cierpienia, b贸lu wpisanego w ludzk膮 egzystencj臋. Hiob zostaje poddany pr贸bie, kt贸ra wynik艂a z zak艂adu Boga i szatana. Problem cierpienia i sprawiedliwo艣ci Bo偶ej.
– Pie艣ni nad Pie艣niami 鈥 poemat mi艂osny kt贸ry jest dialogiem mi臋dzy Oblubienic膮 i Oblubie艅cem; m贸wi o nawr贸ceniu i powrocie narodu-oblubienicy do 艂aski po wielu niewierno艣ciach;
– Ksi臋ga Koheleta 鈥 autor zastanawia si臋 nad sensem 偶ycia, nad istot膮 ludzkiej egzystencji (鈥楳arno艣膰 nad marno艣ciami i wszystko marno艣膰鈥)
– Apokalipsa 艣w.Jana 鈥 wizje wydarze艅 towarzysz膮cych ko艅cowi 艣wiata i wyja艣niaj膮ce sens dziej贸w;

Mitologia

– Iliada (Homer)
鈥 epopeja
鈥 spisana pod koniec VI w. W Atenach
鈥 pisany wierszem
鈥 ukazuje losy wybranej grupy bohater贸w na tle prze艂omowych wydarze艅 dla jakiego艣 narodu;
鈥 ca艂y utw贸r napisany jest j臋zykiem podnios艂ym, powa偶nym;
鈥 narrator wszechwiedz膮cy, wszechobecny, obiektywny; opisy realistyczne i dok艂adne, statyczne i dynamiczne;
鈥 AKCJA : obejmuje 40 dni ostatniego dziesi膮tego roku obl臋偶enia Troi;
鈥 BOHATEROWIE :
Achilles 鈥 heros, ambitny i niezale偶ny, w walce bezwzgl臋dny i okrutny;
Hektor 鈥 odwa偶ny, waleczny, 艣wietny rycerz i kochaj膮cy syn; heros, ale jest postaci膮 wzruszaj膮c膮, zadziwia swoja bohatersk膮 postaw膮;
Grecy i ich 偶ycie 鈥 wielki zbiorowy bohater; wojownicy, odwa偶ni, waleczni;

– Odyseja (Homer)
鈥 powsta艂膮 ok. roku 800 r.p.n.e
鈥 opisuje dzieje Odyseusza, kr贸la Itaki, uczestnika wojny troja艅skiej
鈥 Odys 鈥 wymy艣li艂 podst臋p w postaci KONIA TROJA艃SKIEGO, kt贸ry doprowadzi艂 do upadku Troi; narazi艂 si臋 tez Posejdonowi o艣lepiaj膮c jego syna, dlatego tez musia艂 tu艂a膰 si臋 przez 10lat po morzach i oceanach nie mog膮c dostrzec do Itaki do swojej zony Penelopy
鈥 Odyseusz uosabia archetyp tu艂acza;

– Kr贸l Edyp (Sofokles)
鈥 gatunek literacki 鈥 dramat (tragedia) 鈥 3jedno艣ci 鈥 czasu, miejsca i akcji;
鈥 podstawowa cecha 鈥 uwik艂anie bohatera w nierozwi膮zywalny konflikt; fabu艂臋 stanowi jeden w膮tek; 3dzielno艣膰 dramatu: prolog, epejsjodony i epilog;
鈥 IRONIA TRAGICZNA 鈥 polega na tym, 偶e wszystkie czyny bohatera, wbrew jego woli i 艣wiadomo艣ci, pchaj膮 go do kl臋ski;
鈥 KATHARSIS 鈥 rodzaj duchowego oczyszczenia, jakiego doznaje widz po obejrzeniu przedstawienia;
鈥 AKCJA : czasy mityczne, Teby, gdzie panuje Kr贸l Edyp;
鈥 BOHATEROWIE :
Edyp 鈥搊bj膮艂 tron po Lajosie; m膮dry, rozs膮dny w艂adca, kochany przez lud, jednak po kilku latach jego panowania spadaj膮 na miasto nieszcz臋艣cia; nazywa siebie zaka艂膮, n臋dznikiem i opuszcza miasto;
Kreon 鈥 szwagier Edypa, brak Jokasty; zarzuty Edypa jakoby mia艂 przeciwko niemu spiskowa膰, bardzo go dotykaj膮;
Jokasta 鈥 偶ona Edypa; stara si臋 uspokoi膰 m臋偶a, pociesza go; pope艂nia samob贸jstwo, gdy偶 wiedzia艂a co si臋 wydarzy;
Tyrezjasz 鈥 on odkrywa prawd臋 przed Edypem
Ch贸r Teb 鈥 zatroskany o los Teb;
S艂uga Lajosa 鈥 m贸wi prawd臋 Edypowi , w kt贸r膮 Edyp nie chcia艂 wierzy膰 Tyrezjaszowi;
Pos艂aniec z Koryntu 鈥 pasterz , kt贸ry zani贸s艂 niemowl臋 na dw贸r w艂adcy Koryntu (Edypa) i kt贸ry przybywa by potwierdzi膰 prawd臋 o pochodzeniu Edypa;

– Antygona (Sofokles)
鈥 tak偶e tragedia, wi臋c ma podobne cechy jak 鈥楰r贸l Edyp鈥
鈥 jej tragizm wynika z KONFLIKTU DW脫CH R脫WNORZ臉DNYCH RACJI; mimo, 偶e bohaterowie sami decyduj膮 o swoim losie, to jednak ka偶da decyzja, kt贸rej dokonaj膮, oka偶e si臋 z艂a;
– Wybrane mity
鈥 Powstanie 艣wiata i bog贸w 鈥 艣wiat wy艂oni艂 si臋 z chaosu; z niego te偶 wy艂oni艂a si臋 1-a para bog贸w: Gaja 鈥 ziemie i Uranos 鈥 Niebo; siedzib膮 bog贸w jest g贸ra Olimp w kt贸rej mieszka艂o 12 g艂贸wnych bog贸w; przyw贸dca by艂 Zeus;
鈥 Prometeusz 鈥 on ulepi艂 cz艂owieka z 鈥榞liny pomieszanej ze 艂zami鈥 i da艂 mu dusz臋; z Prometeuszem najcz臋艣ciej wi膮偶e si臋 1-e powstanie cz艂owieka; dalej z mi艂o艣ci do ludzi, podarowa艂 im ogie艅, a tym wywo艂a艂 gniew bog贸w na siebie i zosta艂 ukarany; postawa bohatera jest okre艣lana jako humanitarna, pe艂na mi艂o艣ci do cz艂owieka i gotowo艣ci po艣wi臋cenia si臋 za niego;

艢REDNIOWIECZE

– Bogurodzica
鈥 polska pie艣艅 religijna, zabytek liryki i j臋zyka polskiego;
鈥 tradycja przypisa艂a autorstwo 艢w. Wojciechowi
鈥 czas powstania do dzi艣 trudny do okre艣lenia-prawdopodobnie powsta艂a ok. Xw.(1-a cz臋艣膰), a ostateczna wersja z wieku XVw.
鈥 Uwa偶a si臋 ze jest zwi膮zana z okresem panowania dynastii Jagiellon贸w;
鈥 Wed艂ug kronik J.D艂ugosza by艂a patriotyczn膮 pie艣ni膮 polskiego rycerstwa; s艂u偶y艂a jako hymn koronacyjny kr贸l贸w, jakoby hymn polski; z ko艅cem dynastii zosta艂a pie艣ni膮 ko艣cieln膮;
鈥 Bogurodzica inspirowa艂a p贸藕niej poet贸w romantyzmu;

– Lament 艢wi臋tokrzyski
鈥 inaczej np.: Pos艂uchajcie, bracia mi艂a
鈥 utw贸r anonimowy
鈥 prawdopodobnie jest to fragment 艣redniowiecznego misterium o m臋ce Pa艅skiej;
鈥 jest to pe艂en b贸lu monolog cierpi膮cej Matki Boskiej;

– Legenda o 艣w. Aleksym
鈥 opisuje 偶ycie i 艣mier膰 艣wi臋tego 鈥 wiersz hagiograficzny
鈥 Aleksy to syn bogatego rodu, kt贸ry odrzuci艂 wszystkie ziemskie uciechy: maj膮tek, ma艂偶e艅stwo, wybieraj膮c egzystencj臋 偶ebraka; 偶yje on modlitw膮 i jam艂u偶n膮, 偶yje w n臋dzy i poni偶eniu w progach w艂asnego domu;
鈥 Legenda nale偶y do nurtu literatury PARENETYCZNEJ 鈥 kt贸rej celem jest ukazanie wzoru osobowego do na艣ladowania przez odbiorc贸w;
鈥 艢mierci ascety, towarzyszy艂y niezwyk艂e cuda, kt贸re mia艂y u艣wiadomi膰 rodzicom i ca艂emu miastu, 偶e n臋dzarz, kt贸ry 偶y艂 mi臋dzy nimi by艂 艣wi臋ty;

– Pie艣艅 o Rolandzie
鈥 najstarszy francuski epos rycerski
鈥 nale偶y do 艣redniowiecznych pie艣niach o chwalebnych czynach, a tematycznie zwi膮zany z wyprawami w艂adcy Frank贸w Karola Wielkiego;
鈥 Roland, jeden z dow贸dc贸w wojsk w艂adcy, jest g艂贸wnym bohaterem; jest on symbolem 艣redniowiecznego rycerza- uosabia jago etos, kodeks honorowy, wierno艣膰 religii chrze艣cija艅skiej;
鈥 艢mier膰 Rolanda na polu bitwy, zostaje ukazana zgodnie ze 艣redniowieczn膮 sztuk膮 umierania; rycerz w ostatnich chwilach modli si臋 do Boga i do 艣wi臋tych patron贸w rycerzy, my艣li kieruje ku w艂adcy, pr贸buje z艂ama膰 sw贸j miecz, aby nie dosta艂 si臋 w z艂e r臋ce, a ku kresu swej w臋dr贸wki, na wzg贸rzu zwraca si臋 twarz膮 w stron臋 ojczyzny; 艣mier膰 jego zostaje pomszczona przez cesarza;

– Dzieje Tristana i Izoldy (oprac. J. B茅dier)
鈥 epos
鈥 GENEZA : tzw. Mi艂o艣膰 dworska 鈥 zgodnie z kt贸rej wzorcem rycerz by艂 got贸w po艣wi臋ci膰 dla damy serca wszystko, co mia艂, nawet rycerski honor;
鈥 Og贸艂em 鈥 Tristan i Izolda byli sobie przeznaczeni, jednak nie mogli ze sob膮 sp臋dzi膰 偶ycia; jest to mi艂o艣膰 nieszcz臋艣liwa;
鈥 BOHATEROWIE :
Tristian 鈥 jego imi臋 znaczy 鈥 smutek鈥; jest to idea艂 rycerza, jednak pod wp艂ywem mi艂o艣ci do Izoldy 艂amie zasady honoru i rycerza prawo艣ci; by艂 szlachetny, waleczny, honorowy, dzielny itp.itd., wz贸r cn贸t rycerskich, dobry przyjaciel, staje w obronie s艂abszych i pokrzywdzonych; po wypiciu napoju mi艂osnego rycerz totalnie wariuje; 艂amie wszelkie zasady, oszukuje, staj臋 si臋 okrutny dla tych co staj膮 mu na drodze spotkania z Kochank膮, jest przekonany o swojej niewinno艣ci; ma na wzgl臋dzie dobro i szcz臋艣cie Izoldy, ale jednocze艣nie gubi siebie i j膮 oraz niepotrzebnie krzywdzi inn膮 kobit臋;
Izolda Z艂otow艂osa 鈥 c贸rka kr贸la Irlandii; przeznaczona na 偶on臋 kr贸la Marka w imieniu kt贸rego Tristan zabi艂 smoka; Izolda te偶 wypija nap贸j i pa艂aj膮 do siebie od tego momentu wielk膮 mi艂o艣ci膮; mimo uczucia do Tristiana zostaje 偶on膮 Marka; jest szale艅czo zakochana co prowadzi do oszukiwania m臋偶a, a tak偶e pa艂a wielk膮 zazdro艣ci膮 o Tristana; w imi臋 mi艂o艣ci cierpi ch艂贸d i niewygody, a podczas nieobecno艣ci Kochanka pogr膮偶a si臋 w rozpaczy i smutku; tak jak Tristan nie widzi nic z艂ego w swoim post臋powaniu; gdy Tristan ju偶 umar艂 Kochanka uk艂ada si臋 przy Ukochanym, modli si臋 i oddaj ducha;
Kr贸l Marek 鈥 pan zamku Tyntagiel; wuj Tristana, prawy i sprawiedliwy; nie jest szcz臋艣liwy z Izolda, gdy偶 wie o mi艂o艣ci 偶ony do Tristana; reprezentuje idea艂 w艂adcy i seniora: powa偶ny, stateczny, opanowany, rozs膮dny, rozwa偶ny, kocha Tristana i Izold臋, 艂atwo im przebacza, dba o sw贸j honor, sprawiedliwy i dobry pan, kt贸ry ukrywa swe uczucia;
Morho艂t 鈥 rycerz irlandzki; przyby艂 do Kornwalii po coroczny haracz (300dziewcz膮t i ch艂opc贸w); poleg艂 w pojedynku z Tristanem, ale ten zrani艂 go zatrutym mieczem; Tristan wyp艂yn膮艂 na morze i dotar艂 do Irlandii, gdzie Izolda, znaj膮ca zio艂a i leki, wyleczy艂a rycerza;
Izolda o Bia艂ych D艂oniach 鈥 irlandzka kr贸lewna, kt贸ra zosta艂a 偶on膮 Tristana, by艂a bardzo nieszcz臋艣liwa, gdy偶 odkry艂a, 偶e m膮偶 jej nie kocha. Zem艣ci艂a si臋, m贸wi膮c umieraj膮cemu Tristanowi, ze Izolda nie przysz艂a si臋 z nim po偶egna膰 (a co by艂o nieprawd膮), a pod wp艂ywem tej wie艣ci Tristan zmar艂 nie po偶egnawszy si臋 z Ukochan膮;
Kaherdyn 鈥 przyjaciel Tristana, kt贸ry odda艂 mu za 偶on臋 swoj膮 siostr臋;
鈥 AKCJA : wczesne 艣redniowiecze; akcje rozgrywaj膮 si臋 w wielu miejscach (np. Kornawalia, czy Tyntagiel)

– Boska Komedia (Dante Alighieri)
鈥 synteza kultury 艣redniowiecza i zapowied藕 renesansu
鈥 autor wykorzysta艂 motyw w臋dr贸wki w za艣wiatach, by jednocze艣nie zabra膰 g艂os w sprawach ziemskich; podejmuje r贸wnie偶 dyskusj臋 na temat dobra i z艂a, ludzkiej kondycji w 艣wiecie oraz tajemnicy bytu w za艣wiatach; symboliczna w臋dr贸wka ma g艂臋boki, alegoryczny sens;
鈥 przewodnikiem Dantego po za艣wiatach (piekle i czy艣膰cu) jest duch Wergiliusz;
鈥 poemat sk艂ada si臋 z trzech cz臋艣ci: Piek艂a, Czy艣膰ca i Raju; ka偶da z nich odr贸偶nia si臋 swoistym nastrojem, kolorytem, ich mieszka艅cy s膮 zindywidualizowani;
鈥 z ksi臋gi PIEK艁O 鈥 emanuje nastr贸j grozy i ponurej tajemnicy; opisy m膮k piekielnych obfituj膮 w obrazy budz膮ce groz臋 i przera偶enie; podzia艂 na 9 okr臋g贸w;
鈥 w CZY艢膯CU 鈥 kt贸ry znajduje si臋 na wzg贸rzu Jerozolimy, pokutuj膮 dusze mniej grzeszne; podobnie jak piek艂o jest podzielony na 9 rejon贸w;
鈥 do RAJU 鈥 Wirgiliusz nie ma prawa wst臋pu; odt膮d Dantemu towarzyszy Beatrycze, autentyczna niespe艂niona mi艂o艣膰 poety; wizja raju to odtworzenie kosmosu opisanego przez staro偶ytnego uczonego Ptolemeusza, kt贸ry wszech艣wiat te偶 dzieli na 9 sfer; najwy偶sza jest siedziba Boga, maj膮ca kszta艂t bia艂ej r贸偶y, mistycznego kwiatu;
鈥 dzie艂o Dantego charakteryzuje wizyjno艣膰 i symbolizm, po艂膮czenie realistycznych opis贸w z poetyk膮 snu i fantastyk膮; przesycone jest filozofi膮 i mistycyzmem;

RENESANS

– Makbet (W.Szekspir)
鈥 jest to utw贸r historyczny z dziej贸w 艣redniowiecznej Szkocji; dramat
鈥 CZAS AKCJI : obejmuje ca艂e panowanie Makbeta czyli 1039-1056 (17lat); w czwartym akcie miejscem akcji jest Anglia, za艣 w reszcie utworu Szkocja;
鈥 BOHATEROWIE :
Makbet 鈥 w贸dz wojsk szkockich; m臋偶ny, odwa偶ny, umie podejmowa膰 szybkie i trafne decyzje, ma opinie honorowego 偶o艂nierza i nieskazitelnego szlachcica; Makbet bardzo chce zosta膰 kr贸lem, co wykorzystuje jego 偶ona, nak艂aniaj膮c go do zbrodni, jego kuzyna Dunkana 鈥 kr贸la; mimo to jednak Makbet nie potrafi powstrzyma膰 rz膮dzy w艂adzy i dopuszcza si臋 tego haniebnego czynu; zbrodnia ci膮gnie za sob膮 kolejne zbrodnie..a Makbet popada w ko艅cu w ob艂臋d, ma halucynacje; mimo to Makbet ca艂y czas ma woln膮 wole i to od niego zale偶y jak膮 decyzje podejmie i co b臋dzie dalej; wybiera jednak szlak zbrodni, co i jego samego prowadzi do 艣mierci; jego 艣mier膰 nie jest tylko kar膮 dla niego samego, ale tak偶e wyzwoleniem od jego obsesji i ostatecznym zako艅czeniem pasma zbrodni; zgin膮艂 z r臋ki Makdufa;
Lady Makbet 鈥 charakteryzuj膮 j膮 wyj膮tkowo silne nami臋tno艣ci; jest kobiet膮 zdecydowan膮, wie czego chce; r贸wnie silnie kocha jak i nienawidzi; jako 偶ona jest czu艂a, troskliwa, opieku艅cza, bardzo lojalna wobec m臋偶a; g艂臋boko prze偶ywa swoje niespe艂nione macierzy艅stwo- 艣mier膰 jej dziecka zostaje niewyja艣niona; perspektywa zostania kr贸low膮 ca艂kowicie j膮 za艣lepia; najpierw nak艂ania m臋偶a do zbrodni, p贸藕niej go chroni, ewidentnie jest silniejsza psychicznie, zachowuje zimn膮 krew i opanowanie; jednak szale艅stwo jakie j膮 dotyka jest jeszcze gorsze od Makbeta; jest ono wynikiem osobistych kl臋sk, niespokojnej natury, samotno艣ci, tragicznego macierzy艅stwa, t艂umienia uczu膰 i pop臋d贸w, kt贸re w ko艅cu daj膮 o sobie zna膰; pope艂nia samob贸jstwo, ginie jako samotna i nieszcz臋艣liwa kobieta;
Czarownice 鈥 ukazuj膮 si臋 Makbetowi i Bankowi (przyjaciel kt贸rego Makbet te偶 zabija) i przepowiadaj膮 pierwszemu kr贸lewsk膮 w艂adz臋, a drugiemu sp艂odzenie kr贸l贸w; s膮 dziwaczne, wychudzone, odra偶aj膮ce, maj膮 d艂ugie brody, nawet nie wiadomo czy na pewno to by艂y kobiety; w艂a艣nie w tych czasach odbywa艂y si臋 polowania na czarownice co wykorzysta艂 Szekspir, a przecie偶 s艂贸w czarownic nie mo偶na by艂o nie traktowa膰 powa偶nie; przepowiadaj膮 przysz艂o艣膰 lecz bardzo niejasno, ujawniaj膮c w tym swoja przewrotno艣膰, z艂o艣liwo艣膰 i zwodniczo艣膰; ich s艂owa s膮 wieloznaczne dlatego mo偶na je r贸偶nie interpretowa膰; mo偶na je uwa偶a膰 za symbol z艂a drzemi膮cego w Makbecie lub drzemi膮cego na 艣wiecie;

– 呕ywot cz艂owieka poczciwego (M.Rej)
鈥 wydany pod koniec 偶ycia pisarza utw贸r jest cz臋艣ci膮 wi臋kszego traktatu 鈥榋wierciad艂o鈥 (1567-1568)
鈥 ten gatunek s艂u偶y艂 zobrazowaniu wzorc贸w moralnych do na艣ladowania 鈥 tu idea艂u szlachcica ziemianina;
鈥 utw贸r ten zosta艂 starannie przygotowany, jakby z za艂o偶enia autora mia艂 zosta膰 艣wiadectwem jego 偶ycia i pracy;
鈥 sk艂ada si臋 z 3 ksi膮g 鈥 ka偶da to oddzielny etap 偶ycia : m艂odo艣膰, lata dojrza艂e i staro艣膰;
鈥 1-a ksi臋ga : jest o wychowaniu
鈥 2-a ksi臋ga : obraz cz艂owieka jako istoty spo艂ecznej
鈥 3-a ksi臋ga : podsumowuje ostatni etap 偶ycia ludzkiego
鈥 bohater jest w 3-ch perspektywach : cz艂owiek 鈥 艣wiat, cz艂 鈥 spo艂ecze艅stwo, cz艂- w艂asne ja;
鈥 pouczaj膮cy charakter utworu podkre艣laj膮 liczne rady;
鈥 jeden z najbardziej znanych fragment贸w jest opis 偶ycia na wsi w czterech porach roku;

– Fraszki (J.Kochanowski)
鈥 fraszka 鈥 drobny utw贸r poetycki, cz臋sto o charakterze 偶artobliwym, opartym na dowcipnym pomy艣le, b艂yskotliwej idei;
鈥 w tych kr贸tkich wersach autor zawar艂 filozofi臋 偶ycia pozwalaj膮c dopatrzy膰 si臋 sensu w tym co mo偶e wydawa膰 si臋 absurdalne z pozoru;
鈥 podkre艣li艂 warto艣ci takie jak: umiar, przyja藕艅, cnota, rado艣膰 偶ycia, mi艂o艣膰, wiara;
鈥 mo偶emy je podzieli膰 na : religijne, filozoficzne, patriotyczne, obyczajowe, biesiadne i mi艂osne;
鈥 z fraszek wy艂aniamy m膮dro艣膰 偶yciow膮;
鈥 PRZYK艁ADY :
鉃 鈥 Do g贸r i las贸w鈥 鈥 autobiograficzna; wspomnienia poety z odbytych podr贸偶y, wizerunki poety; zwraca si臋 w formie apostrofy do g贸r i las贸w;
鉃 鈥 Do fraszek 鈥 鈥 deklaracja ideowo-artystyczna poety; m贸wi, i偶 celem fraszek jest wymienianie i unaocznianie ludzkich wad i z艂ych wyst臋pk贸w;
鉃 鈥 O 偶ywocie ludzkim 鈥 鈥 tematyka filozoficzna; to refleksja nad absurdem 偶ycia w tonie ironicznym;
鉃 鈥 Na nabo偶n膮 鈥 鈥 poetycka kpina z dewocji i ludzkiej ob艂udy;
鉃 鈥 Na dom w czarnolesie 鈥 鈥 wielka apostrofa o bezpo艣rednim zwrocie do Boga; prosi o b艂ogos艂awie艅stwo dla podmiotu lirycznego; autor prezentuje swoj膮 w艂asn膮 hierarchi臋 warto艣ci;
鉃 鈥 Na lip臋 鈥 鈥 fraszka refleksyjna; pod tytu艂ow膮 lip膮 kryj膮 si臋 my艣li samego autora; przes艂anie 鈥 ciesz si臋 drobnymi przyjemno艣ciami, bo to cz臋sto one decyduj膮 o sensie 偶ycia;
鈥 we fraszkach ukazany jest obraz 偶ycia w szesnastowiecznej Rzeczypospolitej;

– Pie艣ni (J.Kochanowski)
鈥 jest to gatunek liryki, korzeniami si臋gaj膮ce do antyku;
鈥 WYR脫呕NIAMY : patriotyczne, refleksyjne, filozoficzno-refleksyjne, erotyczne, religijne, biesiadne, historyczne, pochwalne i 偶a艂obne;
鈥 Pierwsze wydanie pie艣ni ukaza艂o si臋 dopiero po 艣mierci poety w 1586;
鈥 PRZYK艁ADY :
鉃 Hymn 鈥 Czego chcesz od nas Panie…鈥 鈥 w utworze artysta kre艣li renesansow膮 wizj臋 boga jako doskona艂ego architekta, a tak偶e dobrego ojca do kt贸rego cz艂owiek zwraca si臋 z pro艣b膮 o opiek臋;
鉃 Pie艣艅 XIV ks. II (鈥榃y, kt贸rzy pospolit膮 rzecz膮 w艂adacie..鈥) 鈥 s艂owa s膮 skierowane do w艂adc贸w i wszystkich tych kt贸rzy stoj膮 na czele narodu; jest ku ich przestrodze; maj膮 troszczy膰 si臋 o wszystkich ludzi i zajmowa膰 si臋 pa艅stwem, a nie my艣le膰 o swoich prywatnych sprawach;
鉃 Pie艣艅 IX ks. I (鈥楥hcemy by膰 sobie radzi..鈥) 鈥 o charakterze refleksyjnym; pisze, i偶 przyj臋cie stosownej filozofii 偶ycia mo偶e uchroni膰 cz艂owieka przed zb艂膮dzeniem i pozwala wype艂ni膰 swoje przeznaczenie; promuje Carpe Diem;
鉃 Pie艣艅 V ks. II (鈥楶ie艣艅 o spustoszeniu Podola鈥) 鈥 to patriotyczny utw贸r inspirowany autentycznym wydarzeniem historycznym 鈥 najazd tatarski na Podole; autor usi艂uje obudzi膰 sumienia rodak贸w; apeluje o po艣wi臋cenie dla ojczyzny, chce doprowadzi膰 do tego by lud zapobieg艂 jeszcze wi臋kszym nieszcz臋艣ciom, kt贸re mog膮 spotka膰 kraj;
鉃 Pie艣艅 艣wi臋toja艅ska o Sob贸tce 鈥 jest to cykl (12 pie艣ni) przede wszystkim jednak poematem o pie艣ni, kt贸ra przechowuje zakazy i nakazy oraz potrafi cz艂owieka pocieszy膰 i zabawi膰; jest to pochwa艂a 偶ycia wiejskiego, ukazanego jako swoista Arkadia 鈥 sielska natura, uczciwe 偶ycie prostego ludu, urodzajno艣膰 sad贸w i ogrod贸w, dostatek zagr贸d, a w domu dobra 偶ona, gromadka dzieci i pokolenie dziadk贸w 鈥 wielka mi艂o艣膰 鈽;

– Treny (J.Kochanowski)
鈥 jest to cykl 19 偶a艂obnych wierszy po艣wi臋cony zmar艂ej c贸rce poety Urszulce (1578)
鈥 autor pisze przede wszystkim o b贸lu i kryzysie wyznawanych przez siebie warto艣ci, szydzi z m膮dro艣ci, kt贸ra wed艂ug niego mia艂a go uchroni膰 przed rozpacz膮; dostrzega on chaos i niesprawiedliwo艣膰 panuj膮c膮 na 艣wiecie;
鈥 rozpaczliwie szuka zmar艂ej, by ostatecznie zw膮tpi膰 w jej istnienie, a tak偶e istnienie Boga;
鈥 treny Kochanowskiego to dramat filozofa, chrze艣cijanina i ojca;
鈥 ostatni tren XIX przynosi uspokojenie; jest on napisany w konwencji snu w kt贸rym widzi zmar艂膮 c贸rk臋 na r臋kach tak偶e zmar艂ej 偶ony; otrzymuje tu napomnienie od 偶ony by zna艂 umiar w rozpami臋tywaniu swojego cierpienia i znosi艂 sw贸j los po ludzku;

BAROK

– 艢wi臋toszek (Molier)
鈥 wydarzenie rozgrywa si臋 w latach 60. XVII w. ,w Pary偶u w domu francuskiego mieszczanina, Orgona; autor zachowa艂 w tej komedii jedno艣膰 czasu i miejsca akcji;
鈥 BOHATEROWIE :
艢wi臋toszek (Tartuffe) 鈥 m臋偶czyzna w 艣rednim wieku, prawdopodobnie o ma艂o atrakcyjnym wygl膮dzie, ale posiada niebywa艂膮 umiej臋tno艣膰 przekonywania, a tak偶e ma niepospolity tupet; jest bezwzgl臋dny, uparty, bezkrytyczny i jest ob艂udnikiem; rozbija rodzin臋 Orgona i doprowadza do n臋dzy; potrafi on wybiera膰 osoby kt贸re wie, 偶e mu ulegn膮; doskonale udaje osob臋 pobo偶n膮; w rzeczywisto艣ci jest dewotem i hipokryt膮; jest to cz艂owiek przewrotny, mistrz mistyfikacji, genialny oszust i bezwzgl臋dny niegodziwiec;

Orgon 鈥 przeci臋tny francuski mieszczanin; do czasu kiedy nie pojawi艂 si臋 艢wi臋toszek jest szcz臋艣liwym ojcem rodziny, kochaj膮cym m臋偶em, m膮drym i uczciwym cz艂owiekiem, kt贸ry dba o swoich bliskich; 艢wi臋toszek sprawi艂 i偶 pogl膮dy Orgona drastycznie uleg艂y zmianie; w tym momencie okazuje si臋 ufnym, naiwnym i zbyt 艂atwowiernym; Tartuffe ma na niego nieograniczony wp艂yw; Orgon zaczyna go traktowa膰 jako najwa偶niejsz膮 osob臋 w 偶yciu; daje si臋 za艣lepi膰; pozwala sob膮 manipulowa膰; pragnie by kto艣 przedstawi艂 mu w艂a艣ciwy, doskona艂y 鈥榩rogram 偶yciowy鈥; Tartuffe staje si臋 dla niego mistrzem i nauczycielem; pod koniec komedii Orgon powraca do swojej pierwszej roli, ale to nie on g艂贸wnie si臋 do tego przyczyni艂;
Pani Pernelle 鈥 to matka Orgona; jako najstarsza w rodzinie cieszy si臋 du偶ym szacunkiem; jest uci膮偶liw膮 dewotk膮, kt贸ra wykorzystuje sw贸j autorytet w z艂ych celach; tak samo pod wp艂ywem Tartuffe staje si臋 fanatyczna, za艣lepiona i bezkrytyczna;
Elmira 鈥 wzorowa 偶ona, pi臋kna, zadbana, pe艂na wdzi臋ku, kt贸ra docenia warto艣膰 w艂asnego ma艂偶e艅stwa; nie daje si臋 uwie艣膰 艢wi臋toszkowi; odkrywa szybko zamiary Tatruffe i d膮偶y do zdemaskowania jego niecnych zamiar贸w; jest odwa偶na, sprytna, przebieg艂a; ma sw贸j honor i kieruje si臋 zasadami; troszczy si臋 o dzieci tym bardziej, gdy偶 wie do czego chce doprowadzi膰 m膮偶 (wyda膰 c贸rk臋 Mariann臋 za Tartuffe);
Damis 鈥 syn Orgona; kocha, szanuje ojca ale tak偶e widzi za艣lepienie ojca i otwarcie przeciw temu si臋 buntuje; w efekcie ojciec go wydziedzicza; to w艂a艣nie Damis odkrywa zamiary wobec Elmiry i natychmiast podejmuje decyzj臋 o zem艣cie;
Marianna 鈥 c贸rka Orgona; zakochana w Walerym, dlatego decyzja ojca o o偶enku jest dla niej niezrozumia艂a i bolesna; traci szacunek i zaufanie do ojca; widzi, i偶 nie jest ju偶 dla niego wa偶na; nienawidzi Tartuffe i dlatego te偶 nie ma opor贸w przez otwart膮 walk膮 z nim;
Doryna 鈥 pokoj贸wka Elmiry; wz贸r s艂u偶膮cej 鈥 wierna, uczciwa, dba o dobro rodziny; zachowuje przytomno艣膰 umys艂u, przejrza艂a Tartuffe i otwarcie z niego drwi; potrafi zdemaskowa膰 jego ob艂ud臋 i szydzi膰 z udawanej pobo偶no艣ci; jej zdanie liczy si臋 w domu Orgona; m贸wi wprost i ma wi臋ksz膮 si艂臋 przekonywania ni偶 Elmira; ma tupet i nie waha si臋 przed wyra偶aniem swoich my艣li 鈥 pr贸buje odwie艣膰 Orgona od pomys艂u ma艂偶e艅stwa; stara si臋 opiekowa膰 wszystkimi domownikami, jest m膮dra i szlachetna;

– Wiersze, sonety (Jan Andrzej Morsztyn)
鉃 鈥 Do trupa 鈥 :
鈥 jest to sonet
鈥 oparty na pomy艣le, kt贸ry polega na zestawieniu sytuacji w jakiej znajduje si臋 cz艂owiek 偶yj膮cy z sytuacj膮 osoby zmar艂ej;
鈥 to monolog osoby 偶yj膮cej 鈥 zakochanej, do zmar艂ego 鈥 tytu艂owego trupa;
鈥 jak to w sonetach bywa da si臋 go podzieli膰 na dwie cz臋艣ci : 1) 鈥 podmiot liryczny por贸wnuje stan duszy zakochanego do stanu w jakim znajduje si臋 nieboszczyk; 2) 鈥 r贸偶nice mi臋dzy nimi; ko艅cow膮 my艣l膮 jest paradoksalne stwierdzenie, 偶e sytuacja zmar艂ego jest lepsza bo on nic nie czuje, a zakochany dalej cierpi;
鉃 鈥 Niestatek鈥 :
鈥 wiersz zbudowany na zasadzie kontrastu;
鈥 wyst臋puje tu anafora (powt贸rzenie tego samego wyrazu lub wyra偶enia, na pocz膮tku wersu) jest to s艂owo 鈥 鈥瀙r臋dzej鈥; autor wylicza szereg paradoks贸w, aby ostatecznie zaskoczy膰 czytelnika puent膮 (i偶 najmniej prawdopodobne na 艣wiecie jest to, 偶e kobieta b臋dzie wierna)
鉃 鈥 Do Panny鈥 :
鈥 tematem jest oboj臋tno艣膰 dziewczyny, kt贸ra jest powodem zmartwienia podmiotu lirycznego;
鈥 spi臋trzaj膮c osobliwe por贸wnania (hiperbola), pr贸buje odda膰 twardo艣膰 jej serca;
鈥 formaln膮 zasad膮 porz膮dkuj膮c膮 jest anafora 鈥 tu powtarzanie podobnie brzmi膮cych wyraz贸w na pocz膮tku ka偶dego wersu;

– Wiersze (Daniel Naborowski)
鉃 鈥楳arno艣膰鈥 :
鈥 wyra偶a przekonanie o marno艣ci doczesnego 艣wiata (motyw z ksi臋gi Koheleta);
鈥 w kontra艣cie znajduje si臋 zawo艂anie do podmiotu lirycznego do korzystania z ziemskich rozkoszy;
鈥 autor dochodzi do wniosku, 偶e je艣li zachowuje si臋 w tym wszystkim umiar, nie jest to postawa godna pot臋pienia;
鈥 autor g艂osi, 偶e gdy si臋 偶yje zgodnie z w艂asnym sumieniem, mo偶na ocali膰 dusz臋 i przesta膰 si臋 obawia膰 艣mierci;
鉃 鈥楰r贸tko艣膰 偶ywota鈥 :
鈥 kolejny utw贸r barokowy w kt贸rym widoczna jest fascynacja up艂ywem czasu, nico艣ci膮, 艣mierci膮;
鈥 nawi膮zuje do 艣redniowiecznego motywu 鈥 memento mori;
鈥 autor g艂osi, i偶 nic nie trwa wiecznie, nic si臋 nie powtarza, wszystko przemija, a cz艂owiek wed艂ug podmiotu lirycznego, okazuje si臋 by膰 przechodniem w 艣wiecie, kt贸ry trwa wiecznie;

O艢WIECENIE

– Satyry i hymn ( Ignacy Krasicki)
鉃 SATYRY :
鈥 鈥 Pija艅stwo鈥 :
鈥 znakomite studium psychologiczne cz艂owieka uzale偶nionego, pr贸buj膮cego za ka偶dym razem si臋 usprawiedliwia膰; to krytyka jednej z g艂贸wnych polskich wad;
鈥 odtwarza sarmack膮 kultur臋 picia i wskazuje na jej najwa偶niejsze cechy: szukanie nawet najmniejszej okazji do wypicia, brak umiaru, alkohol 鈥 lekarstwo na wszystko, przeradzanie si臋 dyskusji politycznych przy kieliszku w b贸jki;
鈥 pod koniec nast臋puje pochwa艂a trze藕wo艣ci;

鈥 鈥樑籵na modna鈥 :
鈥 zaliczana do utwor贸w obyczajowych;
鈥 powiada o szlachcicu ziemianina, kt贸remu zachcia艂o si臋 偶ony z miasta;
鈥 po 艣lubie okaza艂o si臋 偶e 偶ona ho艂duje nade wszystko najnowszej modzie i 偶yciu ponad stan
鈥 autor 艣mieje si臋 z g艂upoty m臋偶a, kt贸ry spe艂nia wszystkie zachcianki 偶ony, ale tak偶e wytyka kobietom Polkom, rozrzutno艣膰 i bezmy艣lne papugowanie zagranicznych wzorc贸w;

鈥 鈥楧o kr贸la鈥 :
鈥 forma przypomina nagan臋, cho膰 w rzeczywisto艣ci jest pochwa艂膮 kr贸la, b臋d膮cego w opinii szlachty cz艂owiekiem zbyt m膮drym, zbyt m艂odym, nie pochodz膮cym z kr贸lewskiego rodu i Polakiem; kr贸l S.August Poniatowski;
鈥 to typ satyry politycznej na przeciwnik贸w kr贸la, a kt贸ra obni偶a ma艂o艣膰 i g艂upot臋 ich argument贸w; podmiot liryczny 鈥 sarmata;

鈥 鈥樑歸iat zepsuty鈥 :
鈥 autor dokonuje diagnozy wsp贸艂czesno艣ci 鈥 cnot臋 przodk贸w przeciwstawia upadkowi obyczaj贸w, wskazuj膮c konkretne przyk艂ady;
鈥 ukazuje : upadek warto艣ci, fascynacja pozornymi warto艣ciami, brak zasad moralnych, niedowiarstwo i bezbo偶no艣膰..itp.;
鈥 satyra ma form臋 monologu;
鈥 autor dostrzega jedyn膮 szanse w ratunku dla ojczyzny 鈥 powr贸t do 藕r贸de艂, przesz艂o艣ci i warto艣ci, kt贸rym ho艂dowali przodkowie;
鈥 satyra skomponowana jest na zasadzie kontrastu obrazu przodk贸w, a obrazem wsp贸艂czesnego pokolenia;

ROMANTYZM

– Cierpienia M艂odego Wertera (Johann Wolfgang Goethe)
鈥 powsta艂a w roku 1774 w Niemczech 鈥 okres preromantyczny (tzw. Okres burzy i naporu);
鈥 sk艂ada si臋 z dw贸ch cz臋艣ci; pierwsza to rok 1771, a druga to ko艅c贸wka 1771 do grudnia 1772;
鈥 miejscem akcji jest g艂 Waldheim;
鈥 jest to powie艣膰 Epistolarna 鈥 czyli powie艣膰 w formie list贸w; narracja tu jest pierwszoosobowa; tu jest to ci膮g chronologicznie u艂o偶onych list贸w Wertera do przyjaciela;
鈥 WERTERYZM 鈥 przesadna, wybuja艂a uczciwo艣膰, postrzegania 艣wiata przez pryzmat marze艅 i poezji, brak konkretnego, zdecydowanego dzia艂ania; poczucie bezsensu egzystencji, d膮偶enie do samozag艂ady i najcz臋艣ciej na koniec dzia艂a艅 bohatera jest samob贸jstwo;
鈥 BOHATEROWIE :
Werter 鈥 m艂ody m臋偶czyzna, traktuje mi艂o艣膰 swobodnie; upatruje szcz臋艣cie w samotno艣ci; na pocz膮tku bohater snuje filozoficzne my艣li, ale da o sobie zna膰 jego 鈥榖untownicza krew鈥 ; w tym spokojnym stanie ducha poznaje Lott臋; nagle Werter doznaje ol艣nienia, 偶e owa dziewczyna jest t膮 jego bosk膮 kochank膮, bli藕niacz膮 dusz膮; tak zacz臋艂a si臋 jego silna, odurzaj膮ca mi艂o艣膰 鈥 mi艂o艣膰 romantyczna; Werter jest nieprzytomnie szcz臋艣liwy; prze艂om w jego wielkiej mi艂o艣ci nast臋puje wtedy, gdy przyje偶d偶a Albert 鈥 narzeczony Lotty; poznaje teraz piek艂o romantycznej mi艂o艣ci; z b贸lu wyje偶d偶a, ale powraca, gdy偶 nie potrafi 偶y膰 bez ukochanej; jego 偶ycie sta艂o si臋 bardzo intensywne; ci膮gle rozpacza艂, rozpami臋tywa艂, raz godzi si臋 z losem, a zaraz zn贸w buntuje si臋 przeciwko niemu; w ko艅cu jako typowy kochanek romantyczny pope艂nia samob贸jstwo;
/\\
||
rz膮dz膮 nim uczucia; nadwra偶liwy; przesadnie sk艂onny do wzrusze艅; 偶yje marzeniami; cz臋sto ucieka od 艣wiata;

Lotta 鈥 narzeczona Alberta; m艂odziutka dziewczyna; niezale偶na, umie odwa偶nie wyg艂asza膰 swoje s膮dy, oczytana, wra偶liwa; subtelna, delikatna, szczera i uczciwa; ma wszystkie cechy romantycznej kochanki;
Albert 鈥 posta膰 nadzwyczajnie pozytywna; kocha Lott臋 dojrza艂膮 i ugruntowan膮 mi艂o艣ci膮; jest opiekunek i przyjacielem; nie prze偶ywa poryw贸w;

– Nie-boska komedia (Z.Krasi艅ski)
鈥 dramat powsta艂 w 1833 roku, a wydany zosta艂 2lata p贸藕niej 鈥 anonimowo;
鈥 DRAMAT ROMANTYCZNY 鈥 lu藕na struktura, zerwanie z klasyczn膮 zasad膮 trzech jedno艣ci, przemieszanie scen realistycznych z wizyjnymi 艣wiadcz膮ce o przeplatania si臋 dw贸ch 艣wiat贸w; 艂膮czenie r贸偶nych rodzaj贸w literackich (epiki, liryki i dramatu);
鈥 Mo偶na podzieli膰 na dwie cz臋艣ci : pierwsza 鈥 tzw dramat rodzinny; druga 鈥 dramat spo艂eczny;
鈥 TYTU艁 : nawi膮zuje do Boskiej komedii Dantego; interpretuje si臋 go jako okre艣lenie historii 鈥 nie-boskiego dzie艂a ludzi lub komedii dziej膮cej si臋 wbrew woli Boga;
鈥 PROBLEMATYKA : najwa偶niejszy jest tu konflikt spo艂eczno-polityczny mi臋dzy arystokracj膮, a ludem, kt贸ry prowadzi do rewolucji; drugi problem to status poety niedoskona艂ego, romantycznej wersji poety przekl臋tego, jakim jest hrabia Henryk (M膮偶); za艣 problem trzeci to historia nieszcz臋艣liwego ma艂偶e艅stwa bohatera;
鈥 BOHATEROWIE :
Hrabia Henryk (M膮偶) 鈥 to typowy bohater romantyczny; wybitnie uzdolniony poeta, kt贸ry ma poczucie wy偶szo艣ci, pogardza innymi, jest pyszny, a to wady kt贸re prowadz膮 do kl臋ski; poszukuje idealnej kochanki; daje si臋 zwie艣膰 Dziewicy, kt贸ra okazuje si臋 by膰 wcieleniem Szatana; widz膮c tragedie jaka spotka艂a jego rodzin臋 鈥 偶ona popad艂a w ob艂臋d 鈥 postanawia wyrzec si臋 poezji; jednak b臋dzie ona go dalej prze艣ladowa膰, gdy偶 syn Orcio b臋dzie poet膮; w III cz臋艣ci Henryk jest dzia艂aczem spo艂ecznym, przyw贸dc膮 arystokracji; zna wady swojej warstwy, a mimo to obejmuje przyw贸dztwo; prze偶ywa osobiste tragedie 鈥 艣mier膰 偶ony, chorob臋 synka i jego te偶 p贸藕niej 艣mier膰; widz膮c zwyci臋stwo rewolucjonist贸w pope艂nia samob贸jstwo; bohater do ko艅ca pozostaje wielk膮 indywidualno艣ci膮;
Pankracy 鈥 przyw贸dca rewolucjonist贸w; cz艂owiek z ludu bez przesz艂o艣ci; jest silnym, konsekwentnym i upartym cz艂owiekiem i dzi臋ki temu jest przyw贸dc膮; jest niezale偶ny, ma 艣wiadomo艣膰 swojej wielko艣ci i te偶 dlatego jest samotny; jego niez艂omna wiara w rewolucje za艂amuje si臋 po zwyci臋stwie; na gruzach starego 艣wiata prze偶ywa fal臋 skruchy i m贸wi o konieczno艣ci zmazania zbrodni poprzez stworzenie raju na ziemi; to jednak nie zmazuje jego win; Pankracy dlatego tez zostaje pokonany przez Chrystusa Zbawiciela;
Orcio 鈥 syn M臋偶a; poetycki geniusz, co staje si臋 jego przekle艅stwem; bohater o s艂abej konstrukcji psychicznej, stoi na pograniczu 艣wiata duch贸w i rzeczywisto艣ci 偶ywych; cierpi jego dusza ale i cia艂o gdy偶 popada w 艣lepot臋; dziecko symbolizuje idea艂 poety;
Rewolucjoni艣ci :
Leonard 鈥 jego pseudoreligijny rytua艂 podsyca ch臋膰 zabijania i 偶膮dz臋 przelewu krwi..pe艂ni role 鈥榢ap艂ana Wolno艣ci鈥 ; zast臋pca Pankracego;
Gen.Bianchetti 鈥 przyw贸dca wojskowy, kt贸ry uwa偶a siebie za najwi臋kszego geniusza;

鈥 TRE艢膯 :
Cz. 1 -> m膮偶, zostaje wystawiony na pokusy wyobra藕ni; porzuca 偶on臋, goni za widmem kochanki; doprowadza do ob艂臋du 偶on臋 swoja oboj臋tno艣ci膮, a p贸藕niej i 艣mierci; zostaje ukarany jej 艣mierci膮, a tak偶e kalectwem syna Orcio;
Cz. 2 -> ukazanie przeznaczenia Orcia jako prawdziwego poety; Hrabia nabiera cech bohatera tragicznego, nabiera cech ludzkich, a co zosta艂o wywo艂ane kalectwem syna;
Cz. 3 -> hrabia zostaje przyw贸dc膮 okop贸w 艢wi臋tej Tr贸jcy, obozu arystokracji; w pa艂acu hrabiego dochodzi do spotkania Hrabiego i Pankracego; hrabia w膮tpi w mo偶liwo艣膰 stworzenia przez ludzi raju na ziemi;
Cz. 4 -> dochodzi do ostatniej walki mi臋dzy arystokratami, a rewolucjonistami; Orcio ginie trafiony kul膮, hrabia pope艂nia samob贸jstwo z okrzykiem 鈥瀙oezjo b膮d藕 mi przekl臋ta鈥; Pankracy i Leonard dokonuj膮 krwawego s膮du nad reszta arystokracji, wydaj膮c wyroki 艣mierci; w chwili triumfu Pankracy (w贸dz) odczuwa dziwny niepok贸j, l臋k i zw膮tpienie, doznaje wyrzut贸w sumienia, gdy ukazuje mu si臋 Chrystus 鈥 m艣ciciel; wstrz膮艣ni臋ty t膮 wizj膮 umiera na r臋kach Leonarda ze s艂owami 鈥濭alileuszu, zwyci臋偶y艂e艣鈥 ;
– Dziady cz. III (A.Mickiewicz)
鈥 powsta艂y wiosn膮 1832 roku w Dre藕nie; Adam nie wzi膮艂 wtedy udzia艂u w powstaniu listopadowym(1830-1831) i Dziady s膮 pewnego rodzaju zado艣膰uczynieniem narodowi;
鈥 AKCJA : 1832; miejsca: Wilno, Warszawa, okolice Lwowa, a w prologu opisywana jest podr贸偶 do bohatera do Petrsburga;
鈥 SYNKRETYZM RODZAJOWY 鈥 mo偶na znale藕膰 elementy liryki, epiki i dramatu;
鈥 MESJANIZM 鈥 jest to zbi贸r przekona艅 i prze艣wiadcze艅 o szczeg贸lnie roli (:tu) Polski w dziejach 艣wiata;
鈥 PROMETEIZM 鈥 scena Wielka Improwizacja, jest interpretowana jako wyraz buntu przeciw Bogu, Konrada, wzniesionego w imi臋 ludzko艣ci; czyli bunt prometejski;
鈥 BOHATEROWIE :
Konrad 鈥 wyj膮tkowo wra偶liwy i bogaty je艣li chodzi o 偶ycie wewn臋trzne; prze偶ywa stany uniesie艅, w贸wczas improwizuje, co jest wspomniane w scenie wi臋ziennej; gor膮cy czciciel Marii co ratuje go przed pot臋pieniem; g艂 cecha ujawnia si臋 w Ma艂ej Improwizacji 鈥 pycha, kt贸rej symbolem jest kruk; jest poet膮 romantycznym, tworzy prawdziw膮 i 偶yw膮 poezj臋; jest wieszczem narodowym 鈥 przepowiednikiem; pragnie w艂adzy tyra艅skiej; pragnie rz膮dzi膰 uczuciami i duszami dlatego poniesie kl臋sk臋; znosi on znamiona bohatera bajronicznego 鈥> zbuntowany, niezale偶ny, ma poczucie wy偶szo艣ci i wyj膮tkowo艣ci, niepokorny, woli gin膮膰, ni偶 si臋 podporz膮dkowywa膰; to jego cech膮 jest prometejski bunt (patrz wy偶ej);
Ks.Piotr 鈥 bernardyn, odwa偶ny patriota, odwiedza wi臋藕ni贸w, podnosi ich na duchu; najwa偶niejsz膮 jego cech膮 jest pokora; pomaga Konradowi podnie艣膰 si臋 z upadku; jest przenikliwy i stanowczy; przepowiada Konradowi wolno艣膰 i udziela wskaz贸wek co do jego przysz艂ej roli;
M艂odzie偶 uwi臋ziona przez carsk膮 policj臋 鈥 autor podkre艣la ich niewinno艣膰; wi臋藕niowie s膮 jednak 艣wiadomi jakie wyroki na nich spadn膮, a nie maja mo偶liwo艣ci obrony; to ludzie odwa偶ni, szlachetni i gotowi odda膰 偶ycie za ojczyzn臋;

鈥 TRE艢膯 :
Prolog 鈥 Wilno, 1 listopada 1823; w wi臋zieniu; g艂 bohater ma wizj臋 senn膮; po przebudzeniu dokonuje si臋 w nim przemiana, kt贸rej wyrazem jest zmiana imienia z Gustaw na Konrad; scena ma znaczenie symboliczne : nadszed艂 czas przemiany z kochanka romantycznego poszukuj膮cego kobiety, na 鈥榢ochanka鈥 ojczyzny;
Scena I – scena wi臋zienna; Mickiewicz przywo艂a艂 swoich przyjaci贸艂 filomat贸w i filaret贸w; najwa偶niejsze jednak jest opowiadanie Sobolewskiego o zes艂anych na Sybir uczniach i studentach ze 呕mudzi (elementy mesjanizmu) oraz wampiryczna pie艣艅 zemsty Konrada;
Scena II 鈥 improwizacja; poeta Konrad wyg艂asza Wielk膮 Improwizacj臋, w kt贸rej 偶膮da w艂adzy nad lud藕mi; oskar偶a on r贸wnie偶 Boga o nieczu艂o艣膰 na los Polski i cierpienie ludzi; gdy w膮tpi膮c w sprawiedliwo艣膰 Boga, posuwa si臋 niemal do blu藕nierstwa, pada zemdlony, a szatan triumfuje;
Scena III 鈥 ks. Piotr odprawia egzorcyzmy nad Konradem; zwyci臋偶a ksi臋dza nie szatan, kt贸ry wyjednuje Konradowi wybaczenie w s膮dzie archanio艂贸w;
Scena IV 鈥 widzenie Ewy; Lw贸w 鈥 dziewczyna modli si臋 za dusz臋 uwi臋zionego poety Konrada;
Scena V 鈥 widzenie ks. Piotra; B贸g w widzeniu zsy艂a ksi臋dzu wielk膮 wizj臋 cierpie艅 i zmartwychwstania Polski; symbolika tej sceny jest oparta na biblijnych scenach M臋ki Pa艅skiej; Polska ma odgrywa膰 rol臋 Mesjasza (mesjanizm polski), by swym cierpieniem odkupi膰 inne narody; jej wyzwolicielem ma by膰 tajemniczy m膮偶 鈥 鈥瀉 imi臋 jego czterdzie艣ci i cztery鈥 ;
Scena VI 鈥 sen Senatora; diab艂y m臋cz膮 go w 艣nie, zsy艂aj膮c mu sen o nie艂asce cesarskiej;
Scena VII 鈥 (salon warszawski) 鈥 porucznik Piotr Wysocki dokonuje oceny narodu polskiego;

Scena VIII 鈥 (bal u Senatora) 鈥 ukazuje senatora Nowosilcowa i jego otoczenie; przedstawiono tu kontrast mi臋dzy t膮 grup膮 a patriotami; najwa偶niejszym w膮tkiem tej sceny jest w膮tek Rollinsona i jego matki; scena ko艅czy si臋 spotkaniem ks. Piotra z Konradem;
Scena IX 鈥 to noc Dziad贸w; 1824 rok; Gu艣larz pr贸buje na pro艣b臋 kobiety wywo艂a膰 ducha, kt贸ry przed laty ukaza艂 si臋 jej w noc Dziad贸w; by艂 to duch cz艂owieka 偶yj膮cego; poniewa偶 milcza艂, kobieta rozpoznaje go w艣r贸d wi臋藕ni贸w wi臋zionych w kibitce; ma ona ran臋 na piersi i na czole 鈥 to Konrad;

– Pan Tadeusz (A. Mickiewicz)
鈥 CZAS POWSTANIA : 1832-1834; wydanie w Pary偶u w 1834;
鈥 AKCJA : kilka dni lata 1811, noc i dzie艅 wiosny 1812 roku; Litwa, dworek w Soplicowie i Dobrzynie;
鈥 T艁O HISTORYCZNE : jest nim kampania napoleo艅ska; wyra藕ny kult Bonapartego w kt贸ry Polacy widzieli nadziej臋 odzyskania niepodleg艂o艣ci;
鈥 TEMAT : zgodny z za艂o偶eniami romantycznego historyzmu (ukazanie przesz艂o艣ci, historia walk o wolno艣膰) i regionalizmu (obraz przyrody, kultury, obyczaj贸w regionu – :tu Litwy)
鈥 GENEZA :
鉃 sytuacja wygna艅ca
鉃 rozgoryczenie sprawami wewn膮trz emigracji
鉃 t臋sknota za krajem
鉃 ch臋膰 ocalenia pami臋ci o kraju lat dziecinnych
鉃 marzenie o wyzwoleniu ojczyzny i powrocie do niej
鉃 pragnienie stworzenia epopei narodowej
鈥 W膭TKI :
鉃 mi艂osny 鈥 Tadeusz z Zosi膮
鉃 sp贸r o zamek 鈥 S臋dzia i Hrabia
鉃 dzia艂alno艣膰 ksi臋dza Robaka
鈥 J臉ZYK : archaizmy, gwara kresowa; utw贸r napisany 13-zg艂oskowcem (7+6), parzy艣cie rymowany;
鈥 OBYCZAJOWO艢膯 : ukazane zosta艂y znikaj膮ce ju偶 (podkre艣lenie przez s艂owo klucz 鈥榦statni鈥) obyczaje Polski szlacheckiej; odchodz膮ce pokolenie to: S臋dzia, Podkomorzy, Gerwazy, Protazy, Wojski, Dobrzy艅ski; za艣 g艂贸wnie, nowe pogl膮dy i warto艣ci m艂odego pokolenia, reprezentuje Tadeusz, a z nim Zosia;
鈥 BOHATEROWIE :
Tadeusz – dwudziestoletni ch艂opak, kt贸ry przybywa do Soplicowa z Wilna; bratanek S臋dziego, syn Jacka Soplicy; Zosia jest jego pierwsz膮 mi艂o艣ci膮; jest wierny, uczciwy; zosta艂 wychowany w tradycji patriotycznej; wraz z Zosi膮 tworz膮 wzorcow膮 polsk膮 par臋 nowych czas贸w; urodzony w czasie powstania ko艣ciuszkowskiego, st膮d te偶 jego imi臋;
Zosia 鈥 wychowanka Telimeny; c贸rka Ewy Horeszk贸wny;
Jacek Soplica 鈥 brat S臋dziego, ojciec Tadeusza i jego opiekun, kt贸ry z daleka 艣ledzi los syna i Zosi, c贸rki jego Ukochanej Ewy; w m艂odo艣ci prze偶y艂 wielki zaw贸d mi艂osny, unieszcz臋艣liwi艂 potem matk臋 Tadeusza, kt贸rej nie kocha艂, zabi艂 Stolnika i zosta艂 przez to og艂oszony zdrajc膮; to wszystko wywo艂a艂o u Jacka wewn臋trzn膮 przemian臋; sta艂 si臋 pokorny i przyj膮艂 nazwisko Robak i w mnisim przebraniu podj膮艂 si臋 s艂u偶by dla kraju; cieszy si臋 w艣r贸d szlachty ogromnym autorytetem; w roli emisariusza przygotowuje powstanie na Litwie; Gerwazy przebacza mu zab贸jstwo Stolnika, na 艂o偶u 艣mierci Jacka; pozostaje on w pami臋ci jako narodowy bohater;
S臋dzia Soplica 鈥 gospodarz Soplicowa, brat Jacka, gor膮cy patriota; w posiad艂o艣ci zachowuje staropolskie obyczaje i tradycje;
Telimena 鈥 niem艂oda, ale jeszcze pi臋kna opiekunka Zosi; mieszkanka Petersburga; szuka m臋偶a, jest bezkrytyczna, skoro uwodzi Tadzia, potem wi膮偶e matrymonialne nadzieje z Hrabi膮, a w ko艅cu bierze 艣lub z Rejentem;
Gerwazy i Protazy 鈥 pierwszy to stary s艂uga Horeszk贸w, drugi to s艂uga Soplic贸w; pa艂aj膮 do siebie nienawi艣ci膮 ale w XI ksi臋dze godz膮 si臋;
Jankiel 鈥 呕yd; dzier偶awca dw贸ch karczem; cz艂owiek og贸lnie lubiany i powa偶any; wielki patriota; wielki artysta znany ze swych talent贸w muzycznych; jego ulubienic膮 jest Zosia i dlatego dla niej gra na koniec utworu;
Wojski Hreczech, Rejent i Asesor 鈥 typowi staropolscy szlachcice, przyjaciele S臋dziego;
Szlachta dobrzy艅ska 鈥 mieszka艅cy Dobrzyna; zubo偶a艂a szlachta, zmuszona do pracy na roli, ale zachowuj膮ca godno艣膰; ludzie porywczy, odwa偶ni, wi臋kszo艣膰 z 偶o艂niersk膮 przesz艂o艣ci膮; przyw贸dc膮 ich jest Maciej Dobrzy艅ski;

– Kordian (J.S艂owacki)
鈥 CZAS I MIEJSCE POWSTANIA : rok 1833 w czasie pobytu poety w Genewie; dramat drukiem ukaza艂 si臋 1834;
鈥 WYMOWA :utw贸r uwa偶any jest za pr贸b臋 rozrachunku S艂owckiego z moralnymi i politycznymi problemami pokolenia; oraz za pr贸b臋 poj臋cia polemiki ideowo-artystycznej z Mickiewiczem;
鈥 AKCJA : pocz膮tkowo noc sylwestrowa 1799roku(Przygotowanie) , a dalej to ju偶 rok 1823; miejsca to m.in.: Londyn, Dover, willa w艂oska, Rzym, Mont Blanc i Warszawa;
鈥 PROBLEMATYKA : to przede wszystkim bezwzgl臋dna krytyka przyw贸dc贸w powstania listopadowego i ocena samego powstania, a tak偶e polemika z romantycznymi mitami narodowymi; utw贸r przedstawia r贸wnie偶 histori臋 dojrzewania oraz wizerunek psychologiczny m艂odego ch艂opaka, bohatera tytu艂owego;
鈥 BOHATEROWIE :
Kordian 鈥 pocz膮tkowo to 15-letni ch艂opiec, kt贸ry odczuwa apati臋, nud臋, niech臋膰 do 偶ycia kt贸re wed艂ug niego jest bezsensowne i pozbawione celu; prze偶ywa nieszcz臋艣liw膮 mi艂o艣膰 do Laury, kt贸ra jest starsza od niego i kt贸ra lekcewa偶y jego uczucia; popada on w skrajnie odmienne nastroje co powoduje pope艂nienie samob贸jstwa, ale nieudanego; p贸藕niej Kordian to ju偶 w臋drowiec, kt贸ry zdobywa kolejne do艣wiadczenia; traci on z艂udzenia, dojrzewa; zaczyna si臋 formowa膰 polski patriota kt贸ry b臋dzie walczy艂 o wolno艣膰 ojczyzny; pod koniec II aktu Kordian prze偶ywa wewn臋trzn膮 przemian臋, w improwizacji na g贸rze Mont Blanc; ma poczucie w艂asne wyj膮tkowo艣ci; w III akcie podejmuje rol臋 spiskowca, kt贸ry chce zabi膰 cara, ale jest za s艂aby psychicznie do tego; prze偶ywa g艂臋bokie za艂amanie; w ko艅cu pragnie z艂o偶y膰 swoje 偶ycie w ofierze ojczy藕nie (zostaje na niego wydany wyrok 艣mierci); dalszych los贸w nie znamy..S艂owacki nie doko艅czy艂 dalszej cz臋艣ci trylogii..;
Grzegorz 鈥 stary, oddany s艂uga, przera偶ony stanem Kordiana (na pocz膮tku); kocha go jak syna;
Doktor 鈥 odwiedza ch艂opaka w szpitalu dla ob艂膮kanych, jego zachowanie wskazuje na to, 偶e to szatan; jego wizyta odbiera Kordianowi ostatni膮 nadziej臋 i poczucie warto艣ci jego dzia艂alno艣ci patriotycznej;
Wielki Ksi膮偶臋 Konstanty 鈥 autor przedstawia go jako posta膰 skomplikowan膮 psychologicznie; to tyran, morderca, cz艂owiek niezr贸wnowa偶ony psychicznie 鈥 popada w szale艅czy gniew; a jednocze艣nie to wielki entuzjasta odwagi i sprawno艣膰 wojska polskiego;

鈥 TRE艢膯 :
Akt I 鈥 15-letni ch艂opiec czyta 鈥楥ierpienia…鈥 snuj膮c rozwa偶ania o celu i sensu istnienia; nast臋pnie s艂ucha opowie艣ci, kt贸re opowiada mu stary s艂uga i 偶o艂nierz Grzegorz; rozczarowanie i zaw贸d mi艂osny popychaj膮 go do nieudanego samob贸jstwa;
Akt II 鈥 ju偶 rok 1828; Kordian podr贸偶uje po Europie; w Londynie po raz pierwszy na jego drodze staje szatan; akt ko艅czy monolog na szczycie g贸ry Mont Blanc; podejmuje decyzje powrotu do kraju i podj臋cia dzia艂alno艣ci spiskowej;
Akt III 鈥 akcja toczy si臋 w maj, w Warszawie 1829 roku; czas koronacji Miko艂aja I na kr贸la Polski; Kordian podejmuje pr贸b臋 zamordowania cara, jednak ko艅czy si臋 fiaskiem, gdy偶 zostaje pokonany przez Strach, Imaginacj臋 i Widmo; nast臋pnie zostaje wtr膮cony do wi臋zienia i skazany na 艣mier膰; stoi przed plutonem egzekucyjnym, gdy przybywa goniec z u艂askawieniem, jednak dow贸dca plutonu go nie widzi; scena nie zostaje rozstrzygni臋ta 鈥 nie wiemy czy pad艂 strza艂;

– Wiersze (J.S艂owacki)

鉃 鈥楾estament M贸j鈥

鈥 utw贸r liryczny b臋d膮cy poetyck膮 stylizacj膮 testamentu
鈥 zawiera elementy : po偶egnanie ze 艣wiatem i najbli偶szymi, rachunek sumienia i nad w艂asnym 偶yciem, dyspozycje dotycz膮ce pogrzebu, 偶yczenia skierowane do najbli偶szych lub potomno艣ci;
鈥 GENEZA : utw贸r powsta艂 na prze艂omie 1839/1840, czyli 9lat przed 艣mierci膮; tre艣膰 i nastr贸j maj膮 zwi膮zek z osobistymi prze偶yciami poety w tym czasie;
鈥 TYTU艁 : jest wyrazem romantycznego indywidualizmu poety (zaimek dzier偶awczy 鈥榤贸j鈥);
鈥 INTERPRETACJA :
鈬 podmiot liryczny uto偶samiamy z S艂owackim po zwrotach w pierwszej osobie i elementach autobiograficznych;
鈬 widoczne s膮 b贸l i osamotnienie, poczucie niezrozumienia i oboj臋tno艣ci wsp贸艂czesnych oraz pustka uczuciowa 鈥 g艂 w przedostatniej zwrotce;
鈬 opr贸cz odczu膰 osobistych pojawiaj膮 si臋 my艣li patriotyczne, kt贸re podkre艣laj膮, 偶e ojczyzna dla poety to warto艣膰 najwy偶sza;
鈬 w wierszu pojawiaj膮 si臋 motywy, kt贸re s膮 przekonaniem autora o mocy i boskiej sile jego w艂asnej poezji;
鈬 poezja wi臋c ma moc duchowej odnowy, doskonalenia odbiorc贸w;
鈬 dostrzegamy w nim typowo romantyczn膮 autokreacj臋 podmiotu lirycznego, kt贸ry my艣li o 艣mierci;

鉃 Hymn (鈥楽mutno mi, Bo偶e鈥)

鈥 napisany w czasie romantycznej podr贸偶y poety na wsch贸d
鈥 jest to podnios艂y gatunek hymnu, skierowany do Boga, kt贸rego podmiot liryczny czyni powiernikiem swoich smutk贸w;
鈥 poeta m贸wi o losie wygna艅ca-pielgrzyma, kt贸ry utraci艂 dom, ojczyzn臋 i skar偶y si臋 na samotno艣膰 i przemijanie;
鈥 nostalgia podmiotu lirycznego kontrastuje z pi臋knem orientalnego krajobrazu;
鈥 wspomnienie ojczyzny nie pozwala cieszy膰 mu si臋 tym co go otacza
鈥 B贸g nie jest tu daleki, wr臋cz przeciwnie, cierpliwie s艂ucha skarg poety;

鉃 Gr贸b Agamemnona

鈥 to fragment Pie艣ni VIII poematu dygresyjnego 鈥楶odr贸偶 do Ziemi 艢wi臋tej z Neapolu鈥 ;
鈥 S艂owacki pisa艂 to pod wra偶eniem budowli jak膮 zobaczy艂 w Mykenach
鈥 Podmiot liryczny nawi膮zuje do mitycznej i historycznej przesz艂o艣ci Grek贸w; por贸wnuje j膮 z Polsk膮 po kl臋sce listopadowej;
鈥 Ukazuje on dwa obrazy ojczyzny : 1) 鈥 niewolnicy, 鈥榮艂u偶ebnicy cudzej鈥 ; 2) 鈥 Polska swych marze艅 i wizji, z anielsk膮 dusz膮, silnej, nie艣miertelnej i zwyci臋skiej;

– Wiersze (A. Mickiewicz)

鉃 Oda do m艂odo艣ci

鈥 powsta艂a w 1820
鈥 jest to manifest programowy m艂odego pokolenia, tu pokolenia romantyk贸w, a jednocze艣nie jest to wyraz 艣cierania si臋 dw贸ch 艣wiatopogl膮d贸w: o艣wieceniowego i romantycznego;
鈥 ODA 鈥 to utw贸r pochwalny lub dzi臋kczynny, utrzymany w patetycznym, wznios艂ym stylu, m贸wi膮cy o sprawach wa偶nych;
鈥 To przeciwstawienie starych ludzi o艣wiecenia i m艂odych romantyk贸w;
鈥 Dla autora m艂odo艣膰 to pot臋ga, g艂osi on postulat odkrywania nowych, niezbadanych dot膮d sfer i warto艣ci; istotny jest tu motyw wznoszenia si臋, wzlatywania nad zwyk艂膮 codzienn膮 szaro艣膰; poeta wzywa wszystkich m艂odych do jednoczenia si臋 i wsp贸lnego wysi艂ku w d膮偶eniu do szcz臋艣cia;
鈥 Uwa偶a, 偶e m艂odzi tylko razem mog膮 osi膮gn膮膰 zamierzony cel 鈥 ruszy膰 w posadach bry艂臋 艣wiata i pchn膮膰 j膮 na nowe tory;
鈥 Za przeszkod臋 autor uwa偶a 艣wiat starych 鈥 ludzie bez perspektyw, egoi艣ci; w ich 艣wiecie dominuje ciemnota, zacofanie i egoizm; poeta uwa偶a, 偶e oni ju偶 tu nie 偶yj膮 tylko wegetuj膮;
鈥 M艂odzi ludzie mog膮 stworzy膰 nowy, lepszy 艣wiat;

鉃 Romantyczno艣膰

鈥 jest to ballada otwieraj膮ca tomik 鈥楤allad i romans贸w鈥
鈥 wymierzony jest przeciwko klasykom
鈥 BOHATEROWIE : Karusia, Lud, Poeta-narrator, Starzec i Duch Jasie艅ki;
鈥 AKCJA : na ulicach miasteczka;
鈥 TRE艢膯 : ob艂膮kanej i w rozpaczy Karusi po 艣mierci ukochanego wydaje si臋, 偶e widzi ducha Jasie艅ki, cieszy si臋 na jego widok i rozmawia z nim; prosty lud ogl膮da t膮 scen臋 i wierzy dziewczynie tak jak narrator ballady; jedynie Starzec ostro gromi Karusi臋 za 鈥瀘powiadanie dub smalonych鈥, czym prezentuje postaw臋 trze藕wego realisty;

鉃 Sonety krymskie

鈥 jest to cykl 18 sonet贸w, kt贸re powsta艂y w czasie pobytu autora na Krymie; zwi膮zane z zes艂aniem w g艂膮b Rosji; pierwsze wydanie w Moskwie w 1826;
鈥 s膮 przyk艂adem romantycznego orientalizmu, po艂膮czonego z historiozofi膮 romantyczn膮 i mistycyzmem;
鈥 Pielgrzym reprezentuje Europ臋, za艣 Mirza reprezentuje orient 鈥 dwa odmienne 艣wiaty i 艣wiatopogl膮dy : Pielgrzym 鈥 mistyczny, Mirza 鈥 realistyczne spojrzenie m臋drca wschodu;
鈥 Sonety s膮 refleksj膮 nad przemijaniem cz艂owieka i cywilizacj膮 oraz trwa艂o艣ci膮 natury, nad kondycj膮 pielgrzyma t臋skni膮cego za ojczyzn膮(Stepy Akerma艅skie), nad bezsilno艣ci膮 cz艂owieka w starciu z natur膮(Burza), nad wyborem w艂asnej drogi 偶yciowej;
鈥 Synonimy wolno艣ci : ko艅 i szalona jazda przez stepy 鈥 niestety 鈥榙onik膮d鈥 , gdy偶 na Krym nie dobiega g艂os ojczyzny;

– Wiersze (Cyprian Kamil Norwid)

鉃 Fortepian Szopena

鈥 utw贸r z roku 1863; pozornie to wspomnienie ostatnich dni Chopina, a tak naprawd臋 jest to poetycka refleksja nad istot膮 sztuki;
鈥 w liryku wyst臋puj膮 motywy biblijne i antyczne oraz motyw mitologiczny, podkre艣laj膮cy tragizm walki dobra i z艂a;
鈥 sztuka Chopina, por贸wnywana do liry Orfeja, ma moc oczyszczaj膮c膮;
鈥 pojawi膮 si臋 r贸wnie偶 motyw 艣cie偶ki, zamieniaj膮cej si臋 w tworz膮c膮 ko艂o wst臋g臋;
鈥 bruk o kt贸ry zabija si臋 fortepian, to symbol przyziemnej rzeczywisto艣ci, kl臋ski, n臋dzy i 艣mierci, cho膰 jednocze艣nie zwrot do 鈥榩贸藕nego wnuka鈥 jest zapowiedzi膮 zmartwychwstania i zwyci臋stwa warto艣ci reprezentowanych przez sztuk臋 doskona艂膮;
鈥 jest to jeden z najtrudniejszych do interpretacji wierszy, gdy偶 jest mo偶liwo艣膰 wieloraka interpretacji;

鉃 Bema pami臋ci 偶a艂obny rapsod

鈥 wiersz z roku 1851, napisany w rocznic臋 艣mierci gen J贸zefa Bema, uczestnika powstania listopadowego, walk we Francji, Portugalii, W臋grzech;
鈥 jest to rapsod, pozagrobowa lamentacja, po偶egnanie wielkiego wodza i bohatera;
鈥 w obrz臋dzie wyst臋puj膮 motywy antyczne, 艣redniowieczne, a sam pogrzeb jest stylizowany na pogrzeb poga艅ski, poga艅skiego wodza;
鈥 fina艂 utworu to zapowied藕 zwyci臋stwa idei, o kt贸r膮 walczy艂 Bem;
鈥 utw贸r jest napisany heksametrem polskim, co nadaje mu powagi i patetyzmu;

POZYTYWIZM

– Zbrodnia i Kara (F.Dostojewski)
鈥 powsta艂a w latach 1865-1866;
鈥 CZAS I MIEJSCE AKCJI: to lipiec 1865 roku, dwa tygodnie; miejsce to Petersburg, kt贸ry w powie艣ci staje si臋 samodzielnych bohaterem;
鈥 BOHATEROWIE:
Raskolnikow(Rodion Romanowicz) 鈥 g艂贸wny bohater; student kt贸ry porzuci艂 uczelnie ze wzgl臋d贸w finansowych; wszystkie problemy s膮 skoncentrowane wok贸艂 zbrodni kt贸r膮 pope艂ni艂 i kary za to przez jego w艂asne sumienie; buntowa艂 si臋 przeciwko niesprawiedliwemu porz膮dkowi 艣wiata, cierpia艂 wiedz膮c, 偶e matka i siostra 偶yj膮 w biedzie, by m贸c zaoszcz臋dzi膰 na jego nauk臋; uwa偶a艂 ze musi zrobi膰 wszystko by nie dopu艣ci膰 do ma艂偶e艅stwa Duni (siostry) z Piotre Pietrowiczem 艁u偶ynem, bo my艣la艂 偶e chce to zroboi膰 tylko dlatego, ze jest bogaty; wpad艂 na pomys艂 zabicia starej lichwiarki Alony Iwanowny; uwa偶a艂 ze dokonanie tej zbrodni jest moralnie usprawiedliwione, gdy偶 usuwa si臋 ze spo艂ecze艅stwa 鈥瀓ednostk臋 wszaw膮鈥; po us艂yszeniu pewnej rozmowy studenta z oficerem, utwierdzi艂o go to o przekonaniu o s艂uszno艣ci w艂asnej decyzji; zacz膮艂 w ko艅cu drobiazgowo planowa膰 zbrodni臋; mog艂o by si臋 wydawa膰, 偶e by艂 on cz艂owiekiem z艂ym, ale tak nie by艂o; jest to osoba wra偶liwa na ludzk膮 krzywd臋; zabicie Alony i przypadkiem te偶 jej siostry Lizawiety, wywar艂o ogromny wp艂yw na jego psychik臋; popad艂 on w ci臋偶k膮 chorob臋, kt贸ra trwa艂a 4dni, straci艂 przytomno艣膰, majaczy艂; przez ten ca艂y czas by艂 niezwykle pobudzony emocjonalnie; wyra藕nie by艂o wida膰, 偶e prze偶ywa to co uczyni艂; przez ca艂y czas ba艂 si臋, 偶e wszystko si臋 wyda; w ko艅cu ju偶 nie wytrzyma艂 i podda艂 si臋 鈥 przyzna艂 si臋 do winy; zosta艂 on skazany na 8lat katorgii na Syberii; podczas 1roku 偶a艂owa艂, 偶e nie pope艂ni艂 samob贸jstwa, ale p贸藕niej doceni艂 po艣wi臋cenie i oddanie Soni, kt贸ra razem z nim zosta艂a zes艂ana; kiedy艣 w ko艅cu pad艂 p艂aczem do jej n贸g a ona w jego oczach ujrza艂a mi艂o艣膰 i to w艂a艣nie ona ich wskrzesi艂a;
Sonia Marmie艂adow 鈥 c贸rka Marmie艂adowa z pierwszego ma艂偶e艅stwa; z powod贸w finansowych musia艂a zosta膰 prostytutk膮; cechowa艂a j膮 religijno艣膰, niewinno艣膰, czysto艣膰 duchowa, sk艂onno艣膰 do po艣wi臋ce艅; mia艂a ogromny wp艂yw na Raskolnikowa, kt贸ry dzi臋ki niej przyzna艂 si臋 do zbrodni;
Dunia 鈥 siostra Rodiona; by艂a kobiet膮 dumn膮, rozumn膮, rozs膮dn膮 i szlachetn膮, a tak偶e niezwykle pi臋kn膮; kocha艂 si臋 w niej Swidrygaj艂ow i Razumichin (przyjaciel brata); bardzo kocha艂a brata, by艂a gotowa do po艣wi臋ce艅, rozumieli si臋 bez s艂贸w, wspomagali si臋 wzajemnie; po zes艂aniu brata wysz艂a ona za Razumichina, a w tym czasie korespondowa艂a z bratem i podtrzymywa艂a go na duchu; kierowa艂a si臋 w 偶yciu prawd膮 i zasadami moralnymi, obce jej by艂y przes膮dy i uprzedzenia o czym mo偶e 艣wiadczy膰 jej stosunek do Soni;
Pulcheria Aleksandrowna Raskolnikow 鈥 wdowa, matka Rodiona i Duni; bardzo kocha艂a swoje dzieci; du偶膮 nadzieje wi膮za艂a z ma艂偶e艅stwem Duni z 艁u偶ynem, jednak gdy si臋 dowiedzia艂a o prawdziwej jego naturze cieszy艂a si臋 z zerwanych zar臋czyn; w czasie 艣ledztwa i og艂oszenia wyroku popad艂a w chorob臋 nerwow膮, ogarn臋艂a j膮 apatia i przygn臋bienie, to zn贸w histeria, rado艣膰, cz臋sto p艂aka艂a; na 艂o偶u 艣mierci powiedzia艂a s艂owa po kt贸rych mo偶na wnioskowa膰, ze domy艣la艂a si臋 wi臋cej ni偶 wszyscy inni przypuszczali;
Piotr Pietrowicz 艁u偶yn 鈥 45-letni m臋偶czyzna; narzeczony Duni; by艂 to sk膮py, z艂y i ograniczony cz艂owiek; Dunia chcia艂a za niego wyj艣膰 by polepszy膰 warunki 偶ycia bratu i matce; 偶膮da艂 od Duni zerwania kontakt贸w z bratem; by艂 przebieg艂y i podst臋pny, podrzuci艂 Soni pieni膮dze by potem oskar偶y膰 ja o kradzie偶; Dunie chcia艂 sobie ca艂kowicie podporz膮dkowa膰;
Siemon Zacharowicz Marmie艂adow 鈥 by艂 starszym ubogim cz艂owiekiem, na艂ogowym alkoholikiem; jego 偶ona to Katarzyna Iwanowna; Sonia jego c贸rka z pierwszego ma艂偶e艅stwa by艂a 藕le traktowana przez Katarzyn臋; ubolewa艂 ze nie zapewni艂 c贸rce odpowiedniego wykszta艂cenia; w ko艅cu sam ojciec bra艂 od Soni pieni膮dze na alkohol; doprowadzi艂 do upadku rodzin臋, nie m贸g艂 znale藕膰 pracy a jak ju偶 j膮 mia艂 to zaraz j膮 rzuca艂, a co najgorsze zdawa艂 sobie z tego spraw臋; umar艂 w wyniku obra偶e艅 odniesionych w wypadku ulicznym 鈥 zosta艂 stratowany przez konie;
Katarzyna Iwanowna Marmie艂adow 鈥 偶ona Siemona, macocha Soni; by艂a chora na gru藕lic臋; po 艣mierci m臋偶a 偶y艂a sama z dzie膰mi w biedzie; by艂a nerwowa i wybuchowa, stopniowo popada艂a w ob艂臋d; po dw贸ch latach od 艣mierci m臋偶a dosta艂a krwotoku i umar艂a;
Alona Iwanowna 鈥 60-letnia lichwiarka; bogaci艂a si臋 na krzywdzie innych ludzi; by艂a nieufna; wykorzystywa艂a swoj膮 siostr臋, kt贸ra bi艂a i zabiera艂a wszystko co zarobi艂a; ofiara Raskolnikowa;
Lizawieta 鈥 przyrodnia siostra Alony; 35lat; od rana do wieczora pracowa艂a dla Alony; by艂a kobiet膮 uczciw膮, cich膮, 艂agodn膮 i cierpliw膮, z pokor膮 traktowa艂a zachowanie siostry; sta艂a si臋 r贸wnie偶 ofiar膮 Raskolnikowa;
Arkadiusz Swidrygaj艂ow 鈥 przyjecha艂 do Petersburga odwiedzi膰 Raskolnikowa i by da膰 Duni pieni膮dze, kt贸re przepisa艂a jej jego 偶ona przed 艣mierci膮; chcia艂 nawet wi臋cej da膰 Duni by nie wychodzi艂a za 艁u偶yna; w m艂odo艣ci by艂 szulerem, nieustannie popada艂 w k艂opoty i d艂ugi; by艂 niesta艂y w uczuciach, kapry艣ny; raz wyznawa艂 swoje uczucia do Duni, chcia艂 pom贸c w ratowaniu Rodiona, to zn贸w opowiada艂 o mi艂o艣ci do narzeczonej; mieszka艂 w Petersburgu obok Soni; po 艣mierci macochy Soni zaj膮艂 si臋 pogrzebem i zaopiekowa艂 dzie膰mi; pewn膮 sum臋 da艂 te偶 Soni by nie musia艂a i艣膰 na ulic臋, dlatego te偶 dla Marmie艂adow贸w sta艂 si臋 dobroczy艅c膮, ofiaruj膮c pieni膮dze kt贸rych nie chcia艂a Dunia; odtr膮cony przez Dunie pope艂ni艂 samob贸jstwo 鈥 pr贸bowa艂 nawet j膮 zgwa艂ci膰 by osi膮gn膮膰 cel; jest to posta膰 o bardzo skomplikowanych charakterze, istnia艂o w nim obok siebie dobro i z艂o; by艂 nikczemny, rozpustny i lubie偶ny, zdradza艂 偶on臋 i nie mia艂 z tego powodu wyrzut贸w sumienia; by艂 cyniczny, szuka艂 silnych wra偶e艅, nudzi艂 si臋, nie widzia艂 sensu i celu 偶ycia, nie wierzy艂 w ludzk膮 dobro膰 i szlachetno艣膰;
Porfiry Pietrowicz 鈥 ok. 35lat; prawnik i s臋dzia 艣ledczy; prowadzi艂 spraw臋 zab贸jstwa Alony; niezwykle inteligentny i przebieg艂y, znakomity psycholog; rozmowa Pietrowicza z Rodionem by艂a pe艂na niedom贸wie艅, ciekawych stwierdze艅 i podchwytliwych pyta艅; za pomoc膮 dedukcji, logiki, pyta艅 i rozm贸w, rozwi膮za艂 zagadk臋 艣mierci Alony i doprowadzi艂 do tego 偶e Rodion si臋 przyzna艂; wydaje si臋 偶e rozumia艂 psychik臋 Rodiona, sugerowa艂 mu, 偶e jak sam si臋 przyzna do winy, mo偶e uzyska膰 艂agodniejszy wyrok;
Dymitr Prokopowicz Razumichin 鈥 m艂ody student, przyjaciel Rodiona; opiekowa艂 si臋 nim, czuwa艂 wytrwale przy jego 艂贸偶ku; od pierwszego wejrzenia zakocha艂 si臋 w Duni 鈥 pomaga艂 te偶 jej i matce; p贸藕niej zosta艂 m臋偶em Duni;
Zosimow 鈥 m艂ody lekarz; bezinteresownie i ofiarnie zajmowa艂 si臋 Rodionem; przyjaciel Razumichina;
鈥 jest to powie艣膰 polifoniczna, gdy偶 jest mo偶liwo艣膰 r贸偶nej interpretacji wydarze艅 oraz w ocenie zachowa艅 i postaw bohater贸w;
鈥 jest to r贸wnie偶 nowoczesna powie艣膰 psychologiczne; to powie艣膰 o ludzkiej duszy i sumieniu;
鈥 Dostojewski pr贸buje udowodni膰, kreacj膮 Raskolnikowa, 偶e cz艂owiek pozostaje tajemnic膮 nie tylko dla innych, ale tak偶e samego siebie;
鈥 Raskolnikow dzieli ludzi na: nadludzi i podludzi; ci pierwsi wed艂ug niego powinni mie膰 prawo decydowania o tych drugich i dla dobra og贸艂u likwidowa膰 ludzi pokroju lichwiarki; bohater nie mo偶e sobie darowa膰, 偶e si臋 w pe艂ni nie sprawdzi艂, 偶e nie nale偶y do nadludzi, gdy偶 za wiele w nim waha艅, rozterek i k艂臋bi膮cych si臋 my艣li;

– Mendel Gda艅ski (Maria Konopnicka)
鈥 nowela
鈥 AKCJA : czasy wsp贸艂czesne dla Konopnickiej w ci膮gu kilku dni, w Warszawie;
鈥 BOHATEROWIE :
Mendel Gda艅ski 鈥 zasymilowany 呕yd, urodzony w Gda艅sku; ma 67lat, a od 27lat prowadzi warsztat introligatorski; ma 5doros艂ych dzieci; sam wychowuje wnuka 鈥 Kub臋 鈥 syna zmar艂ej c贸rki Lilii; jest to cz艂owiek spokojny, uczciwy, prawy, przywi膮zany do warszawy; nie rozumie nasilaj膮cych si臋 represji wobec 呕yd贸w; kocha wnuka i cierpi, gdy ten jest szykanowany
Kuba – wnuk Mendla; wiek szkolny; w trakcie zamieszek zostaje zraniony w g艂ow臋 kamieniem;
Student 鈥 staje w obronie Mendla i jego wnuka; potem piel臋gnuje chorego Kub臋;

鈥 po wyst膮pieniu antysemist贸w niszcz膮cych sklepy, warsztaty i mieszkania 偶ydowskie, 鈥榰miera serce鈥 bohatera do miasta, kt贸re uwa偶a艂 za swoje; rozczarowa艂 si臋 do ludzi w艣r贸d kt贸rych mieszka艂;

– Gloria victis (Eliza Orzeszkowa)
鈥 utw贸r z roku 1905; autorka powraca w nim do powstania styczniowego z roku 1863;
鈥 MIEJSCE AKCJI : lasy Horeckie na Polesiu litewskim;
鈥 Nietypowe jest to w opowiadaniu, 偶e narratorami s膮; drzewa le艣ne i wiatr;
鈥 BOHATEROWIE :
Upersonifikowane elementy natury 鈥 wiatr, 艣wierk, d膮b, brzoza, r贸偶a, dzwonki; to 艣wiadkowie walk powsta艅c贸w; D膮b 鈥 narrator opowiada na pro艣b臋 wiatru histori臋 mogi艂y;
Tar艂owki 鈥 20-letni ch艂opak; 偶o艂nierz; narrator okre艣la go jako naturalist臋 (tj. przyrodnika); wyjecha艂 z rodzinnego miasta i zamieszka艂 z siostr膮; w powstaniu walczy dzielnie, ratuje 偶ycie wodza; ginie w czasie walki;
Jagmin 鈥 dow贸dca jazdy, pi臋kny, dumny m艂odzieniec, przyjaciel Tar艂owskiego;
Aniela 鈥 siostra Tar艂owkiego;

Romuald Traugutt 鈥 przyw贸dca powstania, posta膰 historyczna;

– Nad Niemnem ( Eliza Orzszkowa)
鈥 to pozytywistyczna powie艣膰 realistyczna
鈥 AKCJA : dwadzie艣cia lat po powstaniu i trwa kilka miesi臋cy; miejsce to Korczyn w艂asno艣膰 Benedykta Korczy艅skiego, za艣cianek Bohatyrowicze i Olszynka (dworek Kir艂贸w);
鈥 G艁OSZONE IDEA艁Y :
鉃 has艂a pracy u podstaw
鉃 has艂a pracy organicznej
鉃 emancypacja kobiet
鈥 j臋zykiem ezopowym (ze wzgl臋du na cenzur臋) wspomina powstanie, kt贸rego symbolem jest mogi艂a w nadnieme艅skim lesie;
鈥 motyw bohater贸w, tym razem pracy, pojawia si臋 w opowie艣ci o Janie i Cecylii, za艂o偶ycielach rodu Bohatyrowicz贸w;
鈥 powie艣膰 jest schematyczna, a bohaterowie podzieleni s膮 na postacie czarne i bia艂e, przy czym kryterium oceny jest praca i mi艂o艣膰 ojczyzny;
鈥 s膮 r贸wnie偶 ukazane r贸偶ne warstwy spo艂eczne: arystokracja, szlachta, uboga szlachta zagrodowa i ch艂opi;
鈥 opisy przyrody zajmuj膮 spor膮 cz臋艣膰 powie艣ci, przyroda jest t艂em, na kt贸rym rozgrywaj膮 si臋 prze偶ycia bohater贸w;

– Kamizelka (Boles艂aw Prus)
鈥 nowela
鈥 CZAS I MIEJSCE AKCJI : Warszawa, jedna z kamienic, a w niej mieszkanie narratora 鈥 obserwatora s膮siad贸w oraz mieszkanie pani i pana 鈥 ma艂偶e艅stwa, kt贸rego los sta艂 si臋 tematem noweli;
鈥 BOHATEROWIE :
Ma艂偶e艅stwo 鈥 m艂odzi ludzie, ona nauczycielka, on dobry urz臋dnik; bardzo si臋 kochaj膮, staraj膮 nie przysparza膰 sobie cierpienia, kiedy okazuje si臋 偶e pan jest 艣miertelnie chory;
Narrator 鈥 kolekcjoner wspomnie艅, kt贸rych symbolami staj膮 si臋 przedmioty; tytu艂owa kamizelka przypomina mu o pi臋knej, g艂臋bokiej mi艂o艣ci cz艂owieka do cz艂owieka;
呕yd 鈥 handlarz; sprzedaje narratorowi kamizelk臋;

鈥 w ca艂ym utworze nie pada s艂owo o mi艂o艣ci, ale widoczna jest ona w relacjach bohater贸w;
鈥 nie ma w tej noweli ca艂kowicie patosu i sentymentalnych wyzna艅;
鈥 ma艂偶onkowie wzajemnie si臋 ok艂amuj膮 nie chc膮c robi膰 sobie przykro艣ci;
鈥 motywem przewodnim jest tytu艂owa kamizelka;
鈥 narracja pe艂ni kilka funkcji:
鉃 wyst臋puje jako posta膰 dokonuj膮ca autoprezentacji
鉃 jako tw贸rca nowelistycznej anegdoty
鉃 jednak r贸wnie偶 nale偶y do 艣wiata przedstawionego, zna bohater贸w i odtwarza ich szare 偶ycie;

– Lalka ( Boles艂aw Prus)
鈥 CZAS I MIEJSCE AKCJI : okres od pocz膮tku 1878 roku do pa藕dziernika 1979roku; w Pami臋tniku starego subiekta przywo艂ane s膮 wydarzenia Wiosny Lud贸w (1848), a tak偶e powstanie styczniowe(1863); g艂. w Warszawie, a tak偶e w Zas艂awku i w Pary偶u. Dok膮d na pewien czas wyje偶d偶a Wokulski;
鈥 BOHATEROWIE (g艂贸wni) :
Stanis艂aw Wokulski 鈥 g艂 bohater; 40lat; kupiec; uczestnik powstania styczniowego; po powrocie z Syberii zawiedzony widokiem warszawy, rozgoryczony brakiem pami臋ci o powstaniu, rozpaczliwie poszukuje sensu 偶ycia; szlacheckiego pochodzenia, wdowiec; w艂a艣ciciel sklepu, nieszcz臋艣liwie zakochany w Izabeli 艁臋ckiej; dla niej zdoby艂 maj膮tek, zak艂ada艂 sp贸艂k臋 do handlu ze wschodem i powi臋ksza maj膮tek; bezskutecznie stara si臋 o mi艂o艣膰 ukochanej, kt贸r膮 traktuje jak typowy romantyk; zdobywa ja natomiast jak pozytywista, oplataj膮c sieci膮 finansowych intryg, uzale偶niaj膮c od siebie finansowo jej ojca; p贸藕niej gdy zaczyna sobie zdawa膰 spraw臋, 偶e Izabela bawi si臋 jego mi艂o艣ci膮, chce pope艂ni膰 samob贸jstwo 鈥 ratuje go Wysocki;
Ignacy Rzecki 鈥 przyjaciel i pracownik Wokulskiego; uczestnik Wiosny Lud贸w na W臋grzech; zgorza艂y zwolennik Napoleona(twierdzi 偶e teraz brak ludziom idea艂贸w), stary kawaler; z nostalgi膮 wspomina do艣wiadczenia 偶o艂nierskie; auto pami臋tnik a kt贸rego dowiadujemy si臋 o przesz艂o艣ci jego i Woklulksiego; obowi膮zkowy, systematyczny; nie znosi opuszcza膰 Warszawy;
Julian Ochocki 鈥 28lat; wykszta艂cony wynalazca; chcia艂by pracowa膰 naukowo, ale nie widzi mo偶liwo艣ci realizacji swoich marze艅, jest rozczarowany tym, 偶e spo艂ecze艅stwo nie jest zainteresowane rozwojem nauki; nie interesuj膮 go kobiety; uchodzi za dziwaka;
Tomasz 艁臋cki 鈥 zubo偶a艂y arystokrata; ojciec Izabeli 艁臋ckiej; niemal zupe艂nie straci艂 maj膮tek prowadz膮c rozrzutny tryb 偶ycia;
Izabela 艁臋cka – c贸rka Tomasza, ukochana Wokulskiego; nawet jej przez my艣l nie przechodzi, 偶e mog艂aby wyj艣膰 za kogo艣 takiego jak on 鈥 zwyk艂y kupiec w jej mniemaniu; jest pr贸偶na, bezmy艣lna i bardzo naiwna; ma si臋 za m膮dr膮, pi臋kn膮 i wykszta艂con膮; rzeczywisto艣膰 bole艣nie weryfikuje wyobra偶enia jej o samej sobie i o 艣wiecie;

鈥 Trzecio-osobowy narrator, kt贸ry jest obiektywny, wszechwiedz膮cy i ca艂kowicie panuje nad 艣wiatem przestawionym 鈥 narracja odautorska;
鈥 wyst臋puje r贸wnie偶 narrator pierwszoosobowy, subiektywny 鈥 w Pami臋tnikach Rzeckiego;
鈥 ram臋 kompozycyjn膮 stanowi膮 dwie sceny w kt贸rych Rzecki bawi si臋 lalkami; pierwszy raz u艣wiadamia sobie, 偶e 偶ycie jest g艂upstwem, za艣 drugi raz, pod koniec powie艣ci, patrzy na wiruj膮ce lalki i widzi w nich ludzi, kt贸rych postrzega jako marionetki i kr贸tko po tym umiera;
鈥 bogactwo motyw贸w literackich o :
鉃 mi艂o艣膰
鉃 przyja藕艅
鉃 wielkich miastach : Warszawa, Pary偶;
鉃 o spo艂ecze艅stwie XIX wiecznym
鉃 bohater kt贸ry jest jednocze艣nie romantykiem i pozytywist膮
鉃 mi艂o艣膰 do Napoleona
鉃 bogactwie i wiedzy
鉃 polityce
鉃 walce narodowowyzwole艅czej
鉃 biznesie
鉃 samotno艣ci w艣r贸d t艂umu

鈥 przedstawienie spo艂ecze艅stwa Warszawy w XIX wieku :
鉃 biedota (studenci, Wysocki[wo藕nica wspomagany przez Wokluskiego], upad艂e dziewczyny, rzemie艣lnicy)
鉃 polskie mieszcza艅stwo (radca W臋growicz, Szprot 鈥 agent handlowy)
鉃 Niemcy (Minclowie)
鉃 Inteligencja (Ochocki)
鉃 Ludzie interesu (Wokulski)
鉃 Arytokracja (艁臋ccy, ksi膮偶臋, marsza艂ek, baronostwo Krzeszowscy, hrabia Lici艅ski, baron Dalski)
鉃 呕ydzi (Schlangbaumowie, Szuman)

鈥 鈥楲alka鈥 jako powie艣膰 realizmu krytycznego :
鉃 realizacja programu pracy u podstaw
鉃 realizacja programu pracy organicznej
鉃 idea艂y post臋pu, nauki, powszechnej o艣wiaty
鉃 has艂o r贸wnouprawnienia kobiet
鉃 has艂o asymilacjo 呕yd贸w (szowinizm i nacjonalizm)
鉃 postulat laicyzacji obyczaj贸w, swobody (moralno艣膰 zast膮piona prawem kasy; brak czysto艣ci obyczaj贸w, uczciwo艣ci, szlachetno艣ci)

– Potop (Henryk Sienkiewicz)
鈥 cel powie艣ci 鈥 pokrzepienie serc; chcia艂 przypomnie膰 wielkie momenty narodowej historii, aby podnie艣膰 na duchu zniewolony kraj;
鈥 TYTU艁 : to nawi膮zanie bezpo艣rednie z wydarzeniem historycznym 鈥 najazd Szwed贸w na Rzeczpospolit膮 w 1655 roku; zosta艂a zalana pot臋偶n膮 ilo艣ci膮 wojska, kt贸re w kr贸tkim czasie opanowa艂o ca艂y kraj 鈥 st膮d 鈥榩otop鈥 ;
鈥 GATUNEK : powie艣膰 historyczna, ale po艂膮czona cechami romansu;
鈥 CECHY POWIE艢CI SIENKIEWICZA :
鉃 fabu艂a awanturnicza : szybkie zwroty akcji, ucieczki, porwania, nieoczekiwane rozwi膮zania
鉃 w膮tek mi艂osny
鉃 wielkie opisy batalistyczne
鉃 humor
鉃 kreacje bohater贸w 鈥 honorowi patrioci, sta膰 ich na po艣wi臋cenie, brawurowi, bezkompromisowi;
鉃 przes艂anie powie艣ci 鈥 kult dla wielkiej przesz艂o艣ci narodowej

鈥 CZAS I MIEJSCE AKCJI : lata 1655-1657; obejmuje ona praktyczne teren ca艂ego kraju;
鈥 G艂贸wny w膮tek skupia si臋 wok贸艂 winy i pokuty Andrzeja Kmicica;
鈥 Obok postaci fikcyjnych czy na wp贸艂 fikcyjnych pojawiaj膮 si臋 osoby znane z historii Polski : kr贸l Jan Kazimierz, Stefan Czarniecki, bracia Janusz i Bogus艂aw Radziwi艂艂owie;
鈥 BOHATEROWIE (g艂贸wni) :
Andrzej Kmicic 鈥 g艂贸wny bohater; tzw bohater dynamiczny 鈥 czyli taki kt贸ry si臋 zmienia wewn臋trznie podczas ca艂ego utworu; m艂ody, odwa偶ny szlachcic-zawadiaka; jest 偶o艂nierzem, ale skory do romantycznych poryw贸w; w trakcie trwania akcji prze偶ywa g艂臋bok膮 przemian臋 wewn臋trzn膮; ze szlacheckiego warcho艂a i zabijaki -> w szlachetnego, honorowego patriot臋; wcze艣niej uwa偶any za awanturnika i zdrajc臋, a teraz got贸w odda膰 偶ycie w obronie kr贸la; znaczn膮 rol臋 w jego 偶yciu odgrywa religia; tak te偶 sw膮 przemian臋 zaczyna od spowiedzi u ksi臋dza Kordeckiego i aktywnym udzia艂em w obronie Jasnej G贸ry; w powie艣ci zosta艂 naznaczony ha艅bi膮cym pi臋tnem zdrajcy dlatego zmazanie tego 鈥榯ytu艂u鈥 b臋dzie trwa艂o do ko艅ca powie艣ci; przez ca艂y czas jednak Kmicic zostaje wierny Ole艅ce i wype艂nia jej warunek: stara si臋 swoim dzia艂aniem sprawi膰, 偶eby ludzie, kt贸rych skrzywdzi艂, wybaczyli mu; pod nazwiskiem Babinicz walczy ze Szwedami;
Ole艅ka Billewicz贸wna 鈥 wnuczka Herakliusza Billewicza; zobowi膮zana przez niego do wyj艣cia z Kmicica lub zostania zakonnic膮; m艂oda, pi臋kna i odwa偶na dziewczyna; zakochuje si臋 od pierwszego widzenia w Kmicicu, ale jest na tyle odwa偶na by powiedzie膰 mu wszystko na temat jego hulaszczego 偶ycia; jest uczciwa, szczera i sta艂a w uczuciach; czeka na ukochanego do ko艅ca;
Jan Onufry Zag艂oba herbu Wczele 鈥 posiada wszystkie pozytywne cechy staropolskiego sarmaty: weso艂y, dowcipny, odwa偶ny, potrafi przewodzi膰, cho膰 nie jest najlepszy jako 偶o艂nierz; jest wielkim optymist膮, nigdy si臋 nie za艂amuje, uwa偶a, 偶e z ka偶dej sytuacji jesy wyj艣cie; gor膮cy patriota;
Janusz Radziwi艂艂 鈥 ksi膮偶臋; do艣wiadczony dow贸dca; niezmiernie bogaty, dumny, wywy偶szaj膮cy si臋 ponad wszystko; jest zdrajc膮; ufa, 偶e Karol Gustaw ofiaruje mu panowanie w Rzeczpospolitej; nie czuje si臋 niczyim poddanym; jest uosobieniem najgorszych wad polskich magnat贸w;

M艁ODA POLSKA

– J膮dro Ciemno艣ci ( Joseph Conrad)
鈥 GENEZA : utw贸r ma 艣cis艂y zwi膮zek z biografi膮 autora; mia艂 okazj臋 obserwowa膰 stosunki panuj膮ce w koloniach, handel wyniszczaj膮cy plemiona murzy艅skie, barbarzy艅stwo jakiego dopuszczali si臋 biali na tych terenach; i autor podj膮艂 ten temat, ale sta艂 si臋 on punktem rozwa偶a艅 nad stosunkami mi臋dzyludzkimi oraz refleksji na temat zawi艂o艣ci ludzkiej psychiki;
鈥 CZAS I MIEJSCE AKCJI : czasy wsp贸艂czesne autorowi; opowiadanie ma kompozycj臋 klamrow膮: na pocz膮tku i na ko艅cu opisano sytuacje jak kilku przyjaci贸艂 siedzi na zakotwiczonym statku w Tamizie; akcja w艂a艣ciwa to opowiadanie o jednym z nich 鈥 Charlie Marlow 鈥 wydarzenia z jego niedalekiej przesz艂o艣ci; i wydarzenia tych opowiada艅 rozgrywaj膮 si臋 w Beligijskim Kongu (rzeka w kt贸rej g贸r臋 p艂yn膮);
鈥 BOHATEROWIE:
鉃 ze statku :
Narrator 鈥 nieokre艣lony, niewiele o nim wiadomo;
鈥濪yrektor r贸偶nych towarzystw鈥 鈥 gospodarz i kapitan jachtu, bardzo lubiany przez wszystkich zgromadzonych na pok艂adzie;
Prawnik 鈥 starszy cz艂owiek, mia艂 ma艂o 鈥榗n贸t鈥 i dlatego dysponowa艂 jedyn膮 na pok艂adzie poduszk膮 i ko艂dr膮;
Charlie Marlow 鈥 jest narratorem opowiadania o wyprawie w g贸r臋 Konga i spotkaniu z Kurtzem;

鉃 z opowiadania Marlowa :
Freslewen 鈥 kapitan, kt贸ry zgin膮艂 na terenie stacji, kiedy usi艂owa艂 skatowa膰 jednego z Murzyn贸w, Marlow zast膮pi艂 go jako kapitan parowca obs艂uguj膮cego stacje;
Lekarz z Brukseli 鈥 powiedzia艂 偶e Marlow jest zdolny do s艂u偶by ale ostrzega艂 go przed zmianami w psychice spowodowanymi 偶yciem na terenie gdzie nie istnieje prawo i cz艂owiek obcuje z niczym nieograniczon膮 wolno艣ci膮; pasjonata ludzkiej psychiki;
Ksi臋gowy na stacji siedziby rz膮dowej 鈥 z uwielbieniem m贸wi艂 o Kurtzu, kierownikiem na jednej ze stacji na brzegu Konga, sk膮d przychodzi艂o najwi臋cej ko艣ci s艂oniowej; w czasie podr贸偶y na t膮 stacj臋 okaza艂 tch贸rzostwo i bezmy艣lno艣膰;
Murzyni zatrudnieni na parowcu przez Marlowa 鈥 ludo偶ercy, oddani pracownicy, nie zaatakowali ku zdziwieniu Marlowa, bia艂ych na statku, cho膰 byli bardzo silni i by艂o ich wi臋cej i doskwiera艂 im g艂贸d;
Kurtz 鈥 kierownik jednej ze stacjo handlowych; posiada艂 wielki autorytet; do stacji centralnej dotar艂a wiadomo艣膰, 偶e zachorowa艂, dlatego szybko wyruszono mu z pomoc膮;
M艂ody Rosjanin 鈥 towarzyszy艂 Kurtzowi, kiedy ten ju偶 by艂 chory, stara艂 si臋 aby nadesz艂a pomocy, gdy Kurtz mia艂 nadzieje, 偶e dzicy nie dopuszcz膮 parowca do jego stacji; by艂 zafascynowany Kurtzem; w utworze to symbol rzetelnej pracy, kt贸ra daje satysfakcj臋 i wewn臋trzny spok贸j
Narzeczona Kurtza 鈥 prze艣wiadczona o wielko艣ci narzeczonego; wierz膮ca, 偶e by艂 prawym, szlachetnym m臋偶czyzn膮, cz艂owiekiem o niepospolitym umy艣le, wielkiej osobowo艣ci, kt贸ry bardzo j膮 kocha艂; Marlow odda艂 jej listy otrzymane przed 艣mierci膮 od Kurtza, przed 艣mierci膮 Kurtza;

鈥 TYTU艁 鈥 jego symboliczne znaczenia :
鉃 z艂o panosz膮ce si臋 na terenach zajmowanych przez bia艂ych
鉃 z艂o do kt贸rego jest zdolny cz艂owiek, ciemna strona ludzkiej psychiki;
鉃 tereny obce, niznane, ciemne miejsca na mapie ludzkiego poznania;

– Ch艂opi (W艂adys艂aw Stanis艂aw Reymont)
鈥 za Ch艂op贸w w 1924 roku dosta艂 Reymont nobla;
鈥 BUDOWA UTWORU: jest to tetralogia, tzn. sk艂ada si臋 z trzech tom贸w; kolejne tomy to kolejne pory roku zaczynaj膮c od zimy;
鈥 CZAS I MIEJSCE AKCJI: we wsi Lipka; jest to okres 10 miesi臋cy ostatniego dziesi臋ciolecia XIX wieku;
鈥 TRE艢膯 UTWORU: obraz gromady lipieckiej, obyczaj贸w i obrz臋d贸w wyznaczaj膮cych 偶ycie ch艂op贸w, analiza wp艂ywu rytmu przyrody na rytm 偶ycia cz艂owieka;
鈥 J臉ZYK POWIE艢CI: stylizacja gwarowa;
鈥 BOHATEROWIE (g艂贸wni):
Maciej Boryna 鈥 najbogatszy gospodarz w Lipcach; posiada wielki autorytet; wiedzie prym w gospodarstwie; jest pewny siebie, uparty, sam podejmuje wszystkie decyzje dotycz膮ce gospodarstwa i rodziny; dla Boryny podstaw膮 oceny cz艂owieka jest jego pracowito艣膰; jest to m膮dry, do艣wiadczony, znaj膮cy 偶ycie cz艂owiek; odwa偶ny i konsekwentny, uparty i porywczy; bierze 艣lub z Jagn膮 鈥 najpi臋kniejsza dziewka we wsi 馃檪 ;
Antek Boryna 鈥 syn Ma膰ka; ojciec rodziny, ale z艂y m膮偶 i ojciec; traktuje 偶on臋 Hank臋 jak osob臋 kolejn膮 do pracy w polu; nadrz臋dn膮 rol臋 w jego 偶yciu odgrywa przyroda i biologia; jest wytrwa艂y i uparty; ma wielkie nadzieje na posag ojca, ale ten wszystko przepisuje Hance;
Jagna 鈥 c贸rka Dominikowej; wyr贸偶nia si臋 na tle spo艂eczno艣ci; jest osob膮 dziwn膮 i zagadkow膮; bardzo wra偶liwa i ca艂kowicie podporz膮dkowana naturze; si艂膮 nadrz臋dna膮 w jej 偶yciu jest pop臋d p艂ciowy; jest artystk膮; 偶yje we w艂asnym 艣wiecie, jest samotna. niezrozumiana 鈥 BOHATERKA M艁ODOPOLSKA (odrzuca 偶ycie w gromadzie); w ko艅cu Jagna nieszcz臋艣liwa i upokorzona, zostaje usuni臋ta ze wsi;
Dominikowa 鈥 matka Jagny; faworyzuje c贸rk臋 kt贸ra jest jej ca艂kowicie podporz膮dkowana; hetera :P..
Hanka 鈥 偶ona Antka; przechodzi wielk膮 przemin臋 z zahukanej, cichej, pokornej staje si臋 odwa偶n膮 siln膮, 艣wiadom膮 swoich praw kobiet膮; dzi臋ki swojej przemianie, zreszt膮 bardzo widocznej, otrzymuje oszcz臋dno艣ci po Ma膰ku;

鈥 CECHY MA艁OPOLSKIE W CH艁OPACH:
鉃 mi艂o艣膰 dzika, nami臋tna, fatalna, rujnuj膮ca 偶ycie;
鉃 艣mia艂e sceny erotyczne;
鉃 motyw kazirodztwa
鉃 ch艂opomania, zainteresowanie kultur膮 ludow膮, dostrzeganie w ch艂opach pot臋gi i si艂y;
鉃 naturalizm, impresjonizm i symbolizm epoki;

– Wesele (Stanis艂aw Wyspia艅ski)
鈥 GENEZA 鈥 autora zainspirowa艂o rzeczywiste wesele na kt贸rym sam si臋 znajdowa艂, a osoby z niego uczyni艂 bohaterami dramatu; odbywa si臋 ono w Bronowiczach;
鈥 Dramat sk艂ada si臋 z trzech akt贸w, z kt贸rych ka偶dy z nich reprezentuje inny gatunek dramatyczny:
Akt I 鈥 komedia realistyczna, spo艂eczno-obyczajowa; s膮 tu zawarte dialogi go艣ci weselnych (ch艂op贸w z panami miasta); autor 艂膮czy liryzm scen z ostr膮 satyr膮;
Akt II 鈥 dramat fantastyczny, psychologiczny, symboliczny; pe艂ne napi臋cia dialogi ukazuj膮 marzenia i niepokoje, mity narodowe i kompleksy; uczestnikom wesela zaczynaj膮 ukazywa膰 si臋 zjawy; Chocho艂 i Wernyhora (2 zjawy), maja najwi臋cej na rozw贸j wydarze艅 dalszej cz臋艣ci dramatu;
Akt III 鈥 dramat narodowy;
鈥 BOHATEOWIE:
Postacie realistyczne:
Gospodarz 鈥 do niego przybywa Wernyhora i wr臋cza mu z艂oty r贸g, kt贸ry ten nieumy艣lnie daje Ja艣kowi; cieszy si臋 og贸lnie autorytetem, ale autor akcentuje jego prostot臋; jest jednak niezdecydowany i brak mu konsekwencji w dzia艂aniu; zabawne a nie pasuj膮ce do niego jest to, 偶e jest ca艂kowicie podporz膮dkowany 偶onie; jednak w pe艂ni rozumie wielko艣膰 i godno艣膰 polskiego ch艂opa;
Gospodyni 鈥; siostra Panny M艂odej; wzorowa gospodyni, a decyzje podejmuje wraz z m臋偶em;
Pan M艂ody – poeta; jego wesele z ch艂opk膮 mo偶na traktowa膰 jako przyk艂ad m艂odopolskiej ludomanii(ch艂opomanii); nie rozumie praw i obyczaj贸w panuj膮cych na wsi; popada w sztuczn膮 egzaltacj臋;
Panna M艂oda 鈥 m艂oda, pi臋kna, dostojna i pe艂na wdzi臋ku; jest rezolutna i pe艂na dystansu do tego co si臋 dzieje wok贸艂;
Poeta 鈥 brat Gospodarza; m艂odopolski poeta; w jego wierszach panuj膮 nastroje pesymistyczne; podstawow膮 jego wad膮 jest sztuczno艣膰 i bierno艣膰; zatraci艂 szczero艣膰 uczu膰, prawdziwo艣膰, autentyczno艣膰 prze偶y膰;
Dziennikarz 鈥 ma pob艂a偶liwy stosunek do ch艂op贸w; uwa偶a si臋 za m臋czennika i skar偶y si臋 Sta艅czykowi, kt贸ry mu si臋 ukazuje; jest bezkrytyczny; ma si臋 za powa偶nego, pe艂nego autorytetu osobnika, a tak naprawd臋 jest b艂aznem;
Rachela 鈥 c贸rka karczmarza; jest uosobieniem poezji; przeczuwa niezwyk艂e wydarzania i niespodziewane wypadki, kt贸re b臋d膮 mia艂y miejsce; znalaz艂a si臋 na weselu, gdy偶 mia艂a wewn臋trzn膮 potrzeb臋, a zaproszona nie by艂a;
呕yd 鈥 karczmarz; ojciec Racheli; przychodzi na wesele cho膰 wie, 偶e nie jest mile widziany, gdy偶 wiele z os贸b s膮 mu d艂u偶ne pieni膮dze; jest rzeczowy i konkretny;

Postacie fikcyjne:

Chocho艂 鈥 symbolizuje idee odrodze艅cze, mo偶liwo艣膰 pod藕wigni臋cia si臋 z upadku, zmartwychwstania; z drugiej strony symbolika jest zwi膮zana z ide膮 upadku, bierno艣ci; to on na koniec gra hipnotyczn膮 melodi臋, do kt贸rej w ostatniej scenie wszyscy go艣cie weselni ta艅cz膮;
Sta艅czyk 鈥 nadworny b艂azen Zygmunta Starego, znany z przenikliwo艣ci; ukazuje si臋 Dziennikarzowi; wytyka mu bierno艣膰, zak艂amanie, fa艂sz; jest symbolem m膮dro艣ci politycznej;
Rycerz 鈥 Zawisza Czarny; symbol pot臋gi nie tylko fizycznej ale i duchowej; ukazuje si臋 Poecie; chce go porwa膰 do czynu;
Wernyhora 鈥 legendarny poeta-wieszcz; ukazuje si臋 Gospodarzowi z 鈥濺ozkazem-S艂owem鈥, co oznacza rozkaz powstania; daje Gospodarzowi wskaz贸wki co do przygotowania powstania;

鈥 W weselu przedstawiony jest obraz r贸偶nic istniej膮cych pomi臋dzy modelami 偶ycia i tendencjami panuj膮cymi w spo艂ecze艅stwie polskim,. Podzielonym na mieszczan i ch艂op贸w;
鈥 Ch艂opi 鈥 maj膮 艣wiadomo艣膰 swej przynale偶no艣ci narodowej i gotowi s膮 do podj膮膰 walk臋 o odzyskanie niepodleg艂o艣ci; brak im tylko przyw贸dcy;
鈥 Inteligenci 鈥 maj膮 sielankowy i nieprawdziwy obraz polsko艣ci;
鈥 SYMBOLE:
鉃 z艂oty r贸g 鈥 symbol walki o wolno艣膰;
鉃 kr膮g taneczny 鈥 b艂臋dne ko艂o; niemoc, niegotowo艣膰, niezdolno艣膰 do dzia艂ania;
鉃 wiejska chata 鈥 symbol Polski;

– Ludzie bezdomni (Stefan 呕eromski)
鈥 TYTU艁 POWIE艢CI: metaforyczne 鈥 pozbawieni rodzin i bliskich, ludzie wielkich idei;
鈥 MIEJSCA AKCJI: Pary偶 (czasem), Warszawa, Cisy, Sosnowiec; dzielnice n臋dzy; noclegownie dla bezdomnych itp.; XIX wiek;
鈥 TYP POWIE艢CI: nowy typ powie艣ci modernistyczno-realistycznej; lu藕na kompozycja, poszarpana fabu艂a, zastosowanie r贸偶nych narracji; impresjonizm, ekspresjonizm, dekadentyzm, symbolizm;
鈥 BOHATEROWIE(g艂贸wni):
Doktor Tomasz Judym 鈥 m艂ody chirurg, syn ubogiego, uzale偶nionego od alkoholu ojca szewca; to idealista, kt贸ry ma niez艂omn膮 wol臋 i silny charakter; na pierwszym miejscu stawia dobro dla ludzi najubo偶szych; nie jest postaci膮 w pe艂ni pozytywn膮; ma kompleks ni偶szo艣ci, kompleks cz艂owieka ubogiego; kieruje si臋 emocjami, a nie rozs膮dkiem; ewidentnie przecenia swoje si艂y; w ostatniej scenie wygl膮da jak na cz艂owieka zm臋czonego i za艂amanego; symbolem jego wn臋trza w ostatniej scenie jest rozdarta sosna;
Joasia Podborska 鈥 szczera, wra偶liwa i bezpo艣rednia; nie jest szcz臋艣liwa, gdy偶 w艂a艣nie straci艂a rodzic贸w i dom rodzinny; jest samodzielna; delikatna i bardzo kobieca; obdarza Judyma szczer膮 i gor膮c膮 mi艂o艣ci膮; czuje si臋 bezdomna przez to 偶e nie ma w艂asnego miejsca w 艣wiecie; nie potrafi zrozumie膰 jego decyzji, ale si臋 jednak nie sprzeciwia;
S膮 jeszcze Korzecki, Leszczykowski, Chobrza艅ski i inni;
鈥 SYMBOLICZNE ZNACZENIE BEZDOMNO艢CI BOHATER脫W:
鉃 bezdomny jest g艂. bohater Tomasz Judym 鈥 rodzaj bezdomno艣ci ideowej;
鉃 bezdomno艣膰 Wiktora (brata Tomasza) 鈥 on opuszcza dom rodzinny i wyrusza w 艣wiat szukaj膮c lepszego 偶ycia; bezdomno艣膰 o pod艂o偶u politycznym i ekonomiczno-spo艂ecznym;
鉃 bezdomno艣膰 Joasi 鈥 wynikaj膮ca ze 艣mierci rodzic贸w i wyniesienia si臋 od wuj贸w;
鉃 bezdomno艣膰 Wac艂awa (brat Joasi) 鈥 nie ma mo偶liwo艣ci powrotu do ojczyzny; jego 艣mier膰 z dala od Polski jest symbolem bezdomno艣ci ca艂ego narodu, poddanego represjom po upadku powstania styczniowego;
鉃 bezdomno艣膰 Leszczykowskiego 鈥 bezdomno艣膰 polityczna;
鉃 bezdomno艣膰 Korzeckiego 鈥 duchowa; wynika z zagubienia i samotno艣ci

– Hymn DIES IRAE (Jan Kasprowicz)
鈥 Dies irae, czyli Dzie艅 gniewu; uwa偶a si臋 go za najwa偶niejszy i najdoskonalszy hymn J.K;
鈥 TEMAT: koniec 艣wiata i S膮d Ostateczny;
鈥 Utw贸r przesycony symbolik膮 biblijn膮, a szczeg贸lnie apokaliptyczn膮;
鈥 Obrazy przedstawione w hymnie zwiastuj膮 nadchodz膮c膮 katastrof臋, kres cywilizacji, koniec ludzko艣ci;
鈥 Podmiot liryczny 鈥 m贸wi w imieniu ca艂ej ludzko艣ci; wed艂ug niego to B贸g jest odpowiedzialny za ca艂膮 n臋dz臋 i marno艣膰 艣wiata;
鈥 Pytania 鈥 o win臋 cz艂owieka, o odpowiedzialno艣膰 za grzech;

– Wiersz 鈥濲a, kiedy usta ku twym ustom chyl臋..鈥 (Kazimierz Przerwa-Tetmajer)
鈥 jeden z najbardziej znanych Jego erotyk贸w
鈥 ukazuje on mi艂o艣膰 jako idealne uczucie 鈥 romantyczne, czyste, jako co艣 zmys艂owego co daje mo偶liwo艣膰 ucieczki od ostatecznej rzeczywisto艣ci;
鈥 drugi cz艂owiek jest 藕r贸d艂em po偶膮dania, ale jako po偶膮danie chwilowego zapomnienia;
鈥 wed艂ug autora rozkosz mo偶e by膰 tylko momentem, po kt贸rym wszystkie przygn臋bienia i smutki wr贸c膮 ze zdwojon膮 si艂膮;
鈥 ukazane s膮 r贸wnie偶 obawy, 偶e rozkosz ta stanie si臋 niewystarczaj膮ca, 偶e nie b臋dzie w stanie zaspokoi膰 偶膮dzy istnienia, odpoczynku; jedynym sta艂ym stanem kt贸ry gwarantuje bezpiecze艅stwo jest 艣mier膰 (ostatnie wersy);

20-LECIE MI臉DZYWOJENNE

– Ferdydurke (Witold Gombrowicz)
鈥 CZAS I MIEJSCE AKCJI: prawdopodobnie w roku 1937 lub wcze艣niej; akcja pierwszej cz臋艣ci rozgrywa si臋 w czasie jednego dnia w szkole; cz臋艣膰 druga to g艂贸wnie wydarzenia dziej膮ce si臋 na stancji, gdzie mieszka J贸zio, w domu M艂odziak贸w; za艣 cz臋艣膰 trzecia dzieje si臋 w ziemia艅skim dworku ciotki J贸zia; wydarzenia obejmuj膮 dwa dni; pod koniec J贸zio porywa Zosi臋 i obydwoje uciekaj膮;
鈥 BOHATEROWIE:
J贸zio Kowalski 鈥 trzydziestolatek, kt贸ry ma za sob膮 debiut literacki; nie偶yczliwe przyj臋cie jego tw贸rczo艣ci spowodowa艂o w nim ch臋膰 wr贸cenia do niedojrza艂o艣ci; pojawiaj膮cy si臋 nagle profesor Pimko zabiera go do szko艂y by podda膰 go procesowi 鈥瀠pupienia鈥; bohater zachowuje rol臋 obserwatora; J贸zio nie potrafi przeciwstawi膰 si臋 silniejszej osobowo艣ci Pimki; staje si臋 staromodnym m艂odzie艅cem zakochanym w nowoczesnej Zucie; gdy偶 rodzice Zosi i ona sama go odrzucaj膮 stara si臋
wyzwoli膰; udaje mu si臋 w ko艅cu obna偶y膰 nieautentyczno艣膰 M艂odziak贸w i zmusi膰 ich do wyj艣cia z formy; pod koniec jednak ucieka z c贸rk膮 gospodarza 鈥 Zosi膮; i wpada w sid艂a mi艂o艣ci;
Profesor T.Pimko 鈥 belfer, kt贸ry ubezw艂asnowolnia J贸zia i porywa go do szko艂y; jest bieg艂y w 鈥瀠pupianiu鈥 i w 鈥瀦drabnianiu鈥; uczni贸w chce utrzyma膰 w stanie niewinno艣ci i niedojrza艂o艣ci; celem dzia艂ania profesora jest zatrzymanie dzieci w fazie dzieci艅stwa; doskonale manipuluje m艂odzie偶膮 jednak w ko艅cu pada spiskowi J贸zia; sam jest zakochany w m艂odej Zucie; zostaje skompromitowany jako przyjaciel M艂odziak贸w i autorytet nauczycielki;
Zuta M艂odziak贸wna 鈥 16lat; wysportowana; bezczelna i nowoczesna; nikt nie zmusza jej do nauki ani nikt nie pr贸buje jej wychowywa膰; doprowadza sw贸j wizerunek do perfekcji;
Joanna i Witold M艂odziakowie 鈥 rodzice Zuty; ca艂e ich 偶ycie jest sztuczne, podporz膮dkowane przyj臋tej konwencji;
Mi臋tus 鈥 szkolny kolega J贸zia; klnie, pije, 鈥瀋hodzi na kobiety鈥; szukaj膮c jedynie w艂asnej autentyczno艣ci, czyli post臋puj膮c zgodnie z prawami m艂odo艣ci, narusza feudalny porz膮dek i hierarchi臋 warto艣ci;
鈥 POJ臉CIA WPROWADZONE PRZEZ GOMBROWICZA:
鉃 formy 鈥 konwencje i schematy kt贸rym ulega cz艂owiek;
鉃 g臋by 鈥 jest ona doprawiana cz艂owiekowi przez otoczenie;
鉃 upupienia 鈥 popadni臋cie w niedojrza艂o艣膰;

– Granica ( Zofia Na艂kowska)
鈥 powsta艂a w latach 1932-1935
鈥 CZAS I MIEJSCE AKCJI: akcja rozgrywa si臋 w czasach wsp贸艂czesnych autorki, w Warszawie;
鈥 BOHATEROWIE:
Zenon Ziembiewicz 鈥 jest to g艂. bohater powie艣ci; jest bardzo skomplikowan膮 i niejednoznaczn膮 postaci膮; syn Waleriana, podupad艂ego szlachcica; by艂 zdolny i ambitny; pierwsz膮 jego mi艂o艣ci膮, a p贸藕niej 偶on膮 by艂a El偶bieta Biecka: cz臋sto odwiedza艂 dom Cecylii Kolichwskiej, kt贸ra wychowywa艂a El偶biet臋; podczas wakacji w Boleborzy nawi膮za艂 romans z Justyn膮 Bogut贸wn膮; b臋d膮c ju偶 w ma艂偶e艅stwie z El偶biet膮 nie potrafi艂 zako艅czy膰 znajomo艣ci z Justyn膮, a ta zasz艂a w ci膮偶臋; a Zenon da艂 jej pieni膮dze na aborcj臋; p贸藕niej zostaje prezydentem miasteczka; a jego kariera zawodowa nie by艂a dzi臋ki niemu samemu, a dzi臋ki znajomo艣ciom; jako prezydent chcia艂 jak najlepiej, ale nie liczy艂 si臋 z realiami w jakich musia艂 偶y膰; Zenon 偶y艂 ci膮gle w 鈥榢ompleksie boleborza艅skim鈥 co nie pozwala艂o mu w pe艂ni by膰 takim jakim chcia艂 by膰; szukaj膮c usprawiedliwienia swoich czyn贸w obci膮偶y艂 El偶biet臋 w艂asnym poczuciem winy i odpowiedzialno艣ci; na koniec ginie w akcie samob贸jczym;

Justyna Bogut贸wna – jej kontakt z wykszta艂conymi lud藕mi oraz wrodzona wra偶liwo艣膰 uczyni艂y j膮 bohaterk膮 delikatn膮, spokojn膮 i prostoduszn膮; w swej naiwno艣ci wierzy艂a, 偶e na takiej podstawie zbuduje wsp贸lne 偶ycie z Zenonem; po usuni臋cia ci膮偶y sta艂a si臋 osob膮 chor膮 psychicznie; bez w膮tpienia jest ofiar膮 dramatu ale to wszystko tylko przez Zenona..przez to jak za艂atwi艂 wszystkie sprawy; jednak jej zachowanie i ca艂kowity wygl膮d kszta艂tuje wiele czynnik贸w;
El偶bieta Biecka 鈥 matka j膮 zostawi艂a po wt贸rnym wyj艣ciu za m膮偶, wiec wychowywa艂a si臋 u ciotki Kolichowskiej; kocha艂a Zenona, ale jak dowiedzia艂a si臋 o dziecku Zenona kt贸re ma si臋 narodzi膰, uciek艂a do Warszawy; wysz艂a jednak za m膮偶 za Zenona i pomaga艂a mu wspiera膰 Justyn臋; z czasem coraz trudniej by艂o jej 偶y膰 w tej dwuznacznej sytuacji;

鈥 Na艂kowska czyni z tej powie艣ci 鈥 powie艣膰 psychologiczn膮, kt贸ra zmusza czytelnik贸w do zadawania sobie pyta艅, do my艣lenia;
鈥 GRANICE SYMBOLICZNE W POWIE艢CI:
鉃 granica ekonomiczno-spo艂eczna 鈥 podzia艂 ludzi ze wzgl臋du na przynale偶no艣膰 do r贸偶nych warstw spo艂ecznych;
鉃 granica moralna 鈥 po przekroczeniu kt贸rej doprowadza si臋 do nieszcz臋艣cia drugiego cz艂owieka; tutaj Zenon;
鉃 granica odporno艣ci psychicznej 鈥 po przekroczeniu cz艂owiek przestaje by膰 sob膮; Zenon i Justyna;
鉃 granica psychologiczna 鈥 granica autopoznania; kres ludzkich mo偶liwo艣ci odkrywania tajemnic w艂asnej osobowo艣ci, psychiki;
鉃 granica filozoficzna 鈥 pytanie o mo偶liwo艣膰 poznania ostatecznej prawdy;

– Przedwio艣nie (Stefan 呕eromski)
鈥 powie艣膰 ta jest wyrazem rozczarowania pisarza rozwojem sytuacji w Polsce po odzyskaniu niepodleg艂o艣ci;
鈥 powie艣膰 ukaza艂a si臋 w 1924 roku w Warszawie;
鈥 BOHATEROWIE:
Jadwiga Baryka 鈥 kobieta spokojna, uleg艂a wobec m臋偶a i bezgranicznie mu wierna; patriotka t臋skni膮ca bardzo za rodzinnymi stronami; okazuje wielk膮 si艂臋 woli i samozaparcie;
Seweryn Baryka 鈥 uparty, niez艂omny, goni膮cy za dobrobytem i wygod膮; w g艂臋bi duszy te偶 odczuwa t臋sknot臋;
Cezary Baryka – g艂. bohater; syn Seweryna i Jadwigi; pocz膮tkowo bardzo rozpieszczony; patriota maj膮cy problem z wyborem w艂a艣ciwej drogi realizacji swojego patriotyzmu;
Hipolit Wielos艂awski 鈥 m艂ody dziedzic Naw艂oci; energiczny i pe艂en fantazji; przyjaciel Cezarego; Cezary uratowa艂 mu Zycie;
Antoni Lulek 鈥 anemiczny i chorowity m臋偶czyzna; przeciwnik贸w ruch贸w narodowowyzwole艅czych; fanatyczny ideowiec komunistyczny; mia艂 du偶y wp艂yw na psychik臋 i przekonania Cezarego;

鈥 autor daje do zrozumienia, 偶e w Polsce potrzebne s膮 zmiany, ale 偶e nie mog膮 si臋 odbywa膰 pod wp艂ywem jakich艣 doktryn politycznych czy narzuconych z zewn膮trz obcych wzorc贸w;

– Ballada 鈥濪usio艂ek鈥 (Boles艂aw Le艣mian)
鈥 mo偶na zauwa偶y膰 elementy fantastyczne 鈥 Dusio艂ek 鈥 gro藕na zmora, dokuczaj膮ca bezbronnym ludziom;
鈥 Bajda艂a 鈥 w臋drowny gaw臋dziarz 鈥 to powi膮zanie z tradycj膮 ludow膮;
鈥 Wiersz ten jest 偶artobliw膮 form膮 przedstawienia przygody ch艂opa Bajda艂y;
鈥 Wymowa wiersza ma charakter filozoficzny;
鈥 Bunt Bajda艂y jest protestem przeciwko istnieniu z艂a; zwraca si臋 on do Boga z pretensjami, 偶e stworzy艂 grzech i z艂o 鈥 co symbolizuje zmora;
鈥 Wiersz jest regularny (11strof, a ka偶da ma 4wersy);
鈥 W utworze wyst臋puje stylizacja na gwar臋 ludow膮;

– Wiersz 鈥濵i艂o艣膰鈥 (Maria Pawlikowska-Jasnorzewska)
鈥 tu zakochana kobieta zwraca si臋 bezpo艣rednio do ukochanego m臋偶czyzny; bole艣nie prze偶ywa rozstanie;
鈥 w czwartym wersie niespodziewanie pojawia si臋 puenta;
鈥 mi艂o艣膰 i obecno艣膰 ukochanego por贸wnuje do powietrza, a paradoksalnie bez kt贸rych potrafi jednak 偶y膰; jest to jednak 偶ycie niepe艂ne;

LITERTURA WSP脫艁CZESNA

– D偶uma (Albert Camus)
鈥 CZAS I M-SCE AKCJI: akcja osadzona jest na pocz膮tku lat 40` XX wieku: wszystko toczy si臋 w granicach miasta Oran;
鈥 Jest to powie艣膰 paraboliczna o wymowie uniwersalnej i ponadczasowej, literacko ujmuje filozofi臋 egzystencjalizmu;
鈥 Powie艣膰 ukazuje odwieczne odczucie absurdu 偶ycia przez cz艂owieka;
鈥 BOHATEROWIE:
Doktor Bernard Rieux 鈥 altruista; ma du偶e poczucie obowi膮zku, sprawiedliwo艣ci i odpowiedzialno艣ci; niewierz膮cy;
Othon 鈥 s臋dzia 艣ledczy;
Raymond Rambert 鈥 m艂ody dziennikarz;
Jean Tarrou 鈥 znajomy i przyjaciel doktora; sprzeciwia艂 si臋 odbieraniu 偶ycia innym ludziom;
I Inni 鈥 Michel, ojciec Paneloux, Joseph Grand, Cottard;

鈥 UNIWERSALNE PRZES艁ANIA POWIE艢CI:
鉃 bez wzgl臋du na wszystko nale偶y walczy膰 ze z艂em;
鉃 powinno si臋 zawsze stawa膰 po stronie pokrzywdzonego;
鉃 nie wolno wyra偶a膰 zgody na 偶adne racje uzasadniaj膮ce 艣mier膰;
鉃 cz艂owiek powinien d膮偶y膰 do tego by by膰 coraz doskonalszym;
鉃 trzeba mie膰 艣wiadomo艣膰, 偶e z艂o nigdy nie zanika;

– Inny 艣wiat (Gustaw Herling-Grudzi艅ski)
鈥 CZAS I M-SCE AKCJI: to okres II W.艢; miejsca, to wszystkie wi臋zienia i 艂agry radzieckie w kt贸rych by艂 Grudzi艅ski;
鈥 BOHATEROWIE:
Narrator 鈥 a zarazem bohater g艂贸wny; uto偶samiany jest z autorem, kt贸ry opisuje swoje losy: warunki pobytu w wi臋zieniach, prac臋 w obozie, w臋dr贸wk臋 przez Zwi膮zek Radziecki; w wypowiedziach dominuje rzeczowa relacja; nie ujawnia emocji; stara si臋 zachowa膰 do tego wszystkiego co prze偶y艂 dystans; z t艂umu wi臋藕ni贸w wy艂ania osoby kt贸re wyr贸偶ni艂y si臋 pr贸b膮 ocalenia w sobie resztek ludzkiej godno艣ci;
Rusto Karinen 鈥 bohater drugoplanowy; fin z pochodzenia; podj膮艂 on nieudan膮 pr贸b臋 ucieczki z 艂agier; jednak by艂a wyrazem nie pogodzenia si臋 z niewol膮 i dowodem odwagi i resztek niezale偶no艣ci; by艂 siedem dni wolny p贸ki go zn贸w nie z艂apano; jego czyn oceniano jako heroiczny i czerpano z niego si艂y do przetrwania; rozdzia艂 鈥榋ab贸jca Stalina鈥;
Michai艂 Aleksiejewicz Kostylew 鈥 te偶 bohater drugoplanowy; dobrowolnie sprawia艂 sobie b贸l, bu nie pracowa膰 dla pa艅stwa, kt贸rego nienawidzi艂; autor po艣wi臋ci艂 mu rozdzia艂 鈥楻臋ka w Ogniu鈥; do ko艅ca zachowa艂 niewzruszon膮 postaw臋 鈥 pope艂ni艂 samob贸jstwo, oblewaj膮c si臋 wrz膮tkiem;
Natalia Lwowna 鈥 b. Drugoplanowa; czerpa艂a si艂臋 z czytania zakazanej ksi膮zki F.Dostojewskiego 鈥榋apiski z martwego domu鈥; uwa偶a艂a, i偶 jedyn膮 form膮 uwolnienia si臋 od zniewolenia jest wyb贸r 艣mierci; ocala艂a swe cz艂owiecze艅stwo, t臋skni膮c za wolno艣ci膮 i zachowuj膮c to偶samo艣膰;

鈥 鈥業nny 艣wiat鈥 to pr贸ba ukazania procesu niszczenia cz艂owieka przez system sowieckich oboz贸w pracy, a jednocze艣nie, rozpaczliwej walki jednostki o zachowanie w艂asnej godno艣ci;
鈥 chc膮c prze偶y膰, trzeba by艂o przyj膮膰 zasady zupe艂nie inne od tych, jakie obowi膮zywa艂y na wolno艣ci. Trzeba by艂o sta膰 si臋 cz艂owiekiem z艂agrowanym, a wi臋c akceptuj膮cym prawa rz膮dz膮ce w zniewolonej i zdegradowanej rzeczywisto艣ci;

– Zd膮偶y膰 przed Panem Bogiem (Hanna Krall)
鈥 CZAS I M-SCE AKCJI: akcja rozgrywa si臋 na dw贸ch p艂aszczyznach czasowych; 1-a to wydarzenia zwi膮zane z wybuchem powstania w 偶ydowskim getcie w Warszawie (rok 1943); 2-a to wydarzenia wsp贸艂czesne (rok 1976); og贸lnie jest to zapis rozmowy Hanny z Markiem Edelmanem;
鈥 ZNACZENIE TYTU艁U: ma on znaczenie symboliczne; chodzi tu o to, 偶e zadaniem lekarza jest ubiec, odbieraj膮cego 偶ycie Pana Boga; jest to r贸wnie偶 pewien spos贸b oszukania Boga, a wtedy mo偶na da膰 szans臋 pacjentowi na przed艂u偶enie jego istnienia;
鈥 BOHATEROWIE:
Mordechaj Anielewicz 鈥 to posta膰 autentyczna; by艂 to komendant powstania w getcie 偶ydowskim w Warszawie, kt贸ry pope艂ni艂 samob贸jstwo w 1943r.;
Marek Edelman 鈥 to rozm贸wca autorki; narrator i g艂贸wny bohater reporta偶u; w latach wojny pracowa艂 jako goniec szpitalny; w 1943 by艂 jednym z przyw贸dc贸w powstania w getcie warszawskim, jedynym kt贸ry prze偶y艂; po wojnie zosta艂 kardiochirurgiem; w utworze wyst臋puje w podw贸jnej roli jako lekarz, ale i jako uczestnik powstania; m贸wi膮c o tym wszystkim siebie usuwa w cie艅, a innym osobom nadaje wi臋ksze znaczenie;
Micha艂 Klepfisz 鈥 tak偶e posta膰 autentyczna; cz艂onek 呕ydowskiej Organizacji Bojowej; utrzymywa艂 on kontakt z 偶o艂nierzami AK; za jego po艣rednictwem przekazywali oni gettu bro艅; zas艂yn膮 bohatersk膮 艣mierci膮 鈥 zas艂oni艂 sob膮 karabin maszynowy, by inni mogli si臋 przedosta膰 w bardziej bezpieczne miejsce i odeprze膰 niemiecki atak;
Profesor 鈥 posta膰 autentyczna; s艂ynny chirurg z Radomia; po wojnie dokonywa艂 bardzo trudnych operacji na sercu; Edelman m贸wi o nim z wielkim szacunkiem i uznaniem;
Jurek Winkler 鈥 posta膰 autentyczna; przedstawiciel 呕ydowskiej Organizacji Bojowej po stronie polskiej; przynosi艂 z getta wiadomo艣ci, kt贸re przekazywa艂 do Londynu i USA, by艂 tak偶e 艂膮cznikiem mi臋dzy walcz膮cymi 呕ydami, a AK; tu偶 przed wybuchem powstania zosta艂 aresztowany i torturowany, ale nikogo nie wyda艂, a nast臋pnie uciek艂; to on da艂 sygna艂 do samob贸jstwa 8maja 1943r. W bunkrze, aby nie wpa艣膰 偶ywcem w r臋ce Niemc贸w; zostawi艂 po sobie zeszyt z wierszami, kt贸rych fragmenty przytacza Hanna;

– Opowiadania (Tadeusz Borowski)
鈥 CZAS I M-SCE AKCJI: okres II W.艢; O艣wi臋cim; okupowana przez Niemc贸w Warszawa;
鈥 PROBLEMATYKA OPOWIADA艃: najwa偶niejszym problemem jest wp艂yw obozu koncentracyjnego na psychik臋 i kodeks etyczny cz艂owieka;
鈥 W 艣wiecie obozu mo偶na zauwa偶y膰: motyw kata i ofiary, masowo艣膰 艣mierci, brak granicy mi臋dzy dobrem a z艂em, odwr贸cony dekalog, odwr贸cone toposy;
鈥 OPOWIADANIA:
鉃 Prosz臋 Pa艅stwa do gazu
– obraz matek wyrzekaj膮cych si臋 w艂asnych dzieci, by prze偶y膰; jedynie m艂oda 呕yd贸wka by zachowa膰 godno艣膰 sama wchodzi do samochodu wioz膮cego do komory gazowej; oraz starsza , siwa kobieta wzi臋艂a na r臋ce nie偶ywe niemowl臋ta, do kt贸rych 偶adna z 鈥瀖atek鈥 nie chcia艂a si臋 przyzna膰, mimo 偶e cen膮 takiej postawy jest 艣mier膰;
鉃 Po偶egnanie z Mari膮
– obraz okupowanej Warszawy, kt贸rej mieszka艅cy, dramatycznie poszukuj膮 namiastki normalnego 艣wiata, dyskutuj膮c o filozofii, mi艂o艣ci, literaturze; w wojennej codzienno艣ci jednak zatracaj膮 ludzk膮 wra偶liwo艣膰 i zapominaj膮 o moralno艣ci charakterystycznej dla 艣wiata tradycyjnych warto艣ci;

鉃 U nas w Auschwitzu
– to przewrotny opis o艣wi臋cimskiego obozu jako iluzji normalnego 偶ycia, uj臋ty w listach adresowanych przez Tadeusza do dziewczyny, poznanej jeszcze przed osadzeniem w obozie; bohater nie mo偶e rozumie膰 dziwnego zniewolenia cz艂owieka przez cz艂owieka i niewyt艂umaczaln膮 bierno艣膰 ludzi prowadzonych na 艣mier膰; bo z jednej strony tu graj膮 w pi艂k臋, a kawa艂ek dalej ludzie s膮 prowadzeni do gazu; obraz 鈥瀕udzi, kt贸rzy szli鈥 to obsesyjny motyw prze艣ladowczy o艣wi臋cimskiej wizji Borowskiego;

鉃 Bitwa pod Grunwaldem
– jest to jedno z opowiada艅 ukazuj膮cych rzeczywisto艣膰 obozu po wyzwoleniu; Niemc贸w zast膮pili Amerykanie, kt贸rzy by wprowadzi膰 dyscyplin臋 zakazali wychodzenia z obozu; jednak jedna 呕yd贸wka, jakby nie艣wiadoma konsekwencji, wychodzi za ogrodzenie i ginie od strza艂u stra偶nika; jej 艣mier膰 jednak nie wywo艂uje poruszenie w艣r贸d inny wi臋藕ni贸w, gdy偶 ju偶 nad to silnie zostali pora偶eni z艂em; natomiast wywo艂uje to szok u Ameryka艅skiego oficera 鈥 dla niego to tragedia 鈥 艣mier膰 niewinnej dziewczyny; w ko艅cu przyby艂 z innego 艣wiata, normalnego 艣wiata;

– Tango (S艂awomir Mro偶ek)
鈥 CZAS I M-SCE AKCJI: akcja rozgrywa si臋 w nieokre艣lonym czasie, w mieszkaniu Stomil贸w;
鈥 BOHATEROWIE:
Artur 鈥 syn Eleonory i Stomila; jest energiczny, zdecydowany, nawet w艂adczy; nie jest jednak zdolny do g艂臋bokich uczu膰, co staje si臋 jedn膮 z przyczyn jego kl臋ski; jest to buntownik; nie mo偶e si臋 pogodzi膰 ze 艣wiatem, nie wyra偶a aprobaty dla chaosu i zaniku warto艣ci; podejmuje samotnie wysi艂ki, by naprawi膰 艣wiat; jak wielu podobnych mu bohater贸w nie wiem co zrobi膰 by osi膮gn膮膰 sw贸j cel; gdy tylko Artur wychodzi z domu..ca艂a rodzinka zn贸w robi co jej si臋 podoba; jego wysi艂ki w groteskowej rzeczywisto艣ci te偶 staj膮 si臋 parodi膮 wysi艂k贸w wielkiego buntownika; na koniec przep艂aca to wszystko 偶yciem;
Ala 鈥 kuzynka Artura, zarazem jego narzeczona; wyzwolona i pozbawiona zasad obyczajowych; uwa偶a 偶e Artur 偶eni si臋 z ni膮 tylko dla formy i dlatego zdradza go z Edkiem; gdy Artur si臋 o tym dowiaduje staje si臋 to te偶 jedn膮 z przyczyn jego 艣mierci;
Edek 鈥 cham, przeciwstawienie inteligenta; symbolizuje totalitaryzm: nazizm, komunizm; jest to przedstawiciel kultu si艂y i terroru;
Eleonora 鈥 matka Artura, a 偶ona Stomila i kochanka Edka; lekkomy艣lna, nieodpowiedzialna, amoralna;
Eugenia 鈥 babcia Artura; nie przyjmuje zupe艂nie tradycyjnej roli babci; gdy Artur wysy艂a ja by po艂o偶y艂a si臋 na katafalku dzidka i pomy艣la艂a o 艣mierci 鈥 ona naprawd臋 umiera, a nikt nie zwraca na to uwagi;
Eugeniusz 鈥 brat babki; niepewny, niezdecydowany; niby chce pomaga膰 Arturowi, ale gdy ten umiera, w zupe艂no艣ci poddaje si臋 przemocy Edka i ta艅czy z nim tango;
Stomil 鈥 ojciec Artura; artysta; ideolog buntu; w zupe艂no艣ci nie rozumie rozterek syna; niezdolny do 偶adnego czyny, wierzy dalej w pos艂annictwo sztuki;

鈥 TANGO TO OSTRZE呕ENIE PRZED:
鉃 skutkami kryzysu warto艣ci we wsp贸艂czesnym 艣wiecie;
鉃 totalitaryzmem, kt贸ry rodzi si臋 w czasach moralnego upadku, braku warto艣ci i zaniku autorytetu;
鉃 kryzysem rodziny, znajduj膮cym swe prze艂o偶enie na kryzys w pa艅stwie i og贸lny moralny chaos charakterystyczny dla wsp贸艂czesno艣ci;
鈥 tango odczytywane jest jako groteskowa i parodystyczna pr贸ba ukazania problemu roli i miejsca intelektualisty we wsp贸艂czesnym 艣wiecie;
鈥 jest to tak偶e parodia dramatu rodzinnego;
鈥 jest tu charakterystyczne przeciwstawienie sobie dw贸ch os贸b, dw贸ch charakter贸w: inteligenta Artura i chama Edka;
鈥 dramat mo偶na r贸wnie偶 odczyta膰 jako przypowie艣膰 o niszczeniu ludzi wybitnych, zagubionych w rzeczywisto艣ci, lecz jednak usi艂uj膮cych odbudowa膰 艣wiat warto艣ci moralnych i etycznych, ale jak wida膰 bez po偶膮danego skutku;

Dodaj komentarz

Tw贸j adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola s膮 oznaczone *

Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna.