Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna.

Ponad 100 tysi臋cy materia艂贸w dla szko艂y podstawowej, 艣redniej oraz z zakresu studi贸w.

Powt贸rka do matury – zagadnienia.

Udost臋pnij

Literatura renesansowa nie stworzy艂a osobowych idea艂贸w, w jakie obfituje literatura 艣redniowiecza. Natomiast to literatura towarzyszy艂a cz艂owiekowi w 偶yciu, ukazywa艂a r贸偶ne modele zgodne z duchem czasu, cz臋sto mia艂a charakter dydaktyczny, nie szcz臋dzi艂a prawd. G艂贸wne has艂a towarzysz膮ce literaturze renesansu to: „Jestem cz艂owiekiem i nic co ludzkie nie jest mi obce” Terencjusza, „Carpe diem” Horacego czy „Cz艂owiek nie urodzi艂 si臋 dla siebie” Modrzewskiego. Renesansowa literatura wi膮偶e si臋 z szybkim rozwojem miast, rzemios艂a i wytw贸rczo艣ci. Bogaci mieszczanie pragn臋li 偶y膰 w pi臋knym otoczeniu – zacz臋li stawia膰 wspania艂e rezydencje, zamawia膰 u artyst贸w dzie艂a sztuki. Pragn臋li korzysta膰 z przyjemno艣ci, jakie niesie 偶ycie. Zmieni艂o si臋 r贸wnie偶 nastawienie do Boga i religii. Ludzie renesansu odrzucili 艣redniowieczny obraz Stw贸rcy nader surowego, karz膮cego za ka偶de potkni臋cie. Teraz B贸g jawi艂 si臋 jako przyjazny, kochaj膮cy ludzi i wybaczaj膮cy ojciec, kt贸ry stworzy艂 zachwycaj膮co pi臋kny 艣wiat (Hymn Kochanowskiego „Czego chcesz od nas panie”).
poeta doctus 鈥 uczony 鈥 przyk艂adem jest Kochanowski 鈥 najwybitniejszy poeta Polski S艂owia艅szczyzny. Urodzi艂 si臋 w Sycynie(1530 鈥 1584 w Lublinie) . Studiowa艂 na Akademii Krakowskiej, gdy mia艂 zaledwie 15 lat uczy艂 si臋 na uniwersytecie w Kr贸lewcu i Padwie. W 1559 powr贸ci艂 do kraju i po艣wi臋ci艂 si臋 s艂u偶bie dworskiej. W 1570 osiedli艂 si臋 w Czarnolesie gdzie 5 lat p贸藕niej o偶eni艂 si臋 z Dorot膮 Podlodowsk膮. 1578 zmar艂a jemu m艂odsza c贸rka 鈥 Urszula, a 3 lata p贸藕niej starsza 鈥 Hanna. Napisa艂 fraszki pie艣ni elegie i treny
dworzanin 鈥 szlachcic przebywaj膮cy na dworze kr贸lewskim lub magnackim, wz贸r towarzyskiej og艂ady, znawca dobrych obyczaj贸w, cz艂owiek wykszta艂cony, uczestnicz膮cy w 偶yciu kulturalnym dworu, 艂膮cz膮cy wytworno艣膰 z zaletami ducha, m臋偶ny w czasie wojny, umiarkowany i roztropny w okresie pokoju, maj膮cy dobry wp艂yw na prze艂o偶onego. Taki portret zawar艂 w swym dziele 鈥濪worzanin polski鈥 艁ukasz G贸rnicki, podaj膮c w nim jako przyk艂ady postacie z dworu Zygmunta Augusta szlachcic 鈥 ziemianin 鈥 szlachcic powinien prowadzi膰 偶ycie podporz膮dkowane prawom natury, powinien 偶y膰 w harmonii z natur膮 i wg p贸r roku. Takie 偶ycie zapewnia wew. Spok贸j, samowystarczalno艣膰. Powinien cieszy膰 si臋 偶yciem i czerpa膰 rado艣膰 z owoc贸w swej pracy i to sprawia , 偶e praca staje si臋 prawdziw膮 przyjemno艣ci膮 , dobry gospodarz i pan 偶yczliwy dla poddanych, powinien kierowa膰 si臋 cnot膮 (Rej 鈥炁粂wot…鈥 – paranetyczny i Modrzewski 鈥濷 naprawie RP鈥) obywatel patriota 鈥 np. .Antenor – powa偶ny, rozs膮dny, nieust臋pliwy, spokojny, oddany sprawom pa艅stwa i kieruj膮cy si臋 jego dobrem, stwia mi艂o艣膰 ojczyzny ponad dobra materialne i przyja藕艅, zabiega o utrzymanie pokoju, znajduje si臋 w najbli偶szym gronie doradc贸w kr贸la, pozostaje do ko艅ca sob膮 (鈥濷dprawa pos..鈥 Kochanowskiego
2.Konrad Wallenrod, a hrabia Roland. Por贸wnaj i oce艅 postawy tych rycerzy
Orygina艂 utworu pochodz膮cy z XI w. z Francji by艂 pisarzy wierszem jako pie艣艅.
1. Og贸lne wiadomo艣ci o 艣redniowiecznym eposie rycerskim.
Najstarszy odpis datuje si臋 na XII w. lecz dok艂adniej daty nie znamy. Jak wszystkie utwory 艣redniowieczne jest aninimowy. Dotyczy on lat wojennych Karola Wielkiego z Saracenami tzn. II po艂owy VIII w. i pocz膮tek IX w. Karol organizowa艂 krucjaty na teren Hiszpanii i tam walczy艂 w imi臋 Boga z niewiernym plemieniem sarace艅skim.
2. Tre艣膰 fragment贸w utworu – Walki rycerzy kr贸la Karola Wielkiego z Saracenami.
Fragment „Pie艣ni o Rolandzie” opisuje przebieg tragicznej kl臋ski tylnej stra偶y armii francuskiej, kt贸ra w czasie powrotu do Francji po wygranej wojnie, zosta艂a znienacka zaatakowana i wr臋cz zmia偶d偶ona. Dow贸dc膮 tej stra偶y by艂 hrabia Roland, kwiat rycerstwa 艣redniowiecznego. Mia艂 on okazj臋 wezwa膰 pomoc, ale jego honor mu na to nie pozwala艂 i postanowi艂 wraz ze swymi rycerzami rozprawi膰 si臋 z poganami. W ko艅cu jednak zgin膮艂 na wzg贸rzu polecaj膮c si臋 Bogu.
Urywek ten w pe艂ni uwydatnia jego odwag臋 a tak偶e bohatersk膮 obron膮 rycerzy.
3. Cechy Rolanda jako rycerza 艣redniowiecznego.
Roland by艂 idea艂em rycerza 艣redniowiecznego. Posiad艂 wszystkie zalety rycerza, a wi臋c – honor, kt贸ry nie pozwoli艂 mu prosi膰 o pomoc, odwag臋, kt贸ra uczyni艂a go s艂awnym a tak偶e wierno艣膰. Roland do ko艅ca 偶ycia by艂 wierny Bogu i kr贸lowi francuskiemu co potwierdzi艂 w ostatnich wypowiedzianych zdaniach.Wiero艣膰 ojczy藕nie i przywi膮zanie do niej (patriotyzm) wida膰, gdy Roland m贸wi „Nie daj B贸g, aby s艂odka Francja mia艂a i艣膰 w pogard臋” i kiedy ginie za kr贸la, w imi臋 Boga i ojczyzny – Francji. By艂 gotowy po艣wi臋ci膰 swoje 偶ycie dla Boga, ojczyzny i dla damy serca.
Inne cechy rycerza to: nadludzka si艂a i umiej臋tno艣膰 walki, zapa艂 i pragnienie walki, wiero艣膰 w przyja藕ni i m臋stwo. Ogromnie wa偶ny jest honor rycerza
Adam Mickiewicz stworzy艂 w swojej powie艣ci poetyckiej pod tytu艂em: „Konrad Wallenrod” bardzo kontrowersyjnego bohatera. Konrad Wallenrod dokona艂 rzeczy wielkiej – uratowa艂 ojczyzn臋 od niechybnej kl臋ski, ale u偶ywaj膮c metod niegodnych 艣redniowiecznego rycerza. Nasuwa si臋 pytanie: bohater czy zdrajca ? Postaram si臋 rozja艣ni膰 t臋 spraw臋 zastanawiaj膮c si臋 nad okoliczno艣ciami wydarze艅 tej historii oraz nad dylematami, na kt贸re napotka艂 Wallenrod.
Konrad Wallenrod w momencie podj臋cia decyzji o spisku by艂 szcz臋艣liwym m臋偶em. Niestety Litwie grozi艂a napa艣膰 krzy偶acka. Tutaj Wallenrod napotka艂 pierwszy dylemat: Walczy膰 o kraj i zostawi膰 偶on臋, czy pozosta膰 w艣r贸d bliskich. Pierwsza mo偶liwo艣膰 z pozoru dawa艂a mu szcz臋艣cie, ale poniewa偶 wychowa艂 si臋 w Zakonie, zna艂 pot臋g臋 jego wojsk i zdawa艂 sobie spraw臋 z tego, 偶e Litwa nie mia艂a najmniejszych szans w walce z nim. Gdyby ten scenariusz si臋 sprawdzi艂, Konrada gn臋bi艂yby wyrzuty sumienia, 偶e nie dope艂ni艂 swojego obowi膮zku wobec ojczyzny. Dodatkowo za pierwszym wariantem przemawia艂 fakt, 偶e nie zazna艂by szcz臋艣cia p艂yn膮cego z przebywania z rodzin膮 偶yj膮c w kraju rz膮dzonym przez wroga. Wiedzia艂, i偶 Krzy偶acy nie daliby za wiele wolno艣ci Litwinom. Takie 偶ycie by艂oby udr臋k膮. Postanowi艂 broni膰 Litwy, ale czy ma sens dzia艂anie, kt贸re jest z g贸ry skazane na pora偶k臋? Ostatecznie wybra艂 walk臋 niehonorow膮. Spisek, kt贸ry uknu艂, k艂贸ci艂 si臋 z podstawowymi prawami kodeksu rycerskiego, kt贸re nakazuj膮 walczy膰 czysto i otwarcie. Wallenrod z艂ama艂 te zasady. Mamy tu do czynienia z tragizmem losu cz艂owieka stoj膮cego w obliczu beznadziejnej decyzji. Wszystkie mo偶liwo艣ci przynios艂yby Konradowi niechybn膮 kl臋sk臋. W takiej sytuacji wybra艂 najmniejsze z艂o. Tak w艂a艣nie postrzega艂bym decyzj臋 Wallenroda. Przecie偶 ka偶da mo偶liwo艣膰 dzia艂ania, jaka by艂a mu dana k艂贸ci艂a si臋 z kodeksem rycerskim. Kto艣 m贸g艂by powiedzie膰, 偶e powinien walczy膰 uczciwie i zgin膮膰 z honorem, ale obowi膮zkiem ka偶dego rycerza jest obrona ojczyzny.
Z czasem, gdy Konrad Wallenrod musia艂 wysy艂a膰 rycerzy krzy偶ackich na bitwy, z kt贸rych nie mieli mo偶liwo艣ci uj艣膰 偶ywi, zrozumia艂, 偶e zabijaj膮c rycerzy zabija ludzi, kt贸rzy przysi臋gli pos艂usze艅stwo Zakonowi. Wykonuj膮 i b臋d膮 wykonywa膰 rozkazy, bez wzgl臋du na to czy uwa偶aj膮 je za s艂uszne czy nie. Odbiera im w ten spos贸b podstawowe prawo ka偶dego cz艂owieka do 偶ycia. Konrad wchodz膮c na drog臋 spisku wybra艂 偶ycie w masce. Musia艂 oswoi膰 si臋 ze 艣wiadomo艣ci膮, 偶e do ko艅ca 偶ycia b臋dzie musia艂 udawa膰 kogo艣 innego, wyrzekaj膮c si臋 swej to偶samo艣ci. Na dodatek nie mia艂 pewno艣ci, czy jego po艣wi臋cenie zostanie kiedykolwiek docenione na Litwie, gdy偶 warunkiem powodzenia jego misji by艂a absolutna tajemnica. Wszystkie te okoliczno艣ci doprowadzi艂y go do skrajnych depresji. Unika艂 towarzystwa i zamyka艂 si臋 sam w pokoju szukaj膮c ucieczki w alkoholu, od kt贸rego si臋 uzale偶ni艂.
Zdawa艂 sobie spraw臋 z tragedii swojego losu. Cierpia艂 wiele, ale si臋 nie poddawa艂 i wytrwa艂 do ko艅ca, czyli do momentu, w kt贸rym odkryto, kim by艂 naprawd臋 i zabrak艂o ju偶 mo偶liwo艣ci dalszego dzia艂ania. Mo偶e powinien zaprzesta膰 rzezi pos艂usznych mu rycerzy wcze艣niej, ale uwa偶am, 偶e 偶yj膮c w takiej rozterce psychicznej Wallenrod straci艂 zdolno艣膰 racjonalnego my艣lenia. Jedyne o czym pami臋ta艂 to dobro ojczyzny i tego si臋 „trzyma艂”. To go w cz臋艣ci usprawiedliwia. Pami臋tajmy te偶 o kolejnej wa偶nej rzeczy. Fakt, 偶e Konrad dozna艂 takiego konfliktu moralnego, 艣wiadczy o tym, 偶e by艂 osob膮 praw膮, tyle 偶e postawion膮 w beznadziejnej sytuacji. Gdyby jego misj臋 wykonywa艂by cz艂owiek niehonorowy, to nie poczu艂by w og贸le, 偶e czyni z艂o.
Moim zdaniem trudne jest rozgraniczanie, czy Konrad zdradzi艂, czy by艂 bohaterem. Ludzie, kt贸rzy maj膮 w艂adz臋, cz臋sto zmuszani s膮 do podejmowania decyzji kontrowersyjnych. Musz膮 posiada膰 umiej臋tno艣膰 dokonywania wybor贸w. Natrafiaj膮 bowiem na dylematy, w kt贸rych bez wzgl臋du na wyb贸r rozwi膮zania z艂ami膮 jak膮艣 zasad臋 post臋powania. Czasami w艂adca podejmuje krok s艂uszny, je艣li chodzi o dobro pa艅stwa, ale sprzeczny z jego zasadami moralnymi, przekonaniami religijnymi. Konrad Wallenrod nie post臋puje zgodnie z etyk膮 chrze艣cija艅sk膮, a przecie偶 wierzy艂 w Boga i g艂osi艂 wiar臋 w zamku Kiejstuta.
Machiavelli w swoim dziele pod tytu艂em „Ksi膮偶臋” napisa艂: „Macie bowiem wiedzie膰, 偶e s膮 dwa sposoby walczenia – trzeba by膰 lisem i lwem.” Maksym臋 t臋 wybra艂 Mickiewicz jako motto swojego utworu. To zdanie m贸wi o tym, 偶e bycie w艂adc膮 oznacza czasami robienie rzeczy wbrew w艂asnemu sumieniu. Dlatego w艂adc贸w poznajemy po tym, jak zachowuj膮 si臋 w wyj膮tkowo trudnych sytuacjach. W takim po艂o偶eniu znalaz艂 si臋 Konrad. Podziwiam go za to, 偶e nie za艂ama艂 r膮k, 艣wiadomy tego, 偶e nie ma ju偶 dla niego ratunku. Rozwa偶y艂 wszystkie za i przeciw i wybra艂 to co przynosi艂o najwi臋ksz膮 korzy艣膰 jego ojczy藕nie.

3.Om贸w cechy poezji barokowej na przyk艂adzie tw贸rczo艣ci wybranego poety
W baroku polskim wyr贸偶ni膰 mo偶na trzy charakterystyczne nurty: barok kwiecisty, dworski barok sarmacki, dworkowy barok klasyczny, francuski
1. Barok dworski kwiecisty.Jest to styl zwyci臋skiego ko艣cio艂a i absolutystycznej monarchii. Charakteryzuje si臋 przepychem form literackich. Jego przedstawicielem jest m.in. A. Morsztyn. G艂贸wnymi cechami tego stylu s膮:
路 konceptyzm – niezwyk艂e pomys艂y, np.: por贸wnanie zakochanego do trupa, przy czym ten drugi jest szcz臋艣liwszy;
路 obfito艣膰 艣rodk贸w stylistycznych
路 wymy艣lne metafory –

o ca艂y wiersz mo偶e by膰 czasami jedn膮 metafor膮, np.: „Do trupa”;
o paradoks – co艣 sprzecznego z przyj臋tym mniemaniem, zwyczajem

路 hiperbolizowanie – wyolbrzymianie cierpie艅 mi艂osnych;
路 alegorie – fortuna pokazywana jako pi臋kna kobieta, kt贸ra daje szcz臋艣cie; mi艂o艣膰 jako osoba do kt贸rej zwraca si臋 autor;
Cz艂owiek powinien odbiera膰 poezj臋 zmys艂ami. Godne poezji jest to co cz艂owiek mo偶e poj膮膰 zmys艂em.
Konceptyzm (marinizm) 鈥 tw贸rca Giambattista Marino 鈥 nurt w poezji, kt贸rego celem jest zadziwienie i ol艣nienie czytelnika bogactwem 艣rodk贸w j臋zykowych i skomplikowanych zabiegach j臋zykowych. Poezja intelektualna, zmuszaj膮ca do koncentracji na formie j臋zykowej, cz臋sto zmys艂owa. Temat mi艂o艣ci traktowany jest lekko. M贸wi si臋 偶e jest to przerost formy nad tre艣ci膮.
Morsztyn
鈥濪o Panny鈥 鈥 lekko uj臋ty temat mi艂o艣ci, w kt贸rym autor por贸wnuje serce panny do twardych i niezniszczalnych przedmiot贸w
鈥濩uda mi艂o艣ci鈥 鈥 mi艂o艣膰 jest uj臋ta w tym utworze jako uczucie skrajne i pe艂ne paradoks贸w. Por贸wnywane s膮 ogie艅 i woda. Jest to kunsztowny popis poetycki. Stosowane s膮 antytezy
鈥濶iestatek鈥 鈥 Wiersz sk艂ada si臋 z jednego, rozbudowanego zdania. Pojawiaj膮 si臋 anafory, przerzutnie i pointa. Opisuje w nim niesta艂o艣膰 kobiety, spi臋trzenie wielu paradoks贸w
鈥濪o trupa鈥 鈥 autor w tym utworze por贸wnuje cierpienie cz艂owieka zakochanego po stracie bliskiej osoby i cierpienie w chwili 艣mierci
鈥濶iestatek II鈥 鈥 wiersz sk艂ada si臋 z dw贸ch skontrastowanych ze sob膮 cz臋艣ci. W pierwszej przedstawia swoj膮 ukochan膮 w korzystnym 艣wietle. W drugiej strofie niedawne wdzi臋ki zmieniaj膮 si臋 w okropne defekty. Wszystko zale偶y od stanu emocjonalnego cz艂owieka. Wyliczenia, kontrasty, paradoksy, trupizm (wprowadzenie element贸w odra偶aj膮cych
1. Barok sarmacki.Jest to styl og贸艂u szlachty, charakteryzuj膮cy si臋 prostot膮, a nawet prymitywno艣ci膮. Oddaje on ksenofobi臋, czyli izolacjonizm szlachty, kt贸ra nie chcia艂a przyjmowa膰 nowo艣ci.
Przyk艂adem tego kierunku w baroku mog膮 by膰 pami臋tniki Paska, czy utwory Potockiego. Ich j臋zyk jest prosty, rubaszny, nie stroni od wulgaryzm贸w. Zdania s膮 d艂ugie, pe艂ne wtr膮ce艅 艂aci艅skich. W tym stylu pisane by艂y mowy pogrzebowe, sto艂owe, itp.
Sarmatyzm 鈥 ideologia szlachty polskiej w XVI i XVII wieku. Nazwa pochodzi od staro偶ytnego rodu sarmat贸w, kt贸rzy zdobyli ziemi臋 nad Wis艂膮
Potocki
鈥濶ierz膮dem Polska stoi鈥 鈥 krytykuje niestabilno艣膰 rz膮du polskiego i ci膮g艂e zmiany praw co w konsekwencji prowadzi do chaosu. Defektem jest r贸wnie偶 fakt 偶e bogaci mog膮 zdzia艂a膰 wi臋cej ni偶 biedni ch艂opi
鈥濸ospolite ruszenie鈥
krytykuje postaw臋 szlachty, kt贸ra lekcewa偶y zagro偶enie wolno艣ci Ojczyzny. Szlachta nie jest zdyscyplinowana, leniwa i stoi w obronie Ojczyzny tylko dlatego 偶e wr贸g zaskakuje ich podczas snu.
鈥瀂bytki polskie鈥 鈥 wy艣miewa chciwo艣膰 i pr贸偶no艣膰 szlachty, op臋tan膮 rz膮dz膮 posiadania d贸br materialnych. Krytykuje postaw臋 ludzi przy w艂adzy kt贸rym oboj臋tne s膮 losy ojczyzny. Prorokuje kryzys dobrego rozwoju pa艅stwa.
Pasek Cechy szlachcica sarmaty:
– Kultura osobista na niskim poziomie
– Lubowanie si臋 w przepychu
– Dewocyjna religijno艣膰
– Interesowno艣膰 przy wyborze 偶ony
– Awanturnictwo
– Ksenofobia (przesadny patriotyzm)
– Wierno艣膰 tradycji i niech臋膰 do tego co nowe
– Gaw臋dziarstwo
– Ucisk ni偶szych stan贸w szlacheckich
– Przekonanie o w艂asnej wy偶szo艣ci

4.Przedstaw i oce艅 wzorce osobowe 艣redniowiecza
艢redniowiecze nazywano epok膮 spod znaku krzy偶a i miecza. Istotnie: te dwa symbole 艣redniowieczne okre艣laj膮 oblicze 贸wczesnej kultury ko艣cielnej i rycerskiej.
Inspiracj膮 dla rozwoju pi艣miennictwa 艣redniowiecznego jest filozofia i oparta na niej nauka Ko艣cio艂a. Przesycone s膮 one pierwiastkami etycznymi i posiadaj膮 charakter dydaktyczny, umoralniaj膮cy. Korzystaj膮c z takich przes艂anek, literatura tworzy okre艣lone wzory osobowe – idea艂y do na艣ladowania, przyk艂ady 偶ycia zgodnego z idea艂ami, pe艂nego dobrowolnych wyrzecze艅 i niezwyk艂ej 偶arliwo艣ci w g艂oszeniu wyznawanych idei, a tak偶e przyk艂ady wielkiego m臋stwa, odwagi cywilnej, ho艂dowania uczuciom wznios艂ym i bezinteresownym, przyk艂ady niezwyk艂ych mi艂o艣ci i przyja藕ni.
艢redniowiecze mo偶na okre艣li膰 jako epok臋 kultu 艣wi臋tych, szerz膮cego si臋 we wszystkich krajach chrze艣cija艅skich. Dominuje pogl膮d, i偶 osi膮gni臋cie lepszego 偶ycia jest mo偶liwe dopiero po 艣mierci; wszystko, co ziemskie, jest marno艣ci膮, pi臋kno i uroda jest z艂udzeniem; zaszczyty, maj膮tek, s艂awa rzecz膮 nietrwa艂膮.
W literaturze religijnej wsp贸艂istnieje kilka wzorc贸w postaci. S膮 to przewa偶nie osoby 艣wi臋tych, owiane legend膮, s艂aw膮 niezwyk艂ych czyn贸w i cud贸w. Popularne s膮 dwa wzorce osobowe. Pierwszym z nich jest posta膰 艣wi臋tego – nieugi臋tego bojownika, walcz膮cego i gin膮cego za wiar臋. Jest to idea艂 z czas贸w krucjat, chrystianizacji kraj贸w poga艅skich i walk z islamem, spokrewniony 艣ci艣le z literatur膮 rycersk膮. Drugi wzorzec religijnej literatury 艣redniowiecznej to posta膰 艣wi臋tego – ascety, cz艂owieka wyrzekaj膮cego si臋 maj膮tku, szcz臋艣cia osobistego, znosz膮cego w pokorze cierpienia, wiod膮cego mimo pa艅skiego, wysokiego urodzenia, 偶ycie skromne i pe艂ne pobo偶no艣ci, 偶ycie opromienione dobroci膮 i mi艂o艣ci膮 lub surowe, poddane licznym pr贸bom i nakazom. Przyk艂adem utworu, w kt贸rym przedstawiony jest taki wzorzec mo偶e by膰 anonimowa „Legenda o 艣wi臋tym Aleksym”. Powsta艂a ona oko艂o V wieku w Syrii, w oparciu o motywy indyjskie, a do Europy dotar艂a oko艂o X wieku (przek艂ad polski powsta艂 oko艂o 1454 r.) i spowodowa艂a prawdziwy kult tego 艣wi臋tego – ascety.

We wst臋pie tego utworu autor zawiera pro艣b臋 do Boga o pomoc w spisaniu historii 艣wi臋tego. Aleksy maj膮c dwadzie艣cia cztery lata, zgodnie z wol膮 ojca, 偶eni si臋 z ksi臋偶niczk膮, lecz w noc po艣lubn膮 sk艂ada 艣luby czysto艣ci i postanawia wyruszy膰 w 艣wiat, aby umartwiaj膮c si臋 s艂u偶y膰 Bogu. Wyzbywa si臋 wszelkich bogactw i cielesnych pokus, tu艂a si臋 po 艣wiecie, 偶ebrz膮c i znosz膮c upokorzenia, a wszystko po to, by osi膮gn膮膰 szcz臋艣cie wieczne. Po 艣mierci og艂oszono go 艣wi臋tym, a jego 偶ycie sta艂o si臋 wzorem godnym na艣ladowania.
Podobn膮 postaci膮 艣wi臋tego – ascety jest posta膰 艣w. Franciszka z Asy偶u. Porzuca on bogactwa, by s艂u偶y膰 Bogu, poprzez mi艂o艣膰 do bli藕niego i zwierz膮t, rado艣膰, pokor臋 i ub贸stwo. Jego 偶ycie jest spisane w utworze „Kwiatki 艣wi臋tego Franciszka z Asy偶u”.
艢wieckim wzorem bohatera jest rycerz, cz艂owiek obdarzony niezwyk艂ymi przymiotami wojennymi, a przy tym jako lennik oddany swemu w艂adcy. We wczesnych zachodnioeuropejskich poematach rycerskich ceni si臋 g艂贸wnie kunszt rycerski, odwag臋, nadludzk膮 si艂臋. To w epoce rozkwitu kultury dworskiej wa偶ne staj膮 si臋 inne zalety: d膮偶enie do doskona艂o艣ci etycznej, dworno艣膰, zdolno艣膰 do wielkiej mi艂o艣ci. Wielki rozw贸j epiki rycerskiej wyst膮pi艂 we Francji w postaci tzw.. „chanson de geste”, tj. pie艣ni o czynach. Najbardziej znany jest poemat „Pie艣艅 o Rolandzie”, opiewaj膮cy m臋stwo i 艣mier膰 Rolanda, „rycerza bez skazy”, przedstawionego na wz贸r legendarnych postaci ludowych i bohater贸w homeryckich Roland by艂 idea艂em rycerza 艣redniowiecznego. Posiad艂 wszystkie zalety rycerza, a wi臋c – honor, kt贸ry nie pozwoli艂 mu prosi膰 o pomoc, odwag臋, kt贸ra uczyni艂a go s艂awnym a tak偶e wierno艣膰. Roland do ko艅ca 偶ycia by艂 wierny Bogu i kr贸lowi francuskiemu co potwierdzi艂 w ostatnich wypowiedzianych zdaniach.Wiero艣膰 ojczy藕nie i przywi膮zanie do niej (patriotyzm) wida膰, gdy Roland m贸wi „Nie daj B贸g, aby s艂odka Francja mia艂a i艣膰 w pogard臋” i kiedy ginie za kr贸la, w imi臋 Boga i ojczyzny – Francji. By艂 gotowy po艣wi臋ci膰 swoje 偶ycie dla Boga, ojczyzny i dla damy serca.
Inne cechy rycerza to: nadludzka si艂a i umiej臋tno艣膰 walki, zapa艂 i pragnienie walki, wiero艣膰 w przyja藕ni i m臋stwo. Ogromnie wa偶ny jest honor rycerza

5.Por贸wnaj pogl膮dy na 艣wiat i 偶ycie cz艂owieka epoki 艣redniowiecza i odrodzenia
艢redniowiecze
Augustynizm 鈥 艣w. Augustyn (354 鈥 430) nawr贸ci艂 si臋 z heretycznego podej艣cia do ko艣cio艂a. Jest to filozofia dramatyczna poniewa偶 cz艂owiek jest rozdarty mi臋dzy cielesno艣ci膮 鈥 z艂em, a duchowno艣ci膮 鈥 dobrem. Wed艂ug tej filozofii cz艂owiek znajduje oparcie jedynie w Bogu. Do za艂o偶e艅 religii chrze艣cija艅skiej dostosowa艂 koncepcje Platona. Uzna艂 idee za pierwowzory w umy艣le Boskim. Napisa艂 鈥濿yznania鈥, w kt贸rych dokonywa艂 autoanalizy po艂膮czonej z modlitw膮.
Franciszkanizm 鈥 program wiary i zarazem postawa wobec 艣wiata, wynikaj膮cy z pogl膮d贸w 艣w. Franciszka z Asy偶u(1182-1226), g艂osz膮cego mi艂o艣膰 do Boga wyra偶on膮 w mi艂o艣ci do 艣wiata, do ludzi i do wszelkiego stworzenia. 艢w. Franciszek i jego uczniowie (franciszkanie 鈥 w臋drowny, 偶ebraczy zakon, kt贸ry stworzy艂), uprawiali rodzaj czynnej ascezy, gdy偶 艂膮czyli surowe ub贸stwo i posty ze s艂u偶b膮 ubogim i chorym, prowadzili te偶 aktywn膮 dzia艂alno艣膰 kaznodziejsk膮, g艂osz膮c po 艣wiecie Dobr膮 Nowin臋 鈥 kazania 艣w. Franciszka do ryb i ptak贸w przesz艂y do legendy i sta艂y si臋 ulubionym elementem w sztuce (鈥濳wiatki 艣w. Franciszka鈥)
Mistyka 鈥 wiedza o prze偶yciach mistycznych, wynikaj膮cych z wiary w mo偶liwo艣膰 bezpo艣redniego obcowania z Bogiem i zespolenia si臋 z nim przede wszystkim przez kontemplacj臋 i modlitw臋. Prze偶ycia mistyczne mog膮 si臋 wyra偶a膰 w postaci wizji, proroctw itp., a ich zapis mo偶e mie膰 warto艣膰 literack膮 (np.: pisma 艣w. Jana od Krzy偶a)
Scholastyka 鈥 (z grec. Sp臋dzaj膮cy czas wolny {zw艂aszcza na nauce}) w szerszym znaczeniu wiedza szkolna, g艂贸wny nurt filozofii zachodniego chrze艣cija艅stwa, rozwijaj膮cy si臋 w IX-XIV w., usi艂uj膮cy pogodzi膰 zasady logiczne Arystotelesa z Bibli膮 i zastosowa膰 je do rozumnego udowodnienia s艂uszno艣ci dogmat贸w wiary. Scholastyka wypracowa艂a metod臋 dowodzenia apriorycznych, tzn z g贸ry przyj臋tych twierdze艅, objawionych w Biblii; tym samym sta艂a si臋 podstaw膮 艣redniowiecznej teologii. W p贸藕niejszym okresie przez scholastyk臋 rozumiano sztywne, dogmatyczne filozofowanie i rozstrzyganie w膮tpliwo艣ci przez odwo艂ywanie si臋 do autorytet贸w. Brak samodzielno艣ci w my艣leniu.
Teocentryzm 鈥 (z grec. Punkt 艣rodkowy) pogl膮d sprowadzaj膮cy wszystkie sprawy ludzkie do Boga, uznawany za najwy偶sz膮, jedyn膮 godn膮 uwagi warto艣膰, podporz膮dkowuj膮cy sprawom wiary wszystkie dziedziny 偶ycia i dzia艂alno艣ci ludzkiej, istnienie tylko dla Boga, gardzenie doczesno艣ci膮 i zwracanie my艣li ku Bogu. Przyk艂adem skrajnego teocentryzmu jest postawa ascety.
Tomizm 鈥 od 艣w. Tomasza z Akwinu (XIIIw.). Filozofia ta jest harmonijna. Polega ona na tym, 偶e ka偶dy cz艂owiek zosta艂 umieszczony na drabinie byt贸w. Ka偶demu z g贸ry dany jest okre艣lony szczebel w hierarchii spo艂ecznej. B贸g ustali艂 rozumny 艂ad 艣wiata i cz艂owiek ma go podtrzymywa膰 przez wype艂nianie swych obowi膮zk贸w wynikaj膮cych z danej roli spo艂ecznej. Dostosowa艂 do teologii elementy filozofii Arystotelesa.
Odrodzenie
neoplatonizm 鈥 filozofia stworzona przez Platona, 艂膮czy elementy r贸偶nych filozofii grecko – rzymskiej oraz gnozy; oparty na przeciwstawieniu absolutu i materii
stoicyzm 鈥 kierunek filozoficzny stworzony przez Zenona z Kition, kt贸ry g艂osi艂 postulaty zachowania trze藕wo艣ci umys艂u oraz uniezale偶nienie si臋 od pokus i smutk贸w 艣wiata zewn臋trznego za pomoc膮 rozumu
epikureizm 鈥 za cel 偶ycia uznawa艂 rozwa偶ne d膮偶enie do szcz臋艣cia i przyjemno艣ci, kt贸re mo偶e osi膮gn膮膰 jedynie cz艂owiek m膮dry i sprawiedliwy. Uwa偶ano, 偶e trzeba 偶y膰 rozumnie, cnotliwie i sprawiedliwie. Warunkiem szcz臋艣liwego 偶ycia jest brak cierpie艅
irrenizm – pokojowe wsp贸艂istnienie ko艣cio艂a i humanizmu antropocentryzm 鈥 (od grec. Anthropos) 鈥 cz艂owiek; pogl膮d zak艂adaj膮cy, 偶e cz艂owiek stanowi centrum wszech艣wiata i 偶e celem wszech艣wiata jest jago dobro
Humanizm 鈥 pr膮d umys艂owy i kulturalny wyra偶aj膮cy zainteresowanie sprawami cz艂owieka i otaczaj膮c膮 go rzeczywisto艣ci膮, troska o jego potrzeby, szcz臋艣cie, godno艣膰 i swobodny rozw贸j, wierz膮cy w nieograniczone mo偶liwo艣ci ludzkiego rozumu, zach臋ca do poszukiwania m膮dro艣ci. Z humanizmem wi膮偶e si臋 rozw贸j nauki i pi艣miennictwa, powstanie ca艂ej klasy ludzi uczonych – reformacja – ruch religijny, mia艂 na celu reformacj臋 ko艣cio艂a, rozwijaj膮cy si臋 w wieku XVI, skierowany przeciwko Ko艣cio艂owi katolickiemu, jego dogmatyzmowi i ze艣wiecczeniu duchowie艅stwa; doprowadzi艂 do powstania nowych, niezale偶nych od papie偶a wyzna艅 i Ko艣cio艂贸w protestanckich. Zapocz膮tkowa艂 je Marcin LUTER (1517). Zakonnik niemiecki wywiesi艂 na drzwiach ko艣cio艂a w Wittenberdze 95 tez. (krytykowa艂 w nich odpusty)

6.Om贸w na wybranych przyk艂adach motyw 艣mierci i jego funkcj臋 w literaturze 艣redniowiecznej
Zanim zaczniemy omawia膰 ten temat, zadajmy sobie pytanie: czym w艂a艣ciwie jest 艣mier膰? „Wsp贸艂czesny s艂ownik j臋zyka polskiego” podaje nam nast臋puj膮c膮 definicj臋: „艣mier膰 jest to ostateczne ustanie czynno艣ci 偶yciowych” lub te偶 „zaprzestanie pracy m贸zgu”. I to wszystko. Ale my zadajemy pytanie: i co dalej? We wszystkich kulturach 艣mier膰 jest traktowana jako przej艣cie do innego, cz臋sto lepszego 艣wiata. Mo偶e to by膰 chrze艣cija艅ski Raj, greckie Pola Elizejskie. Mo偶emy te偶 si臋 odrodzi膰 w innym bycie( reinkarnacja). Je艣li si臋 偶y艂o 藕le, idzie si臋 do Piek艂a. I w艂a艣nie taki podzia艂 na Niebo i Piek艂o obowi膮zuje w wierze chrze艣cija艅skiej. 艢redniowiecze by艂o okresem, w kt贸rym na pierwszym miejscu stawiano Boga i Ko艣ci贸艂. Ca艂e 偶ycie przebiega艂o na godnej s艂u偶bie Bogu, a celem 偶ycia by艂o umrze膰 i p贸j艣膰 do Raju.
Jak pisa艂 艣w. Augustyn: „Na ziemi cz艂owiek nie mo偶e osi膮gn膮膰 ani szcz臋艣cia, ani dobra.” Bardzo popularne by艂o w tamtym okresie powiedzenie: „Memento mori”, „pami臋taj o 艣mierci”. 艢mier膰 mog艂a nas bowiem zaskoczy膰 w ka偶dym momencie. Przecie偶 w 艣redniowieczu toczy艂y si臋 wojny. Miasto mog艂o zosta膰 spalone lub z艂upione przez naje藕d藕c贸w. W ka偶dej chwili mog艂a wybuchn膮膰 zaraza, dziesi膮tkuj膮ca ludzi. 艢redniowieczni ludzie musieli wi臋c, chc膮c nie chc膮c, pogodzi膰 si臋 ze 艣mierci膮. Pr贸bowali j膮 oswoi膰. Biedak贸w pociesza艂a my艣l, 偶e po 艣mierci b臋d膮 wolni od trosk 偶ycia doczesnego. Bogaci robili wszystko, by zapewni膰 swej duszy zbawienie. Popularne w tamtych czasach dzie艂o „Ars moriendi” opisywa艂o sztuk臋 dobrego umierania. Co nale偶a艂o zrobi膰 przed 艣mierci膮, by m贸c spokojnie umrze膰. Popularne by艂y r贸wnie偶 obrazy przedstawiaj膮ce tzw. Dance macabre, taniec 艣mierci. Innymi s艂owy, ludzie 艢redniowiecza robili wszystko, by oswoi膰 si臋 z my艣l膮 o 艣mierci. Oswajali j膮, umieszczaj膮c jej motyw w sztuce i literaturze. A jak wyobra偶ali sobie 艣mier膰 艣redniowieczni literaci?
By艂o wiele r贸偶nych „rodzaj贸w 艣mierci”. Mog艂a to by膰 np. 艣mier膰 bohatera/ rycerza. Taki przyk艂ad 艣mierci znajdujemy w dziele „Pie艣艅 o Rolandzie”. G艂贸wny bohater umiera godnie, przyjmuj膮c 艣mier膰 jako nieuniknion膮 ostateczno艣膰. Takie wyobra偶enie 艣mierci znajdujemy te偶 w ww. ksi臋dze „Ars moriendi”. Taki zgon bohatera jest jednym z topos贸w, obowi膮zuj膮cych w literaturze europejskiej. Inny opis 艣mierci znajdujemy w „Legendzie o 艣w. Aleksym”. Tutaj mamy zamieszczony opis 艣mierci 艣wi臋tego. Aleksy, po d艂ugim, ci臋偶kim 偶yciu, przyjmuje 艣mier膰 jako uwolnienie od doczesnego 偶ycia. Po jego 艣mierci nast臋puj膮 cuda, kt贸re 艣wiadcz膮 o tym, i偶 by艂 on 艣wi臋tym. W polskich kronikach znajdujemy opis innego rodzaju 艣mierci i innym topos, zwi膮zany ze 艣mierci膮. Tym razem umiera kr贸l a topos 贸w, to s艂ynne s艂owa „Ubi sont” „Gdzie s膮”. Pytanie to podkre艣la marno艣膰 ludzkiego 偶ycia. Tylu przecie偶 by艂o wielkich ludzi: Aleksander Macedo艅ski, Juliusz Cezar. Umarli i gdzie teraz sa te ich wielkie czyny? Nawet gdyby komu艣 uda艂o si臋 zdoby膰 艣wiat, nie we藕mie go przecie偶 ze sob膮 do grobu. Kolejny, bardziej romantyczny opis znajduje si臋 w „Dziejach Tristana i Izoldy”. Umieraj膮 kochankowie, jednak nawet ta 艣mier膰 nie jest w stanie ich rozdzieli膰. Mi艂o艣膰 silniejsza ni偶 艣mier膰. W literaturze okresu 艢redniowiecza mamy jeszcze opisan膮 艣mier膰, kt贸ra by艂a najwa偶niejsza dla wszystkich ludzi 艣wiata, przynios艂a nam bowiem zbawienia. Mam tu na my艣li 艣mier膰 Chrystusa w wierszu : „Pos艂uchajcie bracia mi艂a”. Umiera Chrystus, a jego 艣mier膰 jest opisana przez Maryj臋, jego matk臋. Ten element, stabat mater dolorosa, sta艂a matka bole艣ciwa, jest innym toposem. Mo偶emy go znale藕膰 nawet w dzisiejszych wierszach, takich jak „Stabat mater” Wittlina, „呕egnaj膮c si臋 z matk膮” Gajcego, czy „Elegia o?( ch艂opcu polskim)” Baczy艅skiego. W wierszu Villona, „Wielki Testament” znajdujemy ostrze偶enie: 艣mier膰 dosi臋gnie ka偶dego, bez wzgl臋du na jego maj膮tek czy pochodzenie. Dlatego podmiot liryczny prosi nas, by艣my si臋 nie wy艣miewali si臋 z niego i jego przyjaci贸艂, kt贸rych powieszono, tylko by艣my si臋 za nich modlili. Mamy pami臋ta膰 o 艣mierci, bo przyjdzie na pewno, nie wiadomo tylko kiedy. To samo przes艂anie znajdujemy w znakomitym polskim dziele „Rozmowa mistrza Polikarpa ze 艢mierci膮”. 艢mier膰 jest przedstawiona tutaj jako rozk艂adaj膮cy si臋 trup, kt贸ry przyjdzie do ka偶dego z nas., by nas 艣ci膮膰 swoj膮 kos膮.
Tak wi臋c w 艢redniowieczu by艂o wiele rodzaj贸w 艣mierci. Mo偶na by艂o umrze膰 jak bohater, godnie. Mo偶na by艂o zosta膰 wystawionym na po艣miewisko, jak w „Wielkim testamencie”. Mo偶na by艂o by膰 pewnym jednego. 艢mier膰 przyjdzie. Kiedy? Tego nie wiedzia艂 nikt. Przez zamieszczanie 艣mierci w dzie艂ach literackich i na obrazach, ludzie pr贸bowali j膮 oswoi膰, pogodzi膰 si臋 z ni膮, zrozumie膰

7.Wyja艣nij dlaczego 鈥濨ogurodzic臋鈥 uznajemy za arcydzie艂o polskiej poezji literatury 艣redniowiecznej
„Bogurodzica” to zabytek j臋zyka polskiego, a r贸wnocze艣nie nieformalny hymn pa艅stwowy, 艣piewa艂o j膮 rycerstwo polskie w wa偶nych momentach dziejowych, mi臋dzy innymi w bitwie pod Grunwaldem i pod Warn膮. Utw贸r powsta艂 na prze艂omie XIII i XIV w., ale najstarszy zachowany tekst pochodzi z XV w.
Pierwsza zwrotka tej pie艣ni to modlitwa skierowana do Matki Bo偶ej, b臋d膮ca pro艣b膮 o wstawiennictwo u Chrystusa o wyjednanie obfitych 艂ask, o dobrobyt w 偶yciu ziemskim i wieczne 偶ycie po 艣mierci.
W drugiej zwrotce pro艣ba zbiorowego podmiotu lirycznego skierowana jest do syna Bo偶ego, aby przez wzgl膮d na Jana Chrzciciela wys艂ucha艂 On modlitw i zes艂a艂 prosz膮cym 艂ask臋 pobo偶nego 偶ycia, za艣 po 艣mierci da艂 im 偶ycie wieczne.
Obie strofy ko艅cz膮 si臋 tak膮 sam膮 formu艂膮 liturgiczn膮 „Kyrie eleison”, kt贸ra w t艂umaczeniu brzmi. „Panie zmi艂uj si臋 nad nami”. Zwrot ten pe艂ni wielorakie funkcje. Przede wszystkim jest refrenem, a wi臋c podkre艣la pie艣niowy charakter utworu. Zaznacza, 偶e mamy do czynienia z modlitw膮 oraz podkre艣la pro艣by kierowane do Chrystusa za po艣rednictwem Bogurodzicy.

W wierszu tym zwraca uwag臋 symboliczna liczba 4, do kt贸rej cz臋sto nawi膮zywali ludzie 艣redniowiecza, kt贸r膮 wsp贸艂tworz膮 w „Bogurodzicy” 艣wi臋te osoby: Matka Boska, Chrystus, B贸g i Jan Chrzciciel.
J臋zyk „Bogurodzicy” jest niezwykle zwi臋z艂y, a mimo styl ma cechy krasom贸wcze, czego dowodz膮 cz臋ste, wplecione w tekst apostrofy. Apostrof臋 stanowi ca艂a pierwsza zwrotka. „Bogurodzica” jest wierszem zdaniowo-rymowym, nie przestrzegaj膮cym wymogu jednakowej liczby sylab w poszczeg贸lnych wersach. S膮 rymy , zar贸wno zewn臋trzne, jak i wewn臋trzne, wewn膮trz wersowe. Jest to wiersz asylabiczny zdaniowy. Jej najstarszym dwu strofom towarzyszy melodia; pie艣艅 艣piewana ch贸ralnie, jednog艂osowo bez akompaniamentu instrumentowego. Jest to tzw. monodia, charakterystyczna dla 艣redniowiecznych chora艂贸w, czyli 艂aci艅skich 艣piew贸w liturgicznych ko艣cio艂a.
Hymn 鈥 od grec. Pie艣艅 pochwalna s艂awi膮ca B贸stwo, podnios艂a w tonie.
Najstarsza wersja(pochodzi prawdopodobnie z XIII wieku) zachowana w odpisie z 1407 r., sk艂ada si臋 z dw贸ch zwrotek. Ma posta膰 b艂agalnego hymnu, zawieraj膮cego wezwania i pro艣by modlitewne. W pierwszej zwrotce zbiorowy podmiot wypowiadaj膮cy zwraca si臋 do tytu艂owej Bogurodzicy(rodzicielki Boga 鈥 Marii) o wstawiennictwo u jej syna 鈥 Chrystusa. W drugiej cz臋艣ci zwraca si臋 wprost do Jezusa (Bo偶yca) o to by us艂ysza艂 modlitw臋 i spe艂ni艂 jego pragnienia. Prosi o rzeczy proste i niewyszukane; dostatni, pobo偶ny 偶ywot, a po 艣mierci o dalsze szcz臋艣liwe istnienie w raju. Pie艣艅 odzwierciedla 艣redniowieczny teocentryzm 鈥 Matka Boska po艣redniczy mi臋dzy lud藕mi a Bogiem, kt贸ry jest panem losu cz艂owieczego, zar贸wno za 偶ycia jak i po 艣mierci, dlatego warto prosi膰 go o 艂ask臋. Bogurodzica zawiera szereg archaizm贸w (wyraz贸w, kt贸re ju偶 dawno wysz艂y z u偶ycia) : leksykalnych (np.:dziela 鈥 dla), fleksyjnych(np.: Bo偶yc 鈥 syn Boga) fonetycznych (s艂awiena 鈥 s艂awiona) sk艂adniowych (Twego dziela 鈥 dla Twego). Bogurodzica jest pierwsz膮 pie艣ni膮 Maryjn膮, a w dawnych wiekach by艂a pie艣ni膮 bojow膮 i hymnem narodowym.

8.Uka偶 walk臋 z sarmatyzmem i cudzoziemszczyzn膮 w literaturze polskiego o艣wiecenia
Utwory z krytyk膮 cudzoziemszczyzny: – „Powr贸t pos艂a” J.U. Niemcewicza; – „呕ona modna” Ignacego Krasickiego;
Satyra „呕ona modna” ukazuje w r贸偶nych sytuacjach modn膮 szlachciank臋, tworz膮c 艣wietny portret damy rozmi艂owanej w zbytkach, kapry艣nej, cz臋sto bezmy艣lnie marnotrawi膮cej maj膮tek m臋偶a. Pe艂en humoru jest obraz przenosz膮cej si臋 do maj膮tku m臋偶a m艂odej 偶ony ob艂adowanej niepotrzebnymi, ale za to modnymi, drobiazgami, zabawne s膮 jej miny i humory na widok tradycyjnego dworu szlacheckiego, kt贸ry wkr贸tce za grube pieni膮dze ozdobi
tak, 偶e „przeszed艂 warszawskie pa艂ace”, bawi膮 jej kaprysy i cicha uleg艂o艣膰 m臋偶a, kt贸ry wzi膮艂 za ni膮 w posagu kilka wiosek. Wszystko to bawi, ale satyra porusza wa偶n膮 w贸wczas spraw臋 – marnotrawienia maj膮tk贸w i 偶ycia nad stan w sytuacji, gdy kraj podejmowa艂 pr贸by odbudowy gospodarczej.
Utwory z krytyk膮 sarmatyzmu: – „Sarmatyzm” Franciszka Zab艂ockiego – sarmata to okrutny dla poddanych, ograniczony umys艂owo, chciwy warcho艂, kt贸ry w imi臋 w艂asnych korzy艣ci got贸w doprowadzi膰 do zguby ojczyzny; – „Myszeida”, „Pan Podstoli”, „Pija艅stwo” Ignacego Krasickiego; „Myszeida” atakowa艂a przejawy kultury sarmackiej, barokowego dziejopisarstwa i negatywnych mechanizm贸w spo艂ecznych. Wojna myszy i kot贸w w wielu scenach zawiera艂a jasne aluzje dotycz膮ce funkcjonowania pa艅stwa. „Powr贸t pos艂a” J.U. Niemcewicza.
鈥濸ija艅stwo鈥 Satyra ta zabawna jest tylko z pozoru. Na艂ogowy pijak, narzekaj膮cy na b贸l g艂owy po kolejnej libacji, opowiada znajomemu o przebiegu suto zakrapianych spotka艅 z kompanami.
S膮 w nich ha艂a艣liwe, niem膮dre k艂贸tnie na tematy polityczne, s膮 i ordynarne b贸jki, kt贸rych 艣wiadkami jest s艂u偶ba. Dziesi臋膰 opr贸偶nionych butelek spowodowa艂o „nudno艣ci i guzy i plastry”. Niepokoj膮ca brzmi zako艅czenie utworu, w kt贸rym nie ca艂kiem jeszcze trze藕wy szlachcic, po wyra偶eniu pragnienia „Bogdaj w piek艂o przepad艂o obrzyd艂e pija艅stwo” i po wys艂uchaniu umoralniaj膮cej nauki, 偶e ten „kt贸rego uj臋艂a moc trunku, cz艂owiekiem jest z pozoru, lecz w zwierz膮t gatunku godzien si臋 mie艣ci膰”, na pytanie „gdzie idziesz?” – odpowiada – „napij臋 si臋 w贸dki”.
„Do kr贸la”.
Utw贸r jest zbudowany w wypowiedzi skierowanej do kr贸la Stanis艂awa Augusta. W tej wypowiedzi zosta艂y obalone wszelkie zarzuty pod adresem kr贸la. W rzeczywisto艣ci s膮 godnymi g艂o艣nej pochwa艂y zaletami monarchy: mi艂o艣膰, polskie pochodzenie, m膮dro艣膰, troska o poddanych. Takie stawianie sprawy demaskuje g艂upot臋 i wstecznictwo my艣lenia konserwatyst贸w szlacheckich, o czym m贸wi autor z ironi膮 cz臋sto bolesn膮 i zaprawion膮 groz膮. Krasicki w spos贸b mistrzowski obali艂 zarzuty skierowane pod adresem Stanis艂awa Augusta.
Powr贸t pos艂a” jest pierwsz膮 polsk膮 komedi膮 polityczn膮. Porusza aktualn膮 problematyk臋 polityczn膮 kraju, spraw臋 nowego ustawiania w Polsce w艂adzy prawodawczej i wykonawczej. Zwi膮zana jest 艣ci艣le z dzia艂alno艣ci膮 Sejmu Czteroletniego w okresie szczeg贸lnego napi臋cia politycznego i dramatycznej sytuacji narodu. S艂ycha膰 tu echo wszystkich wa偶niejszych problem贸w rozpatrywanych przez sejm Czteroletni. „Powr贸t pos艂a” agituje na rzecz programu stronnictwa patriotycznego i o艣miesza przeciwnik贸w reform. Zohydza przekupnych magnat贸w i ciemnych konserwatyst贸w, takich jak Starosta Gadulski i Szarmancki. Przez to komedia ta sta艂a si臋 najostrzejsz膮 w literaturze polskiej satyr膮 na sarmatyzm w 偶yciu politycznym, apeluj膮ca do sumie艅 ludzkich.
By zdemaskowa膰 konserwatyst贸w autor pos艂u偶y艂 si臋 kpin膮 i ironi膮. Zadowolony z siebie starosta Gadulski niemal z dum膮 chwali si臋 swoim nieuctwem ciasnot膮 pogl膮d贸w: „Ja, co nigdy nie czytam lub przynajmniej ma艂o, wiem, 偶e tak jest najlepiej, jak przedtem bywa艂o”.
„To, co przedtem bywa艂o” budzi jego szczery entuzjazm. Broni zaciekle liberum veto, z czu艂o艣ci膮 wspomina czasy saskie, kiedy „cz艂ek jad艂, pi艂, nic nie robi艂 i suto w kieszeni”. Ostro atakuje „nowomodne g艂owy” i cho膰 Podkomorzy zaznacza, 偶e to one w艂a艣nie „wskrzeszaj膮 m膮dr膮 wolno艣膰, skracaj膮 swawole”. Starost臋 niewiele obchodz膮 p艂yn膮ce z tego korzy艣ci dla Polski, gdy偶 nie bardzo widzi sobie w nowych warunkach bez mo偶liwo艣ci korzystna ze „z艂otej wolno艣ci szlacheckiej”. Kompromituj膮 go pogl膮dy polityczne dotycz膮ce sojusz贸w Polski i jej roli na arenie europejskiej. Polska powinna, wed艂ug niego „cicho siedzie膰” a sojusze zawiera膰 z krajami le偶膮cymi od niej daleko, gdy偶 wprawdzie jej nie pomog膮, ale przynajmniej daj膮 pewno艣膰 偶e nie zaszkodz膮. Starosta to typowy polityk konserwatysta, kt贸ry nie chce zmian w przeciwie艅stwie do samego Niemcewicza, kt贸ry wykorzystuje sw贸j talent, aby agitowa膰 za zmianami proponowanymi przez pos艂贸w Sejmu Czteroletniego

9. 20 mitologicznych frazeologizm贸w
w臋ze艂 gordyjski – trudny problem
puszka Pandory – 藕r贸d艂o nieszcz臋艣膰
ni膰 Adrianny – nieoczekiwana pomoc
syzyfowa praca – bezsensowny, daremny trud
stajnia Augiasza- nie艂ad, ba艂agan
pi臋ta Achillesa – s艂aby punkt
r贸g Amaltei – dobrobyt, obfito艣膰
beczka Donoid – nieko艅cz膮cy si臋 bezsensowny trud
prace Herkulesa – ogrom pracy
olimpijski spok贸j- miejsce, gdzie jest cicho i spokojnie
paniczny strach – panika, trwoga
prometejski czyn – buntowniczy, heroiczny, tw贸rczy
arkadyjski nastr贸j – sielankowy, szcz臋艣liwy, beztroski
pod egid膮 – pod opiek膮, przewodnictwem
w labiryncie – trudna zawi艂a sytuacja
pytyjska odpowied藕 – niejasna, dwuznaczna
ikarowskie loty – 艣mia艂e, ryzykowne przedsi臋wzi臋cie
ko艅 troja艅ski – podarunek przynosz膮cy nieszcz臋艣cie
laury olimpijskie – nagroda dla zwyci臋skiego zawodnika
m臋ki Tantala – dr臋cz膮ce niezaspokajanie pragnienia
10.Przedstaw dramat ojca i filozofa w trenach Kochanowskiego
Tren – pochodzi od 艂aci艅skiego s艂owa szloch, p艂akanie. Nale偶y do poezji 偶a艂obnej powsta艂ej w Staro偶ytnej Grecji, pie艣艅 lamentacyjna napisana po 艣mierci ukochanej osobie, rozpami臋tuj膮ca czyny zmar艂ego, oraz zawieraj膮ca pochwa艂臋.
Autorem pierwszych teren贸w jest Simon Simonides. Czasami tren mo偶e mie膰 form臋 epitafium (kr贸tkie utwory 偶a艂obne pisane na grobach). Jan Kochanowski napisa艂 cykl XIX tren贸w w 1580 po 艣mierci niespe艂na trzyletniej c贸rki Urszuli

Analiza wybranych tren贸w.

Tren I Na wst臋pie pierwszego trenu autor umieszcza inwokacj臋 w kt贸rej prosi wszystkich lamentuj膮cych, rozpaczaj膮cych (Simonidesa, Heraklita) aby pomogli mu op艂akiwa膰 艣mier膰 c贸rki:
„A mnie p艂aka膰 mej wdzi臋cznej dziewki pomo偶ecie ”
Wyja艣nia, 偶e 艣mier膰 zabra艂a c贸rk臋, pozbawi艂a go w ten spos贸b wszelkich rado艣ci. W trenie tym znajduje si臋 por贸wnanie homeryckie, gdzie 艣mier膰 dziecka por贸wnana jest do smoka, kt贸ry d艂ugo je obserwowa艂, a potem porwa艂. Jako humanista wie, 偶e dziecko ju偶 nie wr贸ci. Ko艅czy tren pytaniem retorycznym, w kt贸rym wyra偶a uczucia bezradno艣ci, zagubienia. Uczucie rozpaczy pog艂臋bia u偶ywaj膮c wyrazu „Wszytki”

Tren I i II informuje nas o przyczynie 偶alu i zagubienia. S膮 zbudowane na wzorach antycznych (inwokacja, por贸wnanie homeryckie)

Tren III – w utworze tym przybli偶a posta膰 zmar艂ej c贸rki i m贸wi o jej zaletach takich jak rymy, wdzi臋czne uk艂ony.

Tren V – zbudowany jest na zasadzie rozbudowanego por贸wnania honeryckiego, gdzie Urszulka por贸wnana jest do ma艂ego drzewka oliwki i nieostro偶nie podci臋ta przez ogrodnika piel臋gnuj膮cego sad. Tren ko艅czy si臋 pytaniem retorycznym, w kt贸rym autor zwraca si臋 do Persefony dlaczego zabra艂a mu dziecko:
” …. O z艂a Persefono,
M贸wi艂a艣, 偶e wielu z艂om da膰 up艂yn膮膰 pono?”

Tren VII wspomina ubiory Urszuli, kt贸re oddaj膮 ojcu 偶alu. Dalej autor wspomina obrz臋d ludowy wyposa偶ania panny m艂odej posagiem, niestety jej posagiem po 艣mierci sta艂a si臋 licha sukienka i zbita prosta skrzynka.

Tren VIII Wspomnienia wci膮偶 dr臋cz膮 i nie daj膮 zapomnie膰 o ukochanej osobie. Pisze o tym poeta w „Trenie VIII”, rysuj膮c dok艂adny portret psychologiczny Urszulki, kt贸ra zawsze by艂a weso艂a i roze艣miana, wype艂nia艂a sob膮 wszystkie k膮ty domu: „wdzi臋cznym szczebiotem” zabawia艂a ojca i matk臋. PO jej odej艣ciu nasta艂a straszliwa pustaka w domu, kt贸ra pot臋guje b贸l rodzic贸w:
„Teraz wszystko umilk艂o, szczere pustki w domu,
Nie masz zabawki, nie masz roz艣mia膰 si臋 nikomu,
Z ka偶dego k膮ta 偶a艂o艣膰 cz艂owieka ujmuje,
A serce swej pociechy darmo upatruje”

Tren IX Poeta zaczyna w膮tpi膰 w m膮dro艣膰 i filozofi臋 staro偶ytnych my艣licieli. Spowodowane to jest narastaniem i pot臋gowaniem b贸lu.

Tren X Zbudowany jest z pyta艅 retorycznych, w kt贸rych autor poczyna wyra偶a膰 zw膮tpienie w Boga. B贸l powoduje za艂amanie wiary. Poeta usi艂uje odnale藕膰 Urszulk臋 w 艣wiecie wyobra偶e艅 r贸偶nych religii.

Tren XI Rozpacz poety si臋ga a zenitu i autor obawia si臋 o utrat臋 rozumu:
呕a艂o艣ci! Co mi czynisz? Owa ju偶 oboje
Mam straci膰: i pociech臋, i baczenie swoje”

Tren XV Poeta poszukuje ukojenia swego 偶alu

Tren XIX Poeta stara si臋 spojrze膰 na 偶ycie ludzkie bardziej trze藕wo, stara si臋 znale藕膰 ukojenie b贸lu. W tym trenie zjawia si臋 autorowi we 艣nie jego zmar艂a matka z Orszulk膮 na r臋ku i koi jego serce wiadomo艣ci膮, 偶e jego c贸reczka zaznaje ju偶 wiecznej szcz臋艣liwo艣ci w niebie, a poprzez sw膮 przedwczesn膮 艣mier膰 unikn臋艂a wielu trosk, cierpie艅 i smutk贸w, kt贸re zapewne spotka艂y j膮 w doczesnym 偶yciu. Matka poety apeluje do rozs膮dku, przypominaj膮c synowi, 偶e wszyscy ludzie s膮 艣miertelni i ka偶dy ma wyznaczony czas 偶ycia i 艣mierci.
W zako艅czeniu tego trenu poeta paraduje maksym臋 Cycerona: „humona humane ferenda” czyli „ludzkie pogl膮dy ludzkie no艣”
W my艣l tej maksymy nale偶y z godno艣ci膮 prze偶ywa膰 wszystko to, co cz艂owiekowi mo偶e si臋 przydarzy膰.
Spokojne i dostatnie bytowanie w Czarnolesie – podzielone mi臋dzy poezj臋, 偶ycie rodzinne i towarzyskie oraz doz贸r nad gospodarstwem – przerwa艂 wypadek, kt贸ry zawa偶y艂 i na podstawie 偶yciowej i na dalszej tw贸rczo艣ci Kochanowskiego. Zmar艂a ma艂a, niespe艂na trzyletnia c贸reczka poety, najbardziej przez niego ukochana i zapowiadaj膮ca – w mniemaniu rodzic贸w – zdolno艣ci poetyckie. Kochanowski bardzo g艂臋boko odczu艂 zgon ukochanej Urszulki. B贸l i rozpacz ojcowska znalaz艂y uj艣cie w poezji. Z b贸lu tego wyr贸s艂 cykl XIX wierszy litycznych po艣wi臋conych zmar艂ej, zwany trenami

11.Scharakteryzuj tw贸rczo艣膰 Miko艂aja Reja i om贸w jej znaczenie dla rozwoju literatury polskiej
Tw贸rczo艣膰 Miko艂aja Reja. Miko艂aj Rej jest nazywany ojcem pi艣miennictwa polskiego. Na okre艣lenie to tym bardziej w pe艂ni zas艂u偶y艂, 偶e 艣lady lektur utwor贸w poety odnajdujemy u wielu jego bezpo艣rednich nast臋pc贸w: Jana Kochanowskiego, Stanis艂awa Orzechowskiego czy Sebastiana Grabowieckiego.
Zas艂ugi Reja dla rozwoju polszczyzny literackiej przyczyni艂y si臋 w znacznym stopniu do pe艂nego, europejskiego rozkwituojczystej literatury tworzonej przez Jana z Czarnolasu. Kr贸tka rozprawa – porusza wiele kwestii politycznych, spo艂ecznych i obyczajowych 贸wczesnej Polski, a jej tre艣膰 zwi膮zana jest z pocz膮tkowym, pe艂nym jeszcze nadziei, etapem walki szlachty o egzekucj臋 praw, d贸br koronnych. Reprezentanci trzech g艂贸wnych stan贸w: Pan (szlachta), W贸jt (ch艂opstwo), Pleban (duchowie艅stwo) prowadz膮 bogaty w realia 偶yciowe dialog, kt贸ry ujawnia zasadnicze problemy nurtuj膮ce 贸wczesne spo艂ecze艅stwo: kwestie przekupnego s膮downictwa, nadu偶y膰 przy eksploatacji 偶up solnych, czy brak sta艂ego systemu obronnego kraju. Wiele tak偶e uwag po艣wi臋conych jest problematyce odpowiedzialno艣ci za kszta艂t moralno-obyczajowy 偶ycia publicznego RP. Pan i W贸jt negatywnie oceniaj膮 wiele zjawisk natury religijno-ko艣cielnej: drwi膮 z praktyki sprzedawania odpust贸w, wyra偶aj膮 zaniepokojenie bogat膮 i nastawion膮 na teatralny efekt liturgi膮 obrz臋d贸w katolickich, ujawniaj膮 materialn膮 interesowno艣膰 ksi臋偶y w spe艂nianiu praktyk religijnych (kol臋da). Podniesiony zostaje tak偶e problem rozrzutno艣ci 偶ycia szlacheckiego: nieumiarkowanie w jedzeniu i piciu, niszcz膮cemu zasiewy obyczajowi my艣liwskie- mu czy na艂ogom hazardowym. „Kr贸tka rozprawa” to jeden z pierwszych polskich utwor贸w o tematyce spo艂ecznej. 呕ywot cz艂owieka poczciwego – w dziele tym ukazany jest szlachecko – ziemia艅ski idea艂 偶ycia ludzkiego. U 藕r贸de艂 humanistycznej refleksji Reja le偶y silne przekonanie o g艂臋bokim zwi膮zku cz艂owieka z natur膮, z przyrod膮. 呕ycie ludzkie w utworze renesansowego poety zostaje przedstawione adekwatnie do cyklu roku przyrodnicze- go: od wiosny-dzieci艅stwa po jesie艅-staro艣膰. Rejowy „cz艂owiek poczciwy”, to szlachcic, ziemianin, gospodarz, m膮偶 i ojciec, to cz艂owiek uk艂adaj膮cy swe 偶ycie w zgodzie z prawami natury dyktowanymi przez rozum i sumienie. Rejowa humanistyczna wizja osoby ludzkiej 偶yj膮cej w zgodzie z natur膮 jej uniwersalnymi prawami, przyrod膮, jej biologicznym cyklem b臋dzie wielokrotnie w polskiej literaturze powraca艂a.

12.Na czym polega zwi膮zek renesansu z antykiem. Om贸w na wybranych przyk艂adach
Odprawa pos艂贸w greckich” Jana Kochanowskiego najbli偶sza jest tw贸rczo艣ci Eurypidesa, bowiem fatum (przekle艅stwo, wina, wola bog贸w) nie ma 偶adnego znaczenia dla rozwoju akcji.
Podobnie jak u Erypidesa wszystko jest dzie艂em ludzi. Tragedia Kochanowskiego respektuje r贸wnie偶 zasad臋 jedno艣ci miejsca, czasu i akcji oraz wykorzystuje klasyczne formy podawcze dramatu antycznego: relacja Pos艂a o przebiegu rady pozwala unikn膮膰 wprowadzenia na scen臋 wi臋kszej ilo艣ci postaci. „Odprawa pos艂贸w greckich” wzorem tragedii staro偶ytnych, dzieli si臋 na epeisodia i stasima; epeisodion – to cz臋艣膰 dialogowa utworu, stasimon za艣 – prezentuje wyst膮pienia Ch贸ru. Monolog Antenora informuj膮cy o preakcji (a wi臋c o l膮dowaniu Grek贸w domagaj膮cych si臋 zwrotu Heleny) pe艂ni rol臋 prologu. W utworze Kochanowskiego rola bog贸w zosta艂a wyeliminowana. Czy Helena wr贸ci do Grecji wraz z pos艂ami zale偶y tylko i wy艂膮cznie od ludzkich decyzji, od rady troja艅skiej, kt贸ra ma zebra膰 si臋, aby rozwa偶y膰 odpowied藕 na 偶膮dania greckich wys艂annik贸w. Konfliktu tragicznego utworu Kochanowskiego trzeba wi臋c doszukiwa膰 si臋 nie w konstrukcjach bohater贸w, ich losu i dzia艂ania, ale w samym temacie dramatu. Wojna b膮d藕 pok贸j – ta konsekwencja decyzji Rady – staje si臋 sytuacj膮 probiercz膮, kt贸ra sprawdza warto艣膰 moraln膮 spo艂ecze艅stwa. „Odprawa pos艂贸w greckich” okazuje si臋 w takim kontek艣cie tragedi膮 racji politycznych, spo艂ecznych, moralnych, kt贸re decyduj膮 o losach ojczyzny – zbiorowo艣ci. Racje te zostaj膮 w utworze jednoznacznie przeciwstawione: prywata – odpowiedzialno艣ci za pa艅stwo, polityczna lekkomy艣lno艣膰 – surowej rozwadze, d膮偶enie do wojny – umi艂owaniu pokoju. Tragedia Kochanowskiego buduje wi臋c sytuacj臋, w kt贸rej losy pa艅stwa znajduj膮 si臋 w r臋kach ludzi; od ich decyzji zale偶膮 dalsze dzieje zbiorowo艣ci. Aleksander, Ikeaton, m艂odzie偶 arystokratyczna Troi reprezentuj膮 polityczn膮 i moraln膮 niedojrza艂o艣膰. Ich prywata, lekkomy艣lno艣膰, brak odpowiedzialno艣ci za dobro wsp贸lne doprowadza do wojny. Przedstawicielem z kolei moralnej i politycznej m膮dro艣ci jest Antenor – bohater, kt贸ry wykorzystuje wszelkie mo偶liwo艣ci, aby nie dopu艣ci膰 do tragicznego fina艂u. Wa偶n膮 postaci膮 jest tak偶e Ulisses, kt贸rego s艂awny monolog zapowiada „zginienie nierz膮dnego kr贸lestwa”. Proroctwo Kasandry wie艅czy patriotyczno-obywatelski sens utworu: tak gin膮 kr贸lestwa, kt贸rych obywatele nie kieruj膮 si臋 prawo艣ci膮 umi艂owaniem zgody i pokoju. Przestrog臋 „nierz膮dnemu kr贸lestwu” wypowiada tak偶e Ch贸r z艂o偶ony z panien troja艅skich. Pie艣艅 „Wy, kt贸rzy pospolit膮 rzecz膮 w艂adacie” ustanawia odpowiedzialno艣膰 w艂adc贸w za powierzony im lud i pa艅stwo. Kr贸l Priam okazuje si臋 w kontek艣cie s艂贸w Ch贸ru w艂adc膮 s艂abym, niezdecydowanym, uzale偶nionym od parlamentaryzmu. S艂owa te odniesione tak偶e do Aleksandra nabieraj膮 sensu tragicznej przepowiedni: Prze艂o偶onych wyst臋pki miasta zgubi艂y I szerokie do gruntu carstwa zniszczy艂y. Tragedia humanistyczna Kochanowskiego wyznacza moralny i polityczny zakres odpowiedzialno艣ci za pa艅stwo – ojczyzn臋. Losowi Troi: spalonemu miastu, 艣mierci kobiet i m臋偶czyzn mo偶na by艂o zapobiec. Naczeln膮 ide膮 „Odprawy pos艂贸w greckich” staje si臋 wi臋c polityczno-obywatelska przestroga. Ma ona zasi臋g uniwersalny: zawsze i wsz臋dzie „kr贸lestwo nierz膮dne” musi zgin膮膰.

13.Jak rozumiesz poj臋cie konfliktu tragicznego (Antygona)
Konflikt tragiczny 鈥 konflikt jednostki z sia艂ami wy偶szymi (losem, prawami historii, interesem spo艂ecznym) Sofokles w tragedii Antygona przedstawia tytu艂ow膮 bohaterk臋 postawion膮 w sytuacji konfliktu tragicznego. Musi ona zdecydowa膰, czy wbrew zakazowi kr贸la Kreona pochowa zw艂oki swojego brata, Polinejkesa. Stoi w obliczu potwornego wyboru 鈥 je艣li us艂ucha zakazu (tak zrobi艂a jej siostra Ismena), ska偶e swego brata na wieczn膮 tu艂aczk臋 u bram Hadesu, narazi si臋 Bogom, nakazuj膮cym chowanie zmar艂ych, oka偶e si臋 w ko艅cu wiaro艂omn膮 siostr膮. Z drugiej strony je艣li zakaz z艂amie, poniesie kar臋 (艣mier膰). Jej rozpaczliwe pr贸by przeb艂agania w艂adcy (wsp贸艂kocha膰 przysz艂am nie wsp贸艂nienawidzi膰), zdaj膮 si臋 na nic, wybiera wi臋 wyj艣cie zgodne z jej poczuciem godno艣ci i honoru. Postawiona wobec 艣mierci fizycznej lub moralnej wybiera pierwsze wyj艣cie. Zza grobu odnosi zwyci臋stwo nad nieust臋pliwym Kreonem 鈥 艣mierci膮 samob贸jcz膮 ginie jego syn (narzeczony Antygony) oraz jego 偶ona. Celem tragedii jest katharsis, duchowe oczyszczenie jakiego doznaje widz, przej臋ty losami bohater贸w. Wsp贸艂czuj膮c im, doznaje ulgi, wyzbywaj膮c si臋 z艂ych nami臋tno艣ci.

14.Uzasadnij dlaczego fraszki Kochanowskiego mo偶na nazwa膰 lirycznym pami臋tnikiem poety
Kochanowski by艂 poet膮 bardzo wybitnym i posiadaj膮cym wielkie poczucie humoru. Zawsze jednak wiedzia艂 jak daleko jego 偶arty mog膮 si臋ga膰. Dzi臋ki temu by艂 bardzo lubiany, a fraszki Kochanowskiego, traktowane przez samego autora jako pami臋tnik, s膮 ciekawe i opisuj膮 w spos贸b przyst臋pny ludzkie niedoskona艂o艣ci i problemy. Kochanowski stara si臋 pouczy膰 ludzi, ale w taki spos贸b, by nikogo nie urazi膰. Fraszki m贸wi膮 o wszystkim: o kr贸lu, o szlachcie, o ch艂opach, o miastach, wsiach, o wojsku, o religii ,o zabawach i o pija艅stwie. Cz臋stym bohaterem fraszek jest sam pisarz, o czym 艣wiadcz膮 zar贸wno fraszki autobiograficzne, jak i wypowiedzi na temat w艂asnej tw贸rczo艣ci oraz liczne uwagi o fraszce i jej charakterze. W艂a艣nie w tych kr贸tkich utworach tak bardzo widoczna by艂a filozofia epikurejska. W艂a艣nie has艂o Horacego, jako zapewne wielkiego wzorca poety, 鈥瀋arpe diem鈥, by艂o bardzo wyra藕nie ukazane. Dla cz艂owieka renesansu liczy艂a si臋 dobra zabawa, biesiada do rana i 偶arty, co potwierdza fraszka 鈥 O doktorze Hiszpanie鈥:

鈥濲edna nie wadzi, daj Ci Bo偶e zdrowie!
By jeno jedna 鈥 dokt贸r na to powie.
(…)A doktorowi m贸zg si臋 we 艂bie m膮ci.
Trudny 鈥 powiada 鈥 m贸j rz膮d z tymi pany:
Szed艂em spa膰 trze藕wo, a wstan臋 pijany.鈥

Jednak ca艂a zabawa, pieni膮dze i inne dobra ziemskie dla na nic si臋 zdadz膮 arty艣cie odrodzenia, je艣li nie b臋dzie mu dopisywa艂o zdrowie. We fraszce 鈥濶a zdrowie鈥 Kochanowski twierdzi:

鈥炁籩 nic nad zdrowie
Ani lepszego,
Ani dro偶szego;
Bo dobre mienie,
Per艂y, kamienie,
Tak偶e wiek m艂ody
I dar urody,
Miejsca wysokie,
W艂adze szerokie
Dobre s膮, ale 鈥
Gdy zdrowie w cale.鈥

W swoich pie艣niach r贸wnie偶 ukaza艂 motyw 偶ycia chwil膮, o czym 艣wiadczy cytat z Pie艣ni XIV z ksi膮g pierwszych:

鈥(…) gdy raz m艂odo艣膰 minie,
ju偶 na wiek wiekom ginie鈥

W贸wczas Kochanowski z ma艂膮 nostalgi膮 ukazuje, 偶e je偶eli stracimy czas na b艂ahostki, to nie b臋dziemy ju偶 mieli czasu nawet na rzeczy bardzo dla nas wa偶ne. Ten fragment u艣wiadamia nam, 偶e dla 贸wczesnego humanisty wa偶n膮 rol臋 odgrywa epikureizm, czyli pogl膮d m贸wi膮cy, 偶e szcz臋艣cie daje korzystanie z ka偶dej chwili 偶ycia. W tych strofach Kochanowski ukazuje ogromnie du偶o renesansowej wizji 艣wiata.
– mi艂osne ( 鈥濷 mi艂o艣ci鈥 鈥濪o Hanny鈥 鈥濪o dziewki鈥 鈥 utwory lu藕ne i lekkie pisane wg mody) – patriotyczno 鈥 historyczne (鈥濶a sokolskie mogi艂y鈥 鈥 ho艂d poleg艂ym 鈥濶a most warszawski鈥 鈥 ho艂d technice 贸wczesnej) 鈥 obyczajowo 鈥 satyryczne (鈥濷 kapelanie鈥 鈥 krytyka pija艅stwa i trybu 偶ycia duchownych 鈥濷 kaznodziei鈥 鈥 krytyka 偶ycia duchownych, nie przestrzegaj膮 zasad, kt贸re g艂osz膮) 1. 鈥濷 偶ywocie ludzkim鈥 鈥 autor m贸wi 偶e nasze 偶ycie to jedna wielka fraszka. Jego zdaniem jeste艣my kukie艂kami w r臋kach losu , kt贸re po przedstawieniu schodz膮 ze sceny 偶ycia. To co posiadamy ma bardzo ma艂膮 warto艣膰 poniewa偶 szybko przemija 2. 鈥濷 偶ywocie ludzkim鈥 鈥 opisuje niezadowolenie Pana ogl膮daj膮cego ziemskie sprawy i sceny. Poecie wydaje si臋 偶e B贸g jest oboj臋tny na ludzkie z艂o, poniewa偶 nie reaguje na nie. Wydaje mu si臋, 偶e B贸g nie jest wyrozumia艂y wobec ludzi 3. 鈥濳u Muzom鈥 – poeta wyra偶a ch臋膰 osi膮gni臋cia wiecznej s艂awy i pozostawieniu po sobie pami膮tki w postaci swoich dzie艂. Nie zale偶y mu na pami膮tkach materialnych. W utworze tym przewa偶a motyw egregi monumentum lub te偶 motyw horacego 4. 鈥濪o g贸r i las贸w鈥 poeta nawi膮zuje do swojego 偶ycia i podr贸偶y, kt贸re odby艂. Opisuje tak偶e sprawy dotycz膮ce jego pozycji ksi臋dza i niedosz艂ej funkcji opata. Preferuje zasad臋 鈥瀋arpe diem鈥 , kt贸r膮 si臋 kieruje w 偶yciu 5. 鈥濶a do w Czarnolesie鈥 – autor podkre艣la, 偶e najwa偶niejsze w 偶yciu jest zdrowie i czyste sumienie oraz uczciwo艣膰. Nale偶y tak偶e tak prze偶y膰 偶ycie, aby doczeka膰 si臋 poczciwej staro艣ci. Dobra materialne zdaniem autora s膮 ma艂o wa偶ne
15.Komedia Molierowska 鈥 bawi czy przera偶a? Om贸w na wybranym przyk艂adzie
Jean Baptiste Poquelin 鈥 tak nazywa艂 si臋 naprawd臋 Molier. By艂 to najwybitniejszy francuski komediopisarz i aktor. Napisa艂 on wiele komedii m.in.: 鈥炁歸i臋toszek鈥 i 鈥濻k膮piec鈥. Rzadko czytam ksi膮偶ki, ale do lektury tych dw贸ch utwor贸w skusi艂a mnie informacja o tym, 偶e Molier pisa艂 komedie bardzo kontrowersyjne. Oba te tytu艂y kryj膮 za sob膮 dwie postacie: 艢wi臋toszka i Sk膮pca. Molier przypisuje im bodaj najprzykrzejsze wady, kt贸re mo偶e posiada膰 cz艂owiek: sk膮pstwo , ob艂uda, fa艂sz. 鈥炁歸i臋toszek鈥 opowiada o 偶yciu rodziny, do kt贸rej niespodziewanie do艂膮cza prawie nikomu nieznany cz艂owiek – Tartuffe. Pocz膮tkowo jest on opisywany jako cz艂owiek bardzo pobo偶ny, przyjazny, pomagaj膮cy potrzebuj膮cym. W trakcie lektury ksi膮偶ki jednak dowiadujemy si臋, 偶e Tartuffe jest pospolitym oszustem wykorzystuj膮cym naiwno艣膰 ludzk膮 do tego stopnia, i偶 op臋tany przez niego Orgon oddaje mu akt w艂asno艣ci domu i obci膮偶aj膮ce jego rodzin臋 dokumenty. Sk膮piec jest troch臋 inn膮 postaci膮. Przedstawiony jest nam jako pan domu, maj膮cy dzieci. Jego wad膮 jest wr臋cz ba艂wochwalcza mi艂o艣膰 do pieni臋dzy . Dowodem tego jest zaw贸d kt贸rego si臋 podj膮艂, a kt贸ry w tych czasach by艂 zawodem ha艅bi膮cym tzn.: zajmowa艂 si臋 lichwiarstwem 鈥 po偶yczaniem pieni臋dzy na du偶y procent . Oszukiwa艂 on swoich klient贸w tylko dlatego, 偶e chcia艂 wi臋cej zarobi膰. Ma艂o tego, nie daje on pieni臋dzy dzieciom, a gdy dowiaduje si臋, 偶e jego syn zdobywa pieni膮dze uprawiaj膮c hazard, nie karci go za to, lecz za nie oddawanie pieni臋dzy na procent do banku.
Te cechy u bohater贸w komedii Moliera powoduj膮 艣mieszne sytuacje, kt贸re normalnie nie mia艂yby miejsca. W 鈥炁歸i臋toszku鈥 jest to np.: chowanie si臋 pana domu Orgona pod st贸艂, dw贸ch doros艂ych m臋偶czyzn kl臋cz膮cych w swoich obj臋ciach (Orgon i Tartuffe) lub dialogi Orgona z Doryn膮 鈥 s艂u偶膮c膮. W 鈥濻k膮pcu鈥 s膮 to np.: s艂owa Harpagona (g艂贸wnego bohatera ) 鈥(鈥) A ja p贸jd臋 u艣ciska膰 ukochan膮 szkatu艂k臋(鈥)鈥, lub przeszukiwanie s艂u偶膮cym kieszeni w obawie przed kradzie偶膮. Oburzaj膮ce jest samo istnienie takich cech charakteru, wykorzystywanie ludzi lub oszcz臋dzanie na wszystkim 鈥 nawet na w艂asnych dzieciach.
Moim zdaniem Molier bardzo dobrze zrobi艂 pisz膮c takie komedie. Dzi臋ki ironizowaniu i wyszydzaniu wad cz艂owieka, ka偶dy z czytaj膮cych mo偶e spojrze膰 na siebie, na swoje dotychczasowe 偶ycie i sprawdzi膰 czy przypadkiem nie jest podobny do kt贸rego艣 z tych bohater贸w. Mam cich膮 nadziej臋, 偶e ka偶dy kto przeczyta t臋 ksi膮偶k臋 stanie si臋 lepszy i postara si臋 nie wpada膰 w sk膮pstwo ob艂ud臋 czy fa艂sz.

16.Obywatelskie i patriotyczne pouczenia poety z Czarno lasu w wybranych pie艣niach (Odprawa pos艂贸w greckich) Co s膮dzisz o ich aktualno艣ci?
Pie艣ni” Jana Kochanowskiego u艂o偶one w 2 ksi臋gi zawieraj膮 50 utwor贸w. W艣r贸d nich znajduj膮 si臋 utwory, w kt贸rych poeta wypowiada si臋 na temat tego, co w 偶yciu najwa偶niejsze, co najwy偶ej ceni艂, a wi臋c warto艣ci prawdziwego cz艂owieka. W innych utworach tego cyklu odnajdujemy pochwa艂臋 rado艣ci 偶ycia, zachwyt nad pi臋knem przyrody, refleksje o zmienno艣ci ludzkiego losu.
W „Pie艣niach” najdobitniej wyrazi艂a si臋 renesansowa postawa poety, formu艂uj膮cego pewne zasady etyczne, kt贸rymi trzeba si臋 kierowa膰 w 偶yciu. S膮 to cnota, czyste sumienie, rozum, m臋stwo, s艂u偶ba dla dobra og贸艂u, umiar w korzystaniu z urok贸w 偶ycia. W 艣lad za Horacym powtarza艂, 偶e cz艂owiek d膮偶y do szcz臋艣cia, ale nie mo偶na go upatrywa膰 tylko w zaszczytach i ci膮g艂ej pogoni za bogactwem. Od staro偶ytnych stoik贸w przej膮艂 poeta przekonanie, 偶e zar贸wno szcz臋艣cie jak i nie- szcz臋艣cie s膮 nietrwa艂e, a wi臋c prawdziwy m臋drzec w z艂ej czy dobrej chwili zawsze powinien zachowa膰 r贸wnowag臋 duchow膮. Zgodnie z renesansowym pogl膮dem na 艣wiat Kochanowski powtarza艂 wci膮偶, 偶e najwa偶niejsze w ludzkim 偶yciu s膮 cnota i czyste sumienie. Pie艣ni mo偶emy podzieli膰 na kilka typ贸w: – patriotyczne – „Pie艣艅 o spustoszeniu Podola” – autor zwraca si臋 do szlachty z pro艣b膮, aby pomy艣leli nareszcie o gro偶膮cym im niebezpiecze艅stwie; Polacy powinni natychmiast opodatkowa膰 si臋 na rzecz zaci臋偶nego wojska, a w razie potrzeby sami stan膮膰 do obrony granic; „Pie艣艅 o dobrej s艂awie” – m贸wi o powinno艣ciach obywatela wobec w艂asnej ojczyzny; nie jest prawdziwym cz艂owiekiem ten, kto my艣li tylko o jedzeniu i piciu; ka偶demu cz艂owiekowi powinien przy艣wieca膰 jeden cel – s艂u偶ba ojczy藕nie, w celu zapewnienia sobie dobrej s艂awy; sposoby s艂u偶enia ojczy藕nie mog膮 by膰 r贸偶ne, w zale偶no艣ci od w艂asnych mo偶liwo艣ci, predyspozycji, wrodzonych talent贸w; lepiej jest umrze膰 m艂odo, ale w spos贸b bohaterski zyskuj膮c sobie s艂aw臋, ni偶 偶y膰 d艂ugo i umrze膰 w zapomnieniu; – o autorze i jego s艂awie – problem przetrwania w pami臋ci potomnych; Kochanowski mia艂 艣wiadomo艣膰 w艂asnej wielko艣ci; „Niezwyk艂ym i nie lada pi贸rem opatrzony” – parafraza poetycka ody Horacego; przedstawia siebie jako 艂ab臋dzia, kt贸ry dzi臋ki swym pot臋偶nym skrzyd艂om dotrze do najdalszych zak膮tk贸w 艣wiata, wsz臋dzie wieszcz膮c s艂aw臋 poety; „S艂o艅ce pali, a ziemia idzie w popi贸艂 prawie” – obraz letniej spiekoty i ziemi wyczekuj膮cej deszczu; dzieci goni膮cych do studni po wod臋, a gospodarza kryj膮cego si臋 w cieniu drzewa; dla poety wytchnieniem jest wiersz.

17.Pr贸wnaj obraz wsi w tw贸rczo艣ci Reja, Kochanowskiego i Szymona Szymonowica
Okresowi renesansu charakteryzuj膮cemu si臋 poczuciem pi臋kna i harmonii towarzyszy艂o nieodmienne i powszechne przekonanie, 偶e stan ziemia艅ski jest stanem szcz臋艣liwym, zapewniaj膮cym cz艂owiekowi prawdziwe powodzenie i rado艣膰.
Rado艣ci p艂yn膮ce z 偶ycia cz艂owieka na wsi mocno podkre艣lili w swojej tw贸rczo艣ci: Miko艂aj Rej i Jan Kochanowski.
Szymon Szymonowic – by艂 wybitnym kontynuatorem sielanki antycznej, maluj膮cej 偶ycie proste i nieskomplikowane, wiedzione w obcowaniu w z natur膮 przez pasterzy, wie艣niak贸w, rybak贸w, do艣wiadczaj膮cych uczu膰 smutku, 偶alu, kochaj膮cych i opowiadaj膮cych o swojej mi艂o艣ci prosto z serca, pod艣miewaj膮cych si臋 z siebie i swoich amor贸w. Sielanki jego ze wzgl臋du na tre艣膰, stopie艅 zawartej w nich mitologizacji i j臋zyk mo偶na podzieli膰 na dwa rodzaje. Pierwszy ho艂duje dworskie konwencje i zawiera utwory, kt贸re s膮 albo przyk艂adami, czy przer贸bkami idylli antycznej, albo te偶 zbiorem oryginalnych obrazk贸w z 偶ycia wiejskiego, ale alegorycznych, pe艂nych powi膮za艅 z mitologi膮, w kt贸rych pod mask膮 pasterzy i pasterek przedstawia Szymonowic ludzi i stosunki dworskie. Oczywi艣cie obrazy malowane w sielankach konwencjonalnych w niczym nie przypominaj膮 prawdziwego 偶ycia wsi. Te wszystkie postacie wyst臋puj膮 pod mitologicznymi imionami: Dafinis, Licydas nie s膮 prawdziwe lecz sztuczne i zmy艣lone, ale prawdziwe na pewno s膮 uczucia, szcz臋艣cie i nieszcz臋艣cie w mi艂o艣ci, kt贸rych do艣wiadcza prawie ka偶dy, tak jak i bohaterowie utwor贸w Szymonowica. Wszystkim mniej lub bardziej dworskim sielankom przeciwstawiaj膮 si臋 sielanki o tre艣ci realistycznej., wyp艂ywaj膮ce z trafnej i celnej obserwacji i oceny 偶ycia, takiej jak „Ko艂acze” i „呕e艅cy”. W nich to kre艣li prawdziwy obraz 偶ycia wiejskiego, chocia偶 r贸偶ni膮 si臋 od siebie tematycznie.
„Ko艂acze” w niemal scenicznym uk艂adzie przedstawiaj膮 z pogod膮 i dowcipem obrazek przyjazdu sp贸藕nionego narzeczonego na 艣lub. P贸藕niej pokazuje autor przebieg tej radosnej uroczysto艣ci. Utw贸r rozpoczyna motyw krzektania sroczki, kt贸ra wed艂ug wierze艅 ludu zwiastuje go艣ci: „Sroczka krzekce na p艂ocie, b臋d膮 go艣cie moi, sroczka czasem omyli, czasem prawd臋 powi”. „Ko艂acze” to realistyczny obraz wesela szlacheckiego, ju偶 sam tytu艂 i wiele miejsca po艣wi臋conego ludowemu obrz臋dowi ko艂aczemu wi膮偶e utw贸r z obyczajowym t艂em ruskiej wsi, w kt贸rej nie obesz艂o by si臋 wesele bez ko艂acza – obrz臋dowego ciasta weselnego i wr贸偶b z nim zwi膮zanych.
Odmienn膮 tre艣ciowo sielank膮, ukazuj膮c膮 codzienne 偶ycie i prac臋 ch艂opa s膮 „呕e艅cy”. W utworze tym poeta zrywa zupe艂nie z konwencjonalnym, sielankowym obrazem-snem. Miejsce beztroskich pasterzy zajmuj膮 spracowane wiejskie kobiety, narzekaj膮ce na sw贸j los. Uderzaj膮cy jest realizm, z kt贸rym poeta maluje tragedi臋 ludu wiejskiego, dzie艂em r膮k tego ludu wszak偶e jest przepych wesela i bogate 偶ycie przedstawione w „Ko艂aczach”. „呕e艅cy” wyra藕nie zarysowuj膮 konflikt mi臋dzy pa艅skim dozorc膮 – Starost膮, kt贸ry wyst臋puje zawsze z nieod艂膮cznym symbolem swojej w艂adzy – nahajk膮, a ch艂opem bezwzgl臋dnie p臋dzonym do roboty.
„On nad nami z maczug膮 pokrz膮kuj膮c chodzi”
„Albo nie widzisz bicza za pasem u niego?
Pr臋dko nas nim namaca”
„Kwa艣no patrzy, z nahajk膮 si臋 na nas gotuje”
Widzimy wi臋c tutaj krytyczn膮 ocen臋 偶ycia i sytuacji ch艂op贸w.

Miko艂aj Rej – by艂 nazywany ojcem polskiej literatury. Jest on autorem „Rozprawy mi臋dzy trzema osobami: Panem, W贸jtem a Plebanem”. Jest to utw贸r o problematyce spo艂ecznej, zaczyna si臋 rozmow膮 Pana z W贸jtem. Pan krytykuje post臋powanie ksi臋dza, kt贸ry nie odprawia nabo偶e艅stw nale偶ycie. R贸wnie偶 nauki ksi臋dza s膮 minimalne, ale 艂aje za to cz臋sto. Pan obawia si臋, czy czasem dzi臋ki temu post臋powaniu wszyscy wraz z ksi臋dzem nie znajd膮 si臋 na lewicy, to znaczy czy nie zostan臋 pot臋pieni. W贸jt jest oskar偶ony. Nie atakuje jeszcze ksi臋dza, m贸wi tylko o dziesi臋cinie, 艣wiadczeniach w czasie kol臋dy. Te rzeczy jednocz膮 W贸jta z Bogiem. Pan nadal podejmuje krytyk臋. M贸wi o odpustach, kt贸re s膮 w艂a艣ciwie jarmarkami. Ludzie znosz膮 ksi臋dzu kury, 艣winie, jaja, pij膮 pod ko艣cio艂em, wrzeszcz膮, 艣piewaj膮, za co otrzymuj膮 odpust. Teraz w艂膮cza si臋 do rozmowy Pleban, kt贸ry w艂a艣nie nadszed艂. Zaczyna krytykowa膰 urz臋dy 艣wieckie. M贸wi, 偶e na stu urz臋dnik贸w, jeden jest sprawiedliwy i nieprzekupny. S臋dziowie nie chc膮 odprawia膰 swych proces贸w, chyba 偶e za dodatkowe 艣wiadczenia. R贸偶ne 艂ap贸wki i daniny przypominaj膮 zbiory my艣liwego, na przyk艂ad takie jak sarna, zaj膮c, kura, lis. Ksi膮dz krytykuje r贸wnie偶 Sejm i jego bezowocne obrady, prywat臋 bez zabezpieczenia spraw narodowych. W贸jt s艂uchaj膮c tego sporu w艂膮cza si臋 i przedstawia smutny los ch艂opa. „Ksi膮dz Pana wini Pan Ksi臋dza, a nam prostym zewsz膮d n臋dza”. Okazuje si臋, 偶e ch艂opa ci膮gn膮 wszyscy: Urz臋dnik, W贸jt, Pleban. Trzeba dawa膰 im to g臋si, to kokosz. Pod przymusem wykona膰 trzeba t艂ok臋, prac臋 dodatkow膮 pr贸cz pa艅szczyzny. Ksi膮dz nie pozwala znowu zwozi膰 zbo偶a p贸ki nie wybierze dziesi臋ciny, w艣r贸d lepszych kop snopk贸w. Zw贸zka te偶 jest trudna, bo i Pan i Ksi膮dz domagaj膮 si臋 pierwsze艅stwa. Ch艂op krytykuje post臋powanie szlachty wobec niego, podnoszenie czynszu, zwi臋kszanie pa艅szczyzny. M贸wi r贸wnie偶 o stratach, jakie szlachta ponosi wskutek 偶ycia ponad stan. Zbytki powoduj膮 brak rozs膮dku i nieuchronne bankructwa. Ch艂op jest zadowolony ze swego losu. Jest cz艂owiekiem uczciwym i nie 偶al mu 偶ywota. Ksi膮dz i Pan nie s膮 zadowoleni. Pan karci W贸jta za zbytni膮 poufa艂o艣膰 i odwag臋. Utw贸r jest obrazem rzeczywisto艣ci.
W „呕ywocie cz艂owieka poczciwego” zawar艂 Rej wskaz贸wki dotycz膮ce 偶ycia szlachty na wsi, omawia przebieg ca艂ego jej 偶ycia. W m艂odo艣ci zaleca 膰wiczenia zwi膮zane z obyciem towarzyskim i rzemios艂em wojskowym. Nauki nie zaleca studiowa膰. Gramatyka trudzi umys艂, a j臋zyka mo偶na si臋 nauczy膰 bez jej znajomo艣ci. M艂ody szlachcic powinien posiada膰 jedynie poczucie sprawiedliwo艣ci, sta艂o艣ci, roztropno艣ci, umiarkowanie, mi艂osierdzie, stateczno艣膰 i zdolno艣膰 w艂asnych korzy艣ci. Gdy m艂ody szlachcic doro艣nie, powinien zaj膮膰 si臋 gospodarstwem o偶eni膰. Zwi膮zek ma艂偶e艅ski trzeba zawiera膰 z osob膮 r贸wnego stanu i maj臋tno艣ci. Do urz臋d贸w nie nale偶y pretendowa膰. W ci膮gu roku przewidzia艂 r贸wnie偶 Rej zaj臋cia dla m艂odego niedo艣wiadczonego gospodarza: wiosn膮 nale偶y sadzi膰 drzewa i krzewy w ogrodzie, szczepi膰 ga艂臋zie, obcina膰, mszyce zbiera膰, krzaki okopa膰, przygotowa膰 grz臋dy z truskawkami itp. Latem mo偶na z tych przygotowanych wiosn膮 krzew贸w i drzewek mie膰 owoce i po偶ytek. S膮 ju偶 wtedy jab艂uszka, gruszeczki, 艣liweczki, og贸reczki, malineczki. Latem gospodarstwo daje tak偶e: mase艂ko, serek, jajka 艣wie偶e, s膮 te偶 kurki, jagni膮tka, ryby. Wszystko dla u偶ytku gospodarza. Nie nale偶y tratowa膰 pola ch艂opskiego, bo to wznieca niech臋膰 i ludzie 藕le pracuj膮. Zima niesie najwi臋ksze rozkosze. W lasach polowania z przyjaci贸艂mi, a tak偶e 艂owienie ryb w przer臋blach, zastawianie side艂 i potrzask贸w na zwierz臋ta futerkowe. W domu wszystko przygotowane jest to biesiady. Ca艂oroczne zapasy daj膮 wreszcie po偶ytek. Jednak i zim膮 nale偶y dogl膮da膰 gospodarstwa. Wyjecha膰 na targ te偶 mo偶na z produktami, albo te偶 u handlarza si臋 zabawi膰 i owiec i ciel膮t kupiwszy tanio sprzeda膰, w innej okolicy dro偶ej. Widzimy, 偶e Rej dba o wygod臋 szlachcica. Nie zajmuje si臋 ju偶 ca艂o艣ci膮 gospodarki narodowej, wobec ch艂op贸w zachowuje humanitarny stosunek, a korzy艣ci widzi dla szlachty.

Jan Kochanowski tak偶e podejmuje w swych utworach tematyk臋 偶ycia na wsi. W Czarnolesie powsta艂o wiele pi臋knych tego typu utwor贸w. „Na lip臋” to wiersz o bardzo popularny drzewie, specjalnie cenionym. Poeta zwraca uwag臋 na to, jakie warto艣ci daje lipa. Mi贸d, szept li艣ci, cie艅, 艣piew ptak贸w. S膮 to warto艣ci, kt贸re drzewo przynosi cz艂owiekowi. „Przym贸w ch艂opska” – utw贸r w formie dialogu mi臋dzy szlachcicem a w艂odarzem. W艂odarz odmawia dalszego picia


Udost臋pnij

Wy艣lij SMS o tre艣ci ODBLOKUJ.PDF pod numer 92505

Wpisz otrzymany kod :

Subscribe
Powiadom o
guest

0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x