Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna. Edukacyjna – szkolna baza wiedzy

Najwi臋ksza baza wypracowa艅, konspekt贸w, streszcze艅 i pomocy szkolnych w Polsce. Ponad 100 tysi臋cy materia艂贸w dla szko艂y podstawowej, 艣redniej oraz z zakresu studi贸w.

Pozytywizm.

Pozytywizm wywodzi艂 si臋 z nurtu filozoficznego o艣wiecenia, kt贸ry przeciwstawia艂 si臋 metafizyce, a wi臋c wszelkim teoriom idealistycznym, nienaukowym, trudno przyswajalnym przez umys艂 ludzki, a budowa艂 wiedz臋 o 艣wiecie na badaniu fakt贸w dost臋pnych rozumowi i sprawdzalnych empirycznie. Rozw贸j pozytywizmu w Europie przypada na lata czterdzieste – siedemdziesi膮te XIX w. Za dat臋 pocz膮tkow膮 pozytywizmu w Polsce uznaje si臋 rok 1863. Rok ten znamienny jest z tego wzgl臋du, 偶e by艂 to rok wybuchu i upadku powstania styczniowego Za granic臋 ko艅cow膮 mo偶na uzna膰 w przybli偶eniu ostatnie lata XIX w., kiedy pojawiaj膮 si臋 kolejne, nowe za艂o偶enia programowe w literaturze i sztuce.

Cechy pozytywist贸w:
鈥 widz膮 spo艂ecze艅stwo jako wytw贸r przyrody, w kt贸rym rz膮dz膮 takie same prawa jak w 艣wiecie zwierz臋cym lub jakimkolwiek organizmie 偶yj膮cym.
鈥 drog臋 ku post臋powi, ku szcz臋艣ciu spo艂ecze艅stw widz膮 w rozwoju nauki, kt贸ra jest w stanie zmieni膰 los jednostek, jak i wnie艣膰 na wy偶szy stopie艅 rozwoju ca艂e spo艂eczno艣ci i pa艅stwa.
鈥 postaw臋 polityczn膮 pokolenia popowstaniowego kszta艂tuje przede wszystkim has艂o „nie dajmy si臋 wyniszczy膰”.
鈥 autorzy powie艣ci d膮偶膮 z regu艂y do uwypuklenia r贸偶nic pokoleniowych

脫w kult nauki, zaufanie do jej mo偶liwo艣ci i znaczenia nazywamy scjentyzmem.

Nowe idee i koncepcje.
m艂ode pokolenie odwr贸ci艂o si臋 od szczytnych idea艂贸w romantyzmu
g艂oszono konieczno艣膰 pracy nad podniesieniem stanu gospodarki, poziomu materialnego i moralnego spo艂ecze艅stwa.
tak wi臋c og贸lnie m贸wi膮c, w epoce pozytywizmu naczelnym has艂em by艂a praca.
pozytywi艣ci polscy na plan pierwszy wysun臋li dwa zasadnicze has艂a programowe: „pracy organicznej” i „pracy u podstaw”.

Praca organiczna – Herbert Spencer wysun膮艂 koncepcj臋 traktowania spo艂ecze艅stwa jako 偶ywego organizmu, kt贸rego w艂a艣ciwe funkcjonowanie mo偶e zapewni膰 tylko prawid艂owa dzia艂alno艣膰 wszystkich organ贸w. A wi臋c, by spo艂ecze艅stwa osi膮ga艂y coraz wy偶sze stadia rozwoju, musz膮 pomna偶a膰 swe bogactwa, doskonali膰 wszystkie dziedziny gospodarki i kultury. Dlatego propagowa膰 trzeba dzia艂alno艣膰 ludzi z inicjatyw膮, z konkretnym fachem w r臋ku, przedsi臋biorczych dziedzic贸w, pomys艂owych i wykszta艂conych in偶ynier贸w, gdy偶 w nich jest droga prowadz膮ca do aktywizacji innych, do podniesienia i unowocze艣nienia gospodarki i wreszcie do og贸lnego dobrobytu kraju. Nale偶a艂o wi臋c wszczepi膰 narodowi zasad臋 utylitaryzmu, by przekona膰 o konieczno艣ci dzia艂ania na rzecz wsp贸lnego dobra. W 贸wczesnej prasie tak definiowano t臋 zasad臋: „Utylitaryzm, to owa wielka spo艂eczna zasada, kt贸ra nakazuje cz艂owiekowi by膰 u偶ytecznym wsz臋dzie i zawsze, uczy stawia膰 sobie jasno okre艣lony cel i ku niemu wytrwale zmierza膰”.

Praca u podstaw – pozytywi艣ci rozumieli konieczno艣膰 pracy na rzecz najbiedniejszych i najbardziej upo艣ledzonych warstw narodu, kt贸re maj膮c mo偶no艣膰 normalnego 偶ycia, swoj膮 prac膮 pomno偶膮 bogactwo og贸lnonarodowe. Si臋gn膮膰 nale偶a艂o wi臋c do tych, kt贸rzy zajmuj膮c miejsce u podstaw spo艂ecze艅stwa, sta膰 si臋 mog膮 mocnym i trwa艂ym filarem. Kierowano wi臋c apele do warstw wykszta艂conych, do nauczycieli, lekarzy, spo艂ecznik贸w, by „szli w lud”, zbli偶yli si臋 do problem贸w wsi, wydobyli j膮 z wiekowego zacofania, podnie艣li stan zdrowotny jej mieszka艅c贸w i u艣wiadomili im rol臋, jak膮 mog膮 spe艂ni膰 w odbudowywaniu si艂y narodu. Podobn膮 trosk膮 otoczono rodz膮cy si臋 proletariat, wyzbyt膮 maj膮tk贸w szlacht臋, biedot臋 bez zawodu, nawo艂uj膮c do konkretnego dzia艂ania, do szukania sposobu polepszenia ich losu, gdy偶 „ka偶dy mieszkaniec kraju obdarzon jest od natury uzdolnieniem, kt贸re zdrowe pojmowanie dobra og贸lnego spo偶ytkowa膰 mo偶e”. G艂oszone przy tym has艂a emancypacji kobiet, kt贸re pozbawione by艂y praw spo艂ecznych, i asymilacji 呕yd贸w, kt贸rym starano si臋 umo偶liwi膰 ludzk膮 egzystencj臋 w ramach polskiego spo艂ecze艅stwa.

Gatunki charakterystyczne dla pozytywizmu:

nowela – zwi臋z艂y utw贸r narracyjny, pisany proz膮, o wyra藕nej akcji i prostej, najcz臋艣ciej jednow膮tkowej fabule; wydarzenia z 偶ycia bohatera rozgrywaj膮 si臋 w kr贸tkim okresie czasu, przy czym autor unika wszelkich komentarzy, szczeg贸艂owych opis贸w zar贸wno postaci, jak i sytuacji; istotnym elementem noweli jest pointa, czyli kulminacyjny, ko艅cowy moment, wyra偶aj膮cy sens przedstawionych wydarze艅; pos艂ugiwano si臋 ni膮 w tworzeniu wzor贸w osobowych i o艣mieszaniu postaw negatywnych; przedstawiciele: B. Prus („Katarynka”, „Kamizelka”), H. Sienkiewicz („Latarnik”), E. Orzeszkowa („Z r贸偶nych sfer”), Maria Konopnicka („Mi艂osierdzie gminy”); o

opowiadanie – podobne do noweli; niewielki utw贸r narracyjny proz膮; prosta, najcz臋艣ciej jednow膮tkowa fabu艂a; r贸偶ni si臋 od noweli brakiem 艣cis艂ych regu艂 kompozycyjnych, mo偶liwo艣ci膮 wyst膮pienia samoistnych epizod贸w i dygresji, rozbudowaniem partii opisowych i refleksyjnych, wreszcie skojarzeniowym tokiem narracji; znamienne dla opowiadania by艂o eksponowanie narratora, kt贸rego punkt widzenia decydowa艂 o sposobie argumentacji i zakresie przedstawionych tre艣ci; podobnie jak nowela, opowiadanie by艂o podporz膮dkowane kreowaniu nowych tendencji, a autorami ich byli ci sami pisarze, kt贸rzy nadawali ton epoce: B. Prus („Antek”), H. Sienkiewicz, M. Konopnicka („Nasza szkapa);

powie艣膰 – rozbudowany gatunek epicki, obejmuj膮cy utwory o znacznej obj臋to艣ci i swobodnej kompozycji, pozwalaj膮cy na 艂膮czenie wielu w膮tk贸w w rozbudowanej fabule, a tak偶e powo艂ywanie du偶ej liczby bohater贸w w dowolnej formule 艣wiata przedstawionego, umo偶liwia艂 najpe艂niejsze przekazywanie wiedzy i najsugestywniejsze przekonanie o s艂uszno艣ci w艂asnych racji;

powie艣膰 tendencyjna – podporz膮dkowana propagowaniu hase艂 „pracy organicznej” i „pracy u podstaw”; wyst臋puj膮ca w dwu zasadniczych odmianach: pierwsza – nawi膮zywa艂a do formu艂y melodramatycznej, uatrakcyjnionej w膮tkami sensacyjnymi, w kt贸re wpisywano czarno-bia艂e charakterystyki 艣rodowisk i warto艣ci; druga – odwo艂ywa艂a si臋 do p贸藕noo艣wieceniowej tradycji powie艣ci humorystyczno- satyrycznej; wszystkie odmiany powie艣ci tendencyjnej zmierza艂y do jednoznacznego wykorzystania wszystkich 艣rodk贸w ekspresji dla wykazania s艂uszno艣ci propagowanej tezy; rezygnowano wi臋c z pog艂臋bionych portret贸w psychologicznych bohater贸w na rzecz idealizowanych postaci pozytywnych skontrastowanych z negatywnymi pod ka偶dym wzgl臋dem przeciwnikami ich pogl膮d贸w; autor powie艣ci tendencyjnej (podobnie jak opowiadania i noweli) zak艂ada艂 bowiem wst臋pnie potrzeb臋 przekonania odbiorc贸w o s艂uszno艣ci jakiej艣 sprawy (np. konieczno艣ci kszta艂cenia dzieci wiejskich, potrzebie prze艂amywania barier spo艂ecznych i d膮偶enia do solidaryzmu narodowego), a potem tworzy艂 sytuacj臋 fabularn膮, kt贸ra s艂uszno艣膰 t臋 bez w膮tpliwo艣ci uzasadnia;

powie艣膰 realistyczna – powsta艂a z powodu braku warto艣ci artystycznych w utworach propagandowych; pog艂臋biono psychologiczne portrety bohater贸w i na艂o偶ono je (portrety) na krytyczn膮 analiz臋 zjawisk spo艂ecznych („Lalka”, „Emancypantki”, „Nad Niemnem”, „Rodzina Po艂anieckich”) – przedstawia艂y jednostkowe dramaty na tle rozbudowanej panoramy rzeczywisto艣ci spo艂ecznej, d膮偶膮c do uszczeg贸艂owienia reali贸w, osadzenia utworu w konkretnym miejscu i czasie, wreszcie – do u艣wiadomienia najwa偶niejszych problem贸w spo艂ecznych i narodowych (wp艂yw p. tendencyjnej). Powie艣膰 dojrza艂ego realizmu, ze wzgl臋du na skomplikowany obraz przedstawionego 艣wiata i jego wieloznaczn膮 koncepcj臋, kszta艂tuje odmiennie ni偶 dot膮d rodzaj fabu艂y. Konwencjom tradycyjnego romansu, uproszczonym charakterystykom postaci i t艂a przeciwstawiaj膮 pisarze reali艣ci rozleg艂膮 epicko艣膰, wielow膮tkowo艣膰 oraz g艂臋bsze zwi膮zki mi臋dzy psychologicznym wn臋trzem postaci a jej decyzjami i dzia艂aniem. Nowego sensu nabiera spos贸b przedstawienia t艂a spo艂ecznego. W powie艣ci realistycznej przestaj膮 istnie膰 jednoznaczne powi膮zania pomi臋dzy rol膮 spo艂eczn膮 a przekonaniami postaci.

(„Lalka” jest powie艣ci膮 realistyczn膮, przez samo to, 偶e nie jest powie艣ci膮 tendencyjn膮. Nie pokazuje nam ona jasno, do czego mamy d膮偶y膰 i co jest dobre. Wprost przeciwnie, utw贸r ten jest wielkim pytaniem o przysz艂o艣膰, nic tam nie jest do ko艅ca jasne, wszystko jest w mniejszym lub wi臋kszym stopniu skomplikowane. Jak ula艂 „Lalka” pasuje do okre艣lenia powie艣膰 realistyczna i to realistyczna krytycznie, rozprawiaj膮ca si臋 z has艂ami epoki; )

Poj臋cia:

powie艣膰 historyczna – s艂u偶y艂a analizowaniu zjawisk wsp贸艂czesnych („Faraon” Prusa) b膮d藕 tworzy艂a w schemacie sensacyjno-przygodowym idealizowany obraz przesz艂o艣ci narodowej (np. historyczne Sienkiewicza);

obrazek poetycki – gatunek 艂膮czy艂 elementy epickie, wyra藕nie zbli偶one do konwencji noweli, z motywami lirycznymi (zapis emocjonalnego stosunku do krzywdy spo艂ecznej), wpisuj膮c je w struktur臋 regularnego, sylabicznego (najcz臋艣ciej jedenastozg艂oskowego) schematu wersyfikacyjnego; Maria Konopnicka („W piwnicznej izbie”, „Ja艣 nie doczeka艂”) stara艂a si臋 wzmocni膰 艣rodkami lirycznymi obraz tragicznej sytuacji najbiedniejszych grup spo艂ecznych;

artyku艂 programowy – gatunek publicystyczny, cz臋sto pisany w formie eseju, podejmowa艂 rozleg艂膮 problematyk膮 spo艂eczn膮;

felieton – jest to niewielki artyku艂 publicystyczny o r贸偶norodnej tematyce, utrzymany w lekkiej i 偶ywej formie. Cechuje go swobodne 艂膮czenie temat贸w, lu藕na kompozycja. Pokazywa艂 i pi臋tnowa艂 z艂e cechy ludzi, cz臋sto poprzez fikcyjne opowiadanka; reporta偶 – jest to jedna z form prozy publicystycznej, b臋d膮ca 偶ywym opisem konkretnych zdarze艅 znanych autorowi z bezpo艣redniej obserwacji. Przyk艂adem mog膮 by膰 „Listy z podr贸偶y do Ameryki” H. Sienkiewicza. Reporta偶 mia艂 za zadanie informowa膰 odbiorc贸w o jaki艣 wydarzeniach, szczeg贸lnie wa偶nych w tamtych czasach odkryciach.

Najwybitniejsi teoretycy pozytywizmu:

– Aleksander 艢wi臋tochowski – zwany „papie偶em pozytywist贸w”
– Piotr Chmielowski – znany z dzia艂alno艣ci krytyka i historyka literatury
– Eliza Orzeszkowa
– Boles艂aw Prusa
– Henryk Sienkiewicz Publicystyka

Wa偶niejsze dzienniki:
路 „Kurier Warszawski”, do kt贸rego pisywa艂 Boles艂aw Prus, „
路 Kurier Codzienny”, „Gazeta Warszawska”, „Gazeta Polska”
路 „S艂owo” redagowane przez Henryka Sienkiewicza i „Nowiny” redagowane przez Prusa.
路 „Przegl膮d Tygodniowy” – redagowany przez Adama Wi艣lickiego
路 „Prawda” – Aleksandra 艢wi臋tochowskiego.

G艂贸wni przedstawiciele filozofii :

COMTE „Wyk艂ady filozofii pozytywnej” – filozofia pozytywna – filozofia pozytywna ma sens praktyczny – ma s艂u偶y膰 poprawie 偶ycia, bada膰 przedmioty rzeczywiste i rzeczy dost臋pne rozumem; – cel tej filozofii – uzyskiwa膰 wiedz臋 pewn膮; – wzorem post臋powania filozofa s膮 nauki przyrodnicze (fizyka, chemia) i ich metody: eksperyment i obserwacja; – przedmiotem bada艅 mog膮 by膰 tylko fakty fizyczne, a nie psychiczne, gdy偶 o psychice wiedzy pewnej posi膮艣膰 nie mo偶na.

HERBERT SPENCER „Wst臋p do socjologii” – EWOLUCJONIZM – by艂 uczniem Darwina; – propagowa艂 ide臋 ewolucjonizmu, czyli my艣l, 偶e ca艂a rzeczywisto艣膰 podlega sta艂ej zmianie w jednym kierunku i wed艂ug jednego prawa; – ta ewolucja to rozw贸j i post臋p ludzko艣ci; – u podstaw jego my艣li le偶y biologia.

HIPOLIT TAINE „Rasa, 艣rodowisko, moment” – DETERMINIZM – uwa偶a艂, 偶e ka偶de zjawisko ludzkiej rzeczywisto艣ci jest uwarunkowane przez zesp贸艂 czynnik贸w – oznacza to, 偶e jest zdeterminowane, bo „determino” znaczy „ograniczam”; – zdeterminowany przez r贸偶ne okoliczno艣ci jest pisarz; – „determinaty” cz艂owieka to: rasa (jakie cechy dziedziczy), 艣rodowisko (gdzie si臋 wychowuje), moment dziejowy (w jakiej chwili historycznej 偶yje).

JOHN STUART MILL „Co to jest utylitaryzm?” – UTYLITARYZM – g艂osi艂 „u偶yteczno艣膰” wszystkich dzie艂 cz艂owieka, w tym tak偶e literatury; – wszystko co czyni cz艂owiek, powinno przynosi膰 po偶ytek spo艂ecze艅stwu, naucza膰, wychowywa膰, krzewi膰 idea艂y moralne itd. (tylko takie dzia艂ania maj膮 sens); – na postulowaniu „u偶yteczno艣ci” polega utylitaryzm.

Kierunki filozoficzne :

MONIZM PRZYRODNICZY – jedno艣膰 艣wiata natury i ludzi, bo ca艂y 艣wiat podlega tym samym prawom; – konsekwencj膮 stosowanie do badania sfery ludzkiej metod biologii i fizyki, eksperymentu i obserwacji.

SCJENTYZM – zaufanie do nauki opartej na do艣wiadczeniu i rozumowaniu, bo one s膮 藕r贸d艂ami rzetelnej wiedzy.

PRAKTYCYZM – stawianie sobie osi膮galnych, rozs膮dnych cel贸w, troska o dob贸r 艣rodk贸w do ich urzeczywistnienia; odwrotno艣膰 romantycznego „mierz si艂y na zamiary”.

AGNOSTYCYZM – zak艂ada, 偶e nie mo偶na do ko艅ca pozna膰 艣wiata i praw nim rz膮dz膮cych; – s膮 rzeczy, kt贸rych rozum nie ogarnia – s膮 i b臋d膮, lecz nie nale偶y si臋 nimi zajmowa膰; – opracowa膰 trzeba tylko dost臋pne zmys艂om zjawiska i ich zwi膮zki.

ORGANICYZM – pochodna ewolucjonizmu i patrzenia na 艣wiat cz艂owieka z punktu widzenia biologa; – spo艂ecze艅stwo = organizm; je艣li zachoruje drobna nawet jego cz臋艣膰, to ca艂e spo艂ecze艅stwo to odczuje.

RELATYWIZM – g艂osi, 偶e poj臋cia takie, jak dobro, z艂o, pi臋kno, prawda s膮 wzgl臋dne, zale偶ne od relacji i okoliczno艣ci (czyli s膮 relatywne).

MINIMALIZM – cz艂owiek powinien by膰 minimum – ten zbi贸r zagadnie艅, kt贸ry jest mu dost臋pny, i kt贸ry jest mo偶liwy do zbadania.

NATURALIZM – krytykowany i odrzucany przez Sienkiewicza za zajmowanie si臋 marginesami, a nawet „rynsztokami 偶ycia”; – obrazy Powi艣la w „Lalce”; – pisarze przyjmuj膮 postaw臋 uczonych-badaczy przyrody; – podstawowy postulat – obiektywizm (dydaktyzm odchodzi w dal).

Nowe idee i koncepcje:

q m艂ode pokolenie odwr贸ci艂o si臋 od szczytnych idea艂贸w romantyzmu

q g艂oszono konieczno艣膰 pracy nad podniesieniem stanu gospodarki, poziomu materialnego i moralnego spo艂ecze艅stwa.

q w epoce pozytywizmu naczelnym has艂em by艂a praca.

q pozytywi艣ci polscy na plan pierwszy wysun臋li dwa zasadnicze has艂a programowe: „pracy organicznej” i „pracy u podstaw”.

Literatura mia艂a w dziedzinie propagowania tych hase艂 ogromny, wr臋cz kluczowy udzia艂. Poprzez wszelkie utwory literacki, tak偶e poprzez publicystyk臋 g艂oszono program maj膮cy podnie艣膰 Polsk臋 na nogi. Rosn膮cy presti偶 prasy 艂膮czy艂 si臋 艣ci艣le z rozwojem cywilizacji, i to nie dlatego, 偶e unowocze艣nia si臋 technika druku i powstaj膮 szybkie sposoby przekazywania informacji, lecz r贸wnie偶 dlatego, i偶 prasa stanowi pot臋偶ny 艣rodek upowszechniania i popularyzowania zdobyczy cywilizacyjnych.

Prasa s艂u偶y艂a ideom pozytywistycznym. 脫wczesne dziennikarstwo spe艂nia bowiem r贸偶ne funkcje spo艂eczne: propaguje program „pracy u podstaw” i „pracy organicznej”, wychowuje nowego czytelnika, daj膮c mu niezb臋dny zas贸b wiedzy i kszta艂tuj膮c jego przekonania. Istotn膮 rol臋 odegra艂a prasa jako czynnik demokratyzuj膮cy stosunki spo艂eczne, wp艂ywaj膮c na rozszerzenie kr臋gu czytaj膮cej publiczno艣ci o warstwy s艂abo dot膮d uczestnicz膮ce w kulturze. Sytuacja kraju pod zaborami dodatkowo wzmacnia艂a znaczenie prasy, kt贸ra musia艂a zast臋powa膰 nie istniej膮ce instytucje kulturalne, o艣wiatowe i naukowe.
Typowo pozytywistyczne czasopismo „Przegl膮d Tygodniowy” prezentowa艂o najszerzej popularne has艂a tego okresu; mistrzem polemiki by艂 tu Aleksander 艢wi臋tochowski; krytykuje on szlachecki tradycjonalizm i spos贸b 偶ycia, kt贸re przyczyni艂y si臋 do upadku Polski, promowa艂 mieszcza艅stwo, jako spos贸b 偶ycia; dyskusja starzy-m艂odzi szybko wygas艂a w wyniku szybkiej degradacji warto艣ci pozytywnych; poza tym ten znany publicysta interesuje si臋 ka偶d膮 nowo powsta艂膮 powie艣ci膮, lecz niekt贸rych nie potrafi do ko艅ca zrozumie膰 („Lalka”); Podkre艣la on r贸wnie偶 znaczenie asymilacji 呕yd贸w i emancypacji kobiet jak i pracy jako takiej (nad sob膮 i innymi). Ciekawe s膮 r贸wnie偶 Kroniki i felietony Prusa, kt贸re zajmuj膮 si臋 wieloma aktualnymi problemami (np. problem za艣miecenia Warszawy).

Wkuwasz ? , wy艣lij SMS o tre艣ci LEAD.WKUWAM pod numer 92505

Wpisz otrzymany kod :

Po wpisaniu kodu, wci艣ni臋ciu "Pobieram PDF/DOCX" pobieranie zacznie si臋 automatycznie

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x