Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna.

Ponad 100 tysi臋cy materia艂贸w dla szko艂y podstawowej, 艣redniej oraz z zakresu studi贸w.

Publicystyka i literatura polityczna okresu O艣wiecenia.

Udost臋pnij

Udzia艂 literatury w przygotowaniu reform politycznych z Polsce w wieku XVIII zosta艂 rozpocz臋ty z ko艅cu panowania Sas贸w, a nasili艂 si臋 w czasie Sejmu Czteroletniego. Do wybitnych pisarzy politycznych nale偶eli: Stanis艂aw Staszic, Hugo Ko艂艂膮taj i Franciszek Salezy Jezierski. | Pierwszy z wymienionych, dzia艂alno艣ci膮 swoj膮 obejmowa艂 najwa偶niejsze dziedziny 偶ycia publicznego, w ka偶dej za艣 zaznacza si臋 jego bogata indywidualno艣膰, jego gor膮cy, rozumny patriotyzm. | Na czo艂o literatury reformatorskiej wybijaj膮 si臋 dwa dzie艂a Staszica: 鈥濽wagi nad 偶yciem Jana Zamoyskiego鈥 i 鈥瀙rzestrogi dla Polski鈥. | W pierwszym dziele poruszy艂 wa偶ne sprawy 偶ycia publicznego: wychowanie, prawodawstwo, w艂adza wykonawcza, s膮downictwo, wojsko. Drugi utw贸r 鈥濸rzestrogi dla Polski鈥 stanowi jakby dalszy ci膮g 鈥濽wag鈥. Oba zawieraj膮 jego program ideowy. W dziedzinie organizacji w艂adz pa艅stwowych i prawodawstwa 偶膮da艂 zniesienia 鈥瀕iberum veto鈥, domaga艂 si臋 przedstawicielstwa mieszczan w sejmie, dziedziczno艣膰 tronu, sta艂ej stutysi臋cznej armii. ze szczeg贸ln膮 wyrazisto艣ci膮 w pismach Staszica wyst膮pi艂a sprawa miast i po艂o偶enia wsi. Bra艂 w obron臋 ch艂opa, chocia偶 nie wysuwa艂 postulatu jego uw艂aszczenia. | Najwi臋ksze zarzuty skierowa艂 pod adresem polskich magnat贸w, kt贸rych czyni odpowiedzialnych za upadek pa艅stwa. W ich egoizmie klasowym i prywacie widzia艂 藕r贸d艂o nieszcz臋艣膰 narodowych. | Staszic by艂 ideologiem o艣wiecenia. Odwo艂ywa艂 si臋 w swych dzie艂ach do prawa naturalnego, do idea艂贸w wolno艣ci i r贸wno艣ci cz艂owieka. | Drugim obok Staszica wybitnym pisarzem politycznym obozu post臋pu i reform by艂 Hugo Ko艂艂膮taj. W okresie Sejmu Czteroletniego nale偶a艂 do najczynniejszych dzia艂aczy stronnictwa patriotycznego i wsp贸艂tw贸rc贸w reformy uw艂aszczonej Konstytucj膮 3 maja. | Jego pisma polityczne, podobnie jak dzie艂a Staszica, porusza艂y oprawy 偶ycia politycznego 贸wczesnej Polski. Projekt ca艂o艣ci reform wy艂o偶y艂 w dw贸ch dzie艂ach: 鈥濪o Stanis艂awa Ma艂achwskiego…Anonima list贸w kilka鈥 i 鈥濸rawo polityczne narodu polskiego鈥. | Projekty Ko艂艂膮taja i Staszica r贸偶ni膮 si臋 jedynie w szczeg贸艂ach. Tak samo bowiem jak autor 鈥濸rzestr贸g dla Polski鈥 偶膮da艂 zniesienia 鈥瀕iberum veto鈥 i ustanowienia tronu dziedzicznego, domaga艂 si臋 og贸lnego opodatkowania, praw dla mieszczan i wolno艣ci dla ch艂op贸w. W projekcie organizacji w艂adz pa艅stwowych, w przeciwie艅stwie do Staszica, sejmowi oddaje w艂adz臋 prawodawcz膮, a ministrom przekazuje rz膮dy. Postulowa艂 sejm dwuizbowy, jedn膮 izb臋 przeznaczaj膮c dla szlachty, drug膮 dla mieszczan. Dzie艂o 鈥濸rawo Polityczne Polskiego Narodu鈥 poprzedzi艂 przedmow膮 鈥濪o Prze艣wietnej Deputacji鈥, kt贸ra jest przyk艂adem odezwy patriotycznej, przepojonej g艂臋bokim humanizmem. Jest ona wzorem doskona艂ej rozprawy publicystycznej, 艣wietnie skomponowanej, apeluj膮cej do rozumu i serca Polak贸w. | Ko艂艂膮taj by艂 艣wiadomy, co oznacza dobra polszczyzna jako narz臋dzie oddzia艂ywania i przekazywania. Po wywodzie zawieraj膮cym powa偶ne, nie do zbicia argumenty przechodzi z kolei do cz臋艣ci lirycznej. Zwraca si臋 do uczu膰, apeluje do honoru szlacheckiego, stosuje pytania retoryczne, na kt贸re odpowied藕 znajdzie czytelnik (s艂uchacz) tylko we w艂asnym sumieniu. Nie brak te偶 wykrzyknik贸w wywo艂anych tre艣ci膮 emocjonaln膮. W przemowie tej Ko艂艂膮taj osi膮gn膮艂 wy偶yny sztuki oratorskiej. | Bliskim wsp贸艂pracownikiem Ko艂艂膮taja by艂 Franciszek Salezy Jezierski, zwany 鈥瀢ulkanem grom贸w Ku藕nicy鈥 (grupy radykalnych pisarzy skupionych wok贸艂 Ko艂艂膮taja). | Jezierski jako publicysta, m贸wca i pisarz odznacza艂 si臋 dowcipem, zmys艂em obserwacji, radykalizmem przekona艅 i ci臋tym pi贸rem. W krytyce arystokracji i szlachty prze艣cign膮艂 Staszica i Ko艂艂膮taja. Wyst臋puj膮c przeciwko krzywdzie i niesprawiedliwo艣ci, demaskuj膮c przejawy ucisku feudalnego, broni艂 ch艂op贸w a tak偶e uwydatnia艂 znaczenie szerokich mas ludowych, w kt贸rych widzia艂 postaw臋 narodu. | Charakterystyczn膮 cecha stylu publicystycznego Jezierskiego jest pos艂ugiwanie si臋 ironi膮. Wyr贸偶nia si臋 pod tym wzgl臋dem 鈥濳atechizm o tajemnicach rz膮du polskiego鈥, w kt贸rych karykatur臋 pa艅stwa feudalnego przedstawi艂 autor w postaci pyta艅 i odpowiedzi parodiuj膮cych katechizm. | Publicystyka Jezierskiego przemawia prostym i zrozumia艂ym j臋zykiem przeznaczonym dla najszerszych kr臋g贸w spo艂ecze艅stwa. Jej forma stylistyczna i j臋zyk odpowiada艂y tre艣ci ideologicznej, jak膮 ta publicystyka wra偶a艂a w okresie napi臋tej walki politycznej. | Publicystyka czas贸w Stanis艂awowskich odegra艂a wielk膮 rol臋 na polu reform spo艂ecznych i politycznych. Pisarze nie tylko wskazywali na z艂o w Rzeczypospolitej, przyczyny zachwiania si臋 jej pot臋gi, ale proponowali szereg reform, kt贸re mia艂y uchroni膰 Polsk臋 przed ostateczn膮 katastrof膮.


Udost臋pnij
Subscribe
Powiadom o
guest

0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x