Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna. Edukacyjna – szkolna baza wiedzy

Najwi臋ksza baza wypracowa艅, konspekt贸w, streszcze艅 i pomocy szkolnych w Polsce. Ponad 100 tysi臋cy materia艂贸w dla szko艂y podstawowej, 艣redniej oraz z zakresu studi贸w.

ROMANTYZM – og贸lna charakterystyka epoki.

Ramy czasowe romantyzmu europejskiego:

Romantyzm to okres w dziejach kultury i literatury europejskiej prze艂omu XVIII i XIX w. Romantyzm powsta艂 na fali europejskich ruch贸w wolno艣ciowych, kt贸re nawi膮zywa艂y do idea艂贸w Wielkiej Rewolucji Francuskiej. W Anglii romantyzm towarzyszy艂 ruchowi czartyst贸w, w Rosji powstaniu dekabryst贸w, w Polsce powstaniu listopadowemu. W Europie Zachodniej romantyzm rozpocz膮艂 si臋 znacznie wcze艣niej ni偶 w Polsce – w latach 80-ych XVIII w.

Pierwsze przejawy nowej sztuki w Europie:

Najwcze艣niejsze zwiastuny nowej epoki mia艂y miejsce w Niemczech, gdzie dzia艂a艂 ruch „burza i nap贸r” oparty na elementach sentymentalizmu. W tej pierwszej preromantycznej fazie pojawili si臋: F. Schiller i J.W. Goethe, pierwszym utworem w duchu romantycznym by艂y „Cierpienia m艂odego Wertera”. Kolejnym krokiem romantyzmu europejskiego by艂a tw贸rczo艣膰 G. Byrona, W. Hugo i W. Scotta.

Ramy czasowe polskiego romantyzmu:

Zwiastuny romantyzmu w Polsce zacz臋艂y si臋 pojawia膰 po ostatnim rozbiorze, czyli po roku 1795. W艂a艣ciwy rozw贸j tego pr膮du przypad艂 na lata 1822-1863. W roku 1822 ukaza艂 si臋 w Wilnie pierwszy tom „Poezji” Mickiewicza, stanowi膮cy manifest i praktyczn膮 propozycj臋 literatury romantycznej. W roku za艣 1863 wybuch艂o powstanie styczniowe, zamykaj膮ce seri臋 zwi膮zanych z romantycznym 艣wiatopogl膮dem i polityk膮 walk niepodleg艂o艣ciowych.

Termin „romantyzm”:

Nazwa romantyzm pojawi艂a si臋 w I po艂owie XIX w. i utworzona zosta艂a od wcze艣niej ju偶 u偶ywanego przymiotnika romantyczny, oznaczaj膮cego co艣 niepodobnego do rzeczywisto艣ci, niezwykle pi臋knego, oddzia艂ywuj膮cego na uczucie, podniecaj膮cego wyobra藕ni臋, co艣 fantastycznego. Natomiast przymiotnik romantyczny utworzony zosta艂 od rzeczownika „romans”, „romant” oznaczaj膮cego 艣redniowieczne opowie艣ci awanturniczo-przygodowe, pe艂ne fantastyki.

Nazwa ta narodzi艂a si臋 w wyniku ewolucji s艂owa „romanus”. „Lingua romana” (j臋zyk rzymski, czyli 艂aci艅ski) oznacza w艂a艣nie wcale nie 艂acin臋, ale j臋zyk ludowy powsta艂y z przemieszania si臋 艂aciny, j臋zyk贸w germa艅skich i galickich. J臋zyki te do dzisiaj nosz膮 nazw臋 j臋zyk贸w roma艅skich. Z nazwy j臋zyka ludowego utworzono okre艣lenie utwor贸w pisanych w tym j臋zyku „romance, romans, romant” – romanc膮 zwano utw贸r drobny, romantami obszerniejsze powie艣ci opowiadaj膮ce o niezwyk艂ych, awanturniczych, fantastycznych przygodach. I w tym w艂a艣nie sensie pojawi艂 si臋 po raz pierwszy w r臋kopisie w XV w. wyraz „romanticus – romantyczny”.

P贸藕niej przymiotnik „romantyczny” zacz臋to u偶ywa膰 do oznaczenia pewnej specjalnej pi臋kno艣ci w poezji, nast臋pnie romanse – dramat szekspirowski i hiszpa艅ski. To ju偶 by艂o znacznie zbli偶one do tego, w jakim terminu „romantyzm” u偶ywali przedstawiciele m艂odej generacji artyst贸w i my艣licieli w ko艅cu XVIII i pocz膮tku XIX w. tj. sami romantycy.

Termin „romantyzm” u偶ywany by艂 i jest nadal w spos贸b bardzo wieloznaczny. Jego kategoria psychologiczna oznacza pewn膮 postaw臋 cz艂owieka wobec 艣wiata. Romantyk to marzyciel i idealista, cz艂owiek uczuciowy.

Romantyzm w znaczeniu ahistorycznym oznacza te偶 okre艣lone cechy kultury w r贸偶nych epokach literackich. Tak rozumiany romantyzm sta艂 si臋 czynnikiem rozwoju kultury i sztuki, poniewa偶 ka偶da awangarda artystyczna ma swoje 藕r贸d艂o w艂a艣nie w romantyzmie.

T艂o og贸lne epoki:

Okres ten przypad艂 zar贸wno w Europie jak i w samej Polsce na czasy niezwykle burzliwe. By艂 to czas ruch贸w narodowowyzwole艅czych (powstanie listopadowe, krakowskie i styczniowe) oraz okres wynaradawiania. Literatura zajmowa艂a si臋 g艂贸wnie walk膮 narodowowyzwole艅cz膮.

Podstawow膮 cech膮 postawy romantyk贸w by艂 wszechstronny bunt wobec zastanej rzeczywisto艣ci. Romantycy nie akceptowali feudalnej struktury spo艂ecznej i absolutystycznych rz膮d贸w, a o艣wieceniowy racjonalizm, empiryzm, klasycyzm odrzucili jako niewystarczaj膮ce formy my艣lenia o 艣wiecie i sposoby jego wyra偶ania.

Cechy charakterystyczne romantyzmu:

– stawianie uczucia ponad rozum jako najbardziej zbli偶aj膮ce cz艂owieka do
poznania tajemnic 偶ycia
– wiara w mo偶liwo艣膰 kontaktu ze 艣wiatem pozazmys艂owym
– wprowadzenie do literatury w膮tk贸w ba艣niowych, fantastycznych, legend, poda艅
– tajemniczo艣膰
– wprowadzenie w膮tk贸w i motyw贸w historycznych, szczeg贸lnie 艣redniowiecznych
– zainteresowanie si臋 tematyk膮 wschodu, tzw. orientalizm
– odrzucenie zasad i regu艂 poetyki klasycznej kr臋puj膮cych rozw贸j jednostki
– d膮偶enie do indywidualizmu

Typy bohater贸w romantycznych:

bohater bajroniczny – uosabia romantyczne konflikty moralne i nami臋tno艣ci; tw贸rca: Jerzy Gordon Byron; typ ten widoczny jest w „Giaurze”; g艂贸wny bohater m艣ci si臋 na mordercy kobiety, kt贸r膮 kocha艂 i p贸藕niej dr臋cz膮 go wyrzuty sumienia, chroni si臋 on przed znienawidzonym 艣wiatem do klasztoru; bohater typu bajronicznego to cz艂owiek o nieprzeci臋tnej indywidualno艣ci, sk艂贸cony ze 艣wiatem i ze spo艂ecze艅stwem, w kt贸rym przysz艂o mu 偶y膰, prze偶ywaj膮cy nieszcz臋艣liw膮 mi艂o艣膰, prowadz膮c膮 do tragicznych skutk贸w;

bohater werterowski – uto偶samiany z biern膮 rezygnacj膮, nostalgi膮, apatyczn膮 ucieczk膮 w 艣wiat wewn臋trzny, a偶 do spokojnie zaplanowanych decyzji samob贸jczych; tw贸rca: Goethe („Cierpienia m艂odego Wertera”); bohater werterowski to ten, kt贸ry nie umia艂 znale藕膰 sensu 偶ycia, ucieka od wsp贸艂czesno艣ci w 艣wiat marze艅 i wspomnie艅;

bohater renejski – od bohatera „Rene” Chateaubrianda – francuska odmiana choroby wieku; J.J. Rousseau, Musset „Spowied藕 dzieci臋cia wieku”, Hugo „N臋dznicy”;

bohater rosyjski – bohater zniech臋cony do 偶ycia, przygn臋biony, nie umiej膮cy znale藕膰 celu i sensu 偶ycia – rosyjska odmiana choroby wieku; tw贸rcy: Puszkin „Eugeniusz Oniegin”, „Borys Godunow”, Micha艂 Lermontow.

Koncepcja poety i poezji w utworach romantycznych:

Poeta mia艂 by膰 przyw贸dc膮 duchowym narodu, wieszczem. Poeta to posta膰 wyj膮tkowa, obdarzona przez Boga przymiotami. Bardzo cz臋sto poeta jest bohaterem. Bohater romantyczny to cz艂owiek prze偶ywaj膮cy tragiczny konflikt spowodowany rozbie偶no艣ci膮 mi臋dzy wyznawanymi idea艂ami,
a rzeczywisto艣ci膮, cz艂owiek sk艂贸cony ze 艣wiatem i spo艂ecze艅stwem, w kt贸rym 偶yje, buntuj膮cy si臋 przeciw istniej膮cym normom spo艂ecznym, kulturalnym i obyczajowym. Bohater romantyczny to indywidualista i cz艂owiek o niezmiernie bogatym 偶yciu wewn臋trznym, pe艂en sprzeczno艣ci,
rozterek i waha艅.

Jedn膮 ze sta艂ych cech bohatera romantycznego by艂o tak偶e prze偶ywanie wielkiej romantycznej mi艂o艣ci, kt贸ra stawa艂a si臋 wielk膮 nami臋tno艣ci膮, by艂a te偶 dowodem – wyznawanej przez romantyk贸w – dominacji uczu膰 nad rozumem. Mi艂o艣膰 romantyczna jest najcz臋艣ciej nieszcz臋艣liwa i prowadzi bohatera do samob贸jczej 艣mierci. Romantycy stworzyli te偶 now膮 koncepcj臋 poezji i poety: wieszcz i geniusz wprowadzone przez niemieckich teoretyk贸w romantyzmu. Poeta w ich uj臋ciu stawa艂 si臋 najwy偶szym prawodawc膮 i prorokiem, pos艂annikiem Boga. Literatura danego
narodu mia艂a przedstawia膰 jego dawne i tera藕niejsze dzieje, s艂awi膰 bohater贸w, w razie potrzeby podtrzymywa膰 na duchu i zagrzewa膰 do walki z wrogiem.

W literaturze romantycznej polskiej, podobnie jak i w literaturze innych kraj贸w europejskich, znajduj膮cych si臋 w niewoli, g艂贸wnym tematem staje si臋 zagadnienie walki narodowowyzwole艅czej. Bohaterowie ca艂e swe dzia艂ania podporz膮dkowuj膮 idei odzyskania niepodleg艂o艣ci i kiedy trzeba sk艂adaj膮 偶ycie w ofierze tworz膮c w ten spos贸b wzorce do na艣ladowania.

Gatunki charakterystyczne dla romantyzmu:

– dramat romantyczny
– powie艣膰 poetycka
– ballada
– poemat dygresyjny
– komedia

Ugrupowania polityczne okresu romantyzmu:

Hotel Lambert – stronnictwo arystokratyczno – monarchistyczne – przyw贸dca ksi膮偶臋 Adam Czartoryski – organ „Trzeci Maj”. Drog臋 do odzyskania niepodleg艂o艣ci upatrywa艂o w zabiegach dyplomatycznych zjednuj膮cych Francj臋, Angli臋 i Turcj臋.

Komitet Narodowy Polski – przewodnicz膮cy Lelewel.

Zjednoczona Emigracja Polska – za艂o偶yciel Lelewel. Wysun膮艂 on koncepcj臋 wsp贸lnej walki z caratem Polak贸w i Rosjan. Wyda艂 odezw臋 na ten temat – „Odezwa Komitetu Narodowego do Rosjan” w 1832 r. Koncepcje Lelewela propagowa艂o czasopismo „Pielgrzym Polski”, redagowane przez Eustachego Januszkiewicza – „dok艂ada艂” si臋 do niego Mickiewicz.

Towarzystwo Demokratyczne Polskie (1832 – 1862) – „Demokrata Polski” – ideologowie Wiktor Heltman, Tadeusz Kr臋powiecki i Stanis艂aw Worcell. Podstawow膮 publikacj膮 Towarzystwa by艂 „Manifest”, w kt贸rym okre艣la艂o ono swe stanowisko wobec sprawy niepodleg艂o艣ci i kwestii
ch艂opskiej.

Rozw贸j literatury w kraju w latach 1831 – 1863:

1. Zab贸r austriacki

Lw贸w – noworocznik „Ziewonia” skupia艂 pisarzy i poet贸w m.in. August Bielowski, Lucjan Siemie艅ski oraz Seweryn Goszczy艅ski. Dzia艂alno艣膰 literack膮 艂膮czono najcz臋艣ciej z dzia艂alno艣ci膮 spiskow膮, wi膮偶膮c w ten spos贸b romantyczne idea艂y z polityczn膮 praktyk膮. Z o艣rodkiem tym zwi膮zany te偶 by艂 Aleksander Fredro i Wincenty Pol.

Rzeczpospolita Krakowska – Edmund Wasilewski, autor „Pie艣ni 偶eglarzy”, „Hymnu or艂贸w” i „Krakowiak贸w” oraz Gustaw Ehrenberg. Po roku 1845 Kornel Ujejski.

2. Zab贸r pruski

Od 1838 istnieje biblioteka Edwarda Raczy艅skiego, 10 lat p贸藕niej zacz臋艂y si臋 ukazywa膰 czasopisma „Tygodnik Literacki” – Antoni Woykowski – oraz „Or臋downik Naukowy”. Z „Tygodnikiem” wsp贸艂pracowa艂 znakomity krytyk literacki i filozof Edward Dembowski, autor „O dramacie w dzisiejszym pi艣miennictwie polskim” i „Pi艣miennictwa polskiego w zarysie”. Czo艂owy przedstawiciel polskiej my艣li rewolucyjno – demokratycznej.

Najwybitniejszym poet膮 regionu Wielkopolskiego by艂 Ryszard Berwi艅ski. Zwi膮zani z Poznaniem August Cieszkowski i Bronis艂aw Trentowski oraz Karol Libelt.

3. Zab贸r rosyjski

Warszawa – czasopismo za艂o偶one przez Dembowskiego „Przegl膮d Naukowy” – Hipolit Skimborowicz, Narcyza 呕michowska, poeta – Karol Bali艅ski, publicysta – Henryk Kamie艅ski.

Inna grupa, to cyganeria warszawska demonstruj膮ca nonkonformizm moralno – obyczajowy – J贸zef Dzieko艅ski, W艂odzimierz Wolski, Teofil Lenartowicz, Cyprian Norwid.

Czasopisma – „Biblioteka Warszawska”, „Kurier Warszawski”.

Wilno – prekursor J贸zef Ignacy Kraszewski z naukowo – literackim pismem „Athenaeum”, tw贸rca opery narodowej Stanis艂aw Moniuszko, popularny tak偶e jest W艂adys艂aw Syrokomla.

Dzia艂alno艣膰 spiskowa: Artur Zawisza, rozstrzelany Szymon Konarski, wsp贸艂za艂o偶yciel organizacji Stowarzyszenie Ludu Polskiego, oraz skazany na bezterminow膮 katorg臋 ks. Piotr 艢ciegienny.

Literatura na emigracji. Lata 1831-1863:

G艂贸wne siedziby – Pary偶, Londyn i Bruksela. Tw贸rcy emigracyjni to Mickiewicz, S艂owacki, Krasi艅ski, Chopin. Lata dzia艂alno艣ci naukowej i politycznej wybitnego historyka Joachima Lelewela (1786 – 1861), filozofa – mesjanisty i matematyka J贸zefa Marii Hoene-Wro艅skiego (1776 – 1853) oraz sugestywnego mistyka Andrzeja Towia艅skiego (1799 – 1878), pod kt贸rego wp艂ywem pozostawali m.in. Mickiewicz, Goszczy艅ski, S艂owacki. Rok 1835 – za艂o偶enie polskiej drukarni i ksi臋garni przez Eustachego Januszkiewicza, 1839 – otwarcie z inicjatywy ksi臋cia Adama Czartoryskiego istniej膮cej do dzi艣 Biblioteki Polskiej w Pary偶u.

Po roku 1848 wybitny, ale nie doceniany C.K. Norwid.

Lektura dodatkowa:
– M. Straszewska, „Romantyzm”
– M. Janion, „Romantyzm. Studia o ideach i stylu”

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x