Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna. Edukacyjna – szkolna baza wiedzy

Najwi臋ksza baza wypracowa艅, konspekt贸w, streszcze艅 i pomocy szkolnych w Polsce. Ponad 100 tysi臋cy materia艂贸w dla szko艂y podstawowej, 艣redniej oraz z zakresu studi贸w.

R贸偶ne sposoby nawi膮zania do Antyku w literaturze polskiej.

Powszechne jest mniemanie, i偶 staro偶ytne literatury grecka i rzymska oraz biblia to dwa 藕r贸d艂a naszej kultury i literatury. Cyprian Kamil Norwid w wierszu Moja Ojczyzna wyrazi艂 nast臋puj膮c膮 my艣l:
Nar贸d mnie 偶aden nie zbawi艂, ni stworzy艂,
Wieczno艣膰 pami臋tam przed wiekiem,
Klucz dawidowy usta mi otworzy艂
Rzym nazwa艂 cz艂owiekiem.
Podobn膮 my艣l wypowiedzia艂 wsp贸艂czesny znawca antyku Stanis艂aw Stabry艂a. Pisa艂 on, 偶e antyk podobnie jak biblia stanowi wsp贸ln膮 ojczyzn臋 kultury europejskiej, a wi臋c tak偶e polskiej. St膮d wszystko, lub prawie wszystko co si臋 z tych dw贸ch wielkich korzeni wywodzi ma charakter uniwersalny. Odwo艂ania antyczne, niezale偶nie od tego jak膮 przybieraj膮 form臋, s膮 w naszym kr臋gu kulturowym zu偶ytkowaniem wsp贸lnego dobra.
Recepcja (odwo艂anie) antyczne w naszej kulturze jest zjawiskiem znanym od renesansu. Wtedy to zacz臋to wydawa膰, studiowa膰 i na艣ladowa膰 pisma staro偶ytnych poet贸w i filozof贸w. Wywar艂y one ogromny wp艂yw na kszta艂towanie si臋 poj臋膰 filozoficznych i etycznych tej epoki, a tak偶e na sztuk臋 wys艂awiania si臋, na renesansowe poetyki. W literaturze rozpocz臋艂y si臋 najr贸偶norodniejsze zapo偶yczenia w zakresie temat贸w, motyw贸w, kompozycji, por贸wna艅, frazeologii, s艂ownictwa i postaci. Jeden z wybitnych wsp贸艂czesnych znawc贸w antyku, Ludwig Hieronim Morstin, powiedzia艂 偶e ka偶de pokolenie ma sw贸j antyk i swoje spojrzenie na antyk, kt贸re pozwala ci膮gle odnajdowa膰 w tej epoce nowe warto艣ci, kt贸re s膮 przydatne.
M贸wi膮c o inspiracjach antycznych trzeba pami臋ta膰, 偶e maj膮 one r贸偶norodny charakter. Mog膮 to by膰 z jednej strony zwyczajne powt贸rzenia motyw贸w klasycznych, lub te偶 reinterpretacje przynosz膮ce zasadnicz膮 zmian臋 sensu w stosunku do klasycznego tworzywa. Mog膮 to by膰 jakie艣 polemiki, nowe zupe艂nie nieoczekiwane znaczenia nadawane staro偶ytnym mitom, tu te偶 tzw. prefigura zawieraj膮ce analogie mi臋dzy mitem a losami wsp贸艂czesnych bohater贸w, oraz tzw. inkrustacje, tzn. ozdabianie metaforami, por贸wnaniami, s艂ownictwem zaczerpni臋tym z Antyku. 艢wiadcz膮 one o ci膮g艂o艣ci naszej kultury i poczucia 艂膮czno艣ci z tradycj膮. Szczeg贸lnie dzisiaj zainteresowanie Antykiem mo偶na t艂umaczy膰 poszukiwaniem wsp贸lnej ojczyzny, ch臋ci膮 powrotu do 藕r贸de艂, korzeni. Jest to antidotum na gwa艂towny rozw贸j cywilizacji.
Zafascynowanie Antykiem w renesansie widoczne jest ju偶 w nazwie, oznacza ona bowiem odrodzenie si臋 tradycji antycznych po okresie 艢redniowiecza. Trzeba jednak pami臋ta膰 o tym, 偶e nadal pewne tradycje poprzedniej epoki s膮 kontynuowane, cho膰 renesans si臋 od nich od偶egnuje. Natomiast w pe艂ni 艣wiadome jest odwo艂anie si臋 do Antyku. Pojawia si臋 s艂ynne has艂o: Ad fontem – do 藕r贸de艂, kt贸re oznacza wr臋cz zach艂y艣ni臋cie si臋 klasyk膮, a偶 do przesady, jak np. cyceronizm. Powszechne staj膮 si臋 studia obejmuj膮ce staro偶ytn膮 filozofi臋, literatur臋 i retoryk臋 tzw. studia humaniora. Idea艂em wykszta艂cenia humanistycznego staje si臋 znajomo艣膰 trzech j臋zyk贸w staro偶ytnych: greki, 艂aciny i hebrajskiego, umo偶liwiaj膮ca studiowanie dzie艂 w oryginale. Jan Kochanowski zna艂 klasyczn膮 艂acin臋, czy zna艂 grek臋 jest w膮tpliwe. Renesans przynosi odrodzenie wielu filozofii antycznych, odradza si臋: platonizm, neoplatonizm, powstaje we Florencji s艂ynna akademia plato艅ska za艂o偶ona przez Kosm臋 Meduceusza, stoicyzm, epikureizm, filozofia Sokratesa. Pod wp艂ywem filozofii staro偶ytnej kszta艂tuje si臋 eklektyczna filozofia Kochanowskiego (czerpi膮ca z r贸偶nych 藕r贸de艂), korzysta tak偶e z ojc贸w ko艣cio艂a, filozofii ko艣cio艂a. Kochanowski filozofi臋 greck膮 czerpie z po艣redniego 藕r贸d艂a jakim s膮 dzie艂a Horacego. Mo偶na powiedzie膰, 偶e j膮dro horacja艅skie stanowi najistotniejsz膮 cz臋艣膰 tw贸rczo艣ci Kochanowskiego – profesor Soko艂owska. Horacjanizm Kochanowskiego przejawia艂 si臋 w wielu postaciach. Wiele pie艣ni Kochanowskiego to niemal dos艂owne t艂umaczenia i parafrazy pie艣ni Horacego. Np. pie艣ni Dzbanie m贸j pisany, dzbanie malowany, Niezwyk艂ym i nie leda pi贸rem opatrzony w tej pie艣ni Kochanowski parafrazuje s艂owa Horacego non omnis moria – nie wszystek umr臋, zwracaj膮c si臋 w pie艣ni do swojego mecenasa bp. Myszkowskiego – M贸j Myszkowski nie umr臋. Pod wp艂ywem Horacego Kochanowski tak偶e przejmuje pogl膮dy g艂oszone przez Epikura i jego uczni贸w. W jego twierdzeniach odnajdujemy echa filozofii epikurejskiej: pogoda, panowanie nad nami臋tno艣ci膮, korzystanie z rado艣ci 偶ycia. W jednej z pie艣ni poeta wypowiada epikurejsk膮 postaw臋
Mi艂o jest szale膰 kiedy czas po temu
Dzi艣 b膮d藕 wes贸艂, dzi艣 u偶yj biesiady
O przysz艂ym dniu niechaj p贸藕niej rady.
R贸wnie偶 odnajdziemy w tej eklektycznej filozofii cechy filozofii stoickiej, kt贸rej tw贸rc膮 by艂 Zenon z Kition. G艂osi艂 nakaz zachowania spokoju w ka偶dej sytuacji oraz r贸wnowagi duchowej wtedy gdy fortuna nam sprzyja i gdy nas bole艣nie do艣wiadcza, poniewa偶 jest to kapry艣na pani z urodzenia i rada swoje wyroki odmienia, a cz艂owiek mo偶e si臋 uchroni膰 przed jej kaprysami statecznym umys艂em.
Kochanowski g艂osi przekonanie, 偶e kieruj膮c si臋 nakazami rozumu cz艂owiek, staje si臋 wolny od kaprys贸w zmiennej Fortuny.
A nigdy nie zab艂膮dzi
Kto tak umys艂 narz膮dzi
Jakoby umia艂 szcz臋艣cie i nieszcz臋艣cie znosi膰
Lecz na szcz臋艣cie wszelakie
serce ma by膰 jednolite
Nie porzucaj nadzieje
Jako膰 si臋 kolwiek dzieje
Z Antyku r贸wnie偶 za Horacym przej膮艂 poj臋cie Fortuny, kt贸ra rz膮dzi 艣wiatem, decyduje o ludzkim szcz臋艣ciu lub nieszcz臋艣ciu. Wprowadza do losu niepewno艣膰, uchroni膰 przed ni膮 mo偶e filozofia stoicka. Za Horacym przejmuje zasad臋 z艂otego 艣rodka tzn. nakaz poprzestania na ma艂ym, pochwa艂a skromno艣ci, pochwa艂a umiaru, nieporz膮danie wielkich bogactw np. fraszka Na dom w Czarnolesie. Za Horacym przejmuje poj臋cie cnoty w znaczeniu virtus. Idea czysto艣ci moralnej, s艂u偶by ojczy藕nie, dba艂o艣ci o wsp贸lne dobro. Wypowiada t臋 my艣l w pie艣ni:
Cnota skarb wieczny
Cnota klejnot drogi
Tego-膰 nie wydrze nieprzyjaciel srogi
Nie spali ogie艅
Nie zaleje woda
Nad wszystkim inszym panuje przygoda
Z Horacego tzw. strofika horacja艅ska (zwrotka czterowersowa) oraz melodyjno艣膰 wiersza. Z Horacego zaczerpn膮艂 Kochanowski apostroficzno艣膰, struktur臋 apelu, inwokacyjno艣膰 swojej poezji. Krytycy zwracaj膮 uwag臋 na fakt, 偶e pod wp艂ywem Horacego pojawia si臋 upodobanie do 偶ycia na wsi. Kochanowski marzy艂 o s艂awie po艣miertnej, mia艂 pewno艣膰, 偶e j膮 osi膮gnie. G艂osi艂 r贸wnie偶 horacja艅ski pogl膮d bawi膮c uczy膰.
Obu poet贸w 艂膮czy艂o powinowactwo duchowe, na kt贸re sk艂ada艂a si臋 postawa moralisty, synkretyzm filozoficzny, sk艂onno艣膰 do umiaru, dystans w stosunku do ludzi, wysoki stopie艅 samowiedzy artysty. Odwo艂a艅 do Antyku w tw贸rczo艣ci Kochanowskiego jest bardzo wiele. Za jego spraw膮 literatura renesansowa przyswaja sobie wiele gatunk贸w: fraszka, pie艣艅, tren, tragedia. Pierwsza jego tragedia wzorowana na Euryklidesie. Zachowuje kompozycj臋 tragedii antycznej, rezygnuje z dw贸ch pie艣ni za przyk艂adem Euryklidesa: paradosu (pie艣艅 ch贸ru na wej艣cie) i eksodosu (na zej艣cie), nie ma te偶 katastrofy. Temat tragedii te偶 zaczerpni臋ty z Antyku: si臋gn膮艂 do pie艣ni z Iliady, kt贸ra ukazuje przybycie pos艂贸w do Troi, ich odpraw臋. Kostium antyczny skrywa problemy uniwersalne: upadek pa艅stwa z winy obywateli, anarchii. Dramat ten nie jest o Polsce.
U Kochanowskiego roi si臋 od inkrustacji (zdobnictwo mitologiczne) – Safo s艂owie艅ska. Siebie por贸wnuje do Proteusza (m贸g艂 zmienia膰 posta膰, on mia艂 zmienne losy). Kiedy w trenach op艂akuje 艣mier膰 Urszulki, por贸wnuje si臋 do p艂acz膮cej Nike. Inspirowany mitologi膮 jest mit arkadii w tw贸rczo艣ci Kochanowskiego. Zostaje przywo艂any w motywie czarnoleskiej arkadii – idea艂 sielskiego bytowania, wsp贸lna ojczyzna duchowa z arkadi膮 staro偶ytn膮. Przynosi azyl od trosk i zmartwie艅 偶yciowych, szcz臋艣cie, rodzin臋, harmoni臋, 艂ad wewn臋trzny.
Przejawem odwo艂a艅 do Antyku – rozw贸j w renesansowej Europie literatury parenetycznej (pouczaj膮cej) maj膮cej antyczny rodow贸d. Literatura moralizatorska, dydaktyczna. W Polsce np. 呕ywot cz艂owieka poczciwego Miko艂aja Reja, Dworzanin polski 艁ukasza G贸rnickiego.
Znamiennym 艣wiadectwem r贸偶nych odwo艂a艅 do Antyku – dwuj臋zyczno艣膰 literatury renesansowej. Na r贸wnych prawach rozwija si臋 poezja 艂aci艅ska. Dwuj臋zycznie tworzy艂 Kochanowski – zna艂 klasyczn膮 艂acin臋.
Ze staro偶ytno艣ci Renesans przej膮艂 zjawisko mecenatu (Zamoyski, 艁aski, ks.Albrecht). Dzi臋ki nim mogli studiowa膰 ubodzy: Klemens Janicki, Kochanowski, Szymon Szymonowic.
Renesans przynosi zafascynowanie antyczn膮 retoryk膮. To daje pocz膮tek polskiej publicystyce renesansowej, krasom贸stwu (np. publicystyka Modrzewskiego, Orzechowskiego). Popularnym gatunkiem staje si臋 mowa. Przyk艂adem kunsztownej mowy jest mowa Antenora z Odprawy pos艂贸w greckich oraz pie艣艅 Kochanowskiego Wy kt贸rzy Rzeczypospolit膮 w艂adacie. Przyk艂adem krasom贸stwa: apostrofy, pytania retoryczne, dowodzenie, budowanie napi臋cia emocjonalnego.
Polonizacja motyw贸w antycznych – wprowadzenie motyw贸w antycznych w polsk膮 rzeczywisto艣膰 np. Satyr Kochanowskiego. Akcja poematu w Polsce. Bohater – Satyr, p贸艂-cz艂owiek, p贸艂-zwierz, ukazany jako mieszkaniec polskich las贸w. Nie mo偶e znie艣膰 huku siekier. Szlachta przeobra偶a si臋 z rycerskiej w ziemia艅sk膮. W Pie艣ni 艣wi臋toja艅skiej o Sob贸tce pojawia si臋 motyw gospodarza, kt贸ry wychodzi nad wod臋 by odda膰 si臋 przyjemno艣ci 艂owienia ryb. S艂yszy d藕wi臋k fujarki pasterza a fa艂nowie le艣ni skacz膮.
W przedmowie do Psa艂terza Kochanowski m贸wi膮c o swojej poezji wprowadza antyczny kontekst – m贸wi o wdarciu si臋 na ska艂臋 pi臋knej Kaliopy, gdzie nie by艂o 艣ladu polskiej stopy.
Poj臋cie ironii – ironi艣ci: Sokrates, Cyceron, a w Polsce Klemens Janicki i Kochanowski (Pie艣艅 o spustoszeniu Podola przez Tatar贸w) i przed szkod膮 i po szkodzie Polak g艂upi, fraszka O doktorze Hiszpanie, Raki.
Poetyka renesansowa nie wymaga艂a od tw贸rc贸w oryginalno艣ci, wr臋cz ceniono na艣ladownictwo. Renesansowa teoria imitacji zaleca艂a poetom wszechstronne na艣ladowanie i czerpanie inspiracji z Antyku. Poeta powinien studiowa膰 literatur臋 staro偶ytn膮 i na艣ladowa膰 j膮. Erazm z Rotterdamu por贸wnywa艂 prac臋 tw贸rcy do pracy pszczo艂y.
Antykizacja pojawia si臋 m.in.:
1. znajomo艣膰2. mit贸w, tekst贸w staro偶ytnych
3. przekonanie o doskona艂o艣ci kultury antycznej, ponadczasowo艣ci g艂oszonych zasad – powo艂ywanie si臋 na autorytety z tamtej epoki
4. na艣ladowanie konkretnych autor贸w np. Cycerona, Horacego, Wergiliusza
5. kontynuacja gatunk贸w antycznych
6. inkrustacje wzmiankami, cytatami
7. antyczna topika (arkadia – kraina na Peloponezie, pi臋kne 艂膮ki)
8. latynizacja nazwisk Simon-Simonides, 艂aci艅skie ko艅c贸wki do polskich nazwisk oraz przydomk贸w – polski Horacy – Kochanowski
9. antykizacja przesz艂o艣ci i tera藕niejszo艣ci, szukanie rodowodu (uto偶samianie Polski z Sarmacj膮)
10. zainteresowanie dziejami Rzymu, przekonanie, 偶e demokracja szlachecka jest replik膮 i kontynuacj膮 rzymskiej republiki
11. dwuj臋zyczno艣膰12. .

ziomalitto

Pobierz, wysy艂aj膮c SMS o tre艣ci LEAD.POBIERAM pod numer 92505

Wpisz otrzymany kod :

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x