Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna.

Nie 艣ci膮gaj zacznij wkuwa膰 ju偶 dzi艣

Sarmatyzm

Print Friendly, PDF & Email

1.SARMATYZM- to formacja kulturowa okre艣laj膮ca 艣wiadomo艣膰 , kultur臋 , obyczaje szlachty polskiej od XVI-XVIII , oddzia艂ywa艂a na 艣wiadomo艣膰 Polak贸w nawet w czasach p贸藕niejszych.
2.GENEZ膭 SARMATYZMU by艂 mit o pochodzeniu niekt贸rych l贸d贸w rzeczpospolitej od staro偶ytnego ludu Sarmat贸w ( g艂臋bokie pochodzenie – powodem do dumy).Podstawoeym sk艂adnikiem sarmatyzmu sta艂 si臋 wzorzec sarmaty. Prawdziwym Sarmata m贸g艂 by膰 Polak , nietolerancyjny na inno艣膰 ( inne tradycje , obyczaje) , b臋d膮cy szlachcicem , ziemianinem , katolikiem.
3.Warto艣ci , kt贸re w jego 偶yciu by艂y najwa偶niejsze:

-wolno艣膰
-wewn膮trzstanowa r贸wno艣膰 (r贸wni sarmatom tylko inni Sarmaci).
-tradycja(historia ,przesz艂o艣膰 przekazywanie informacji z pokolenia na pokolenie)
-wiara
-dawno艣膰 rodu
-republikanizm

Od XVIII w. termin sarmatyzm funkcjonuje jako termin pejoratywny ( negatywny).
4.Sytuacja Polski w XVII w.
Wiek XIII- apogeum pot臋gi politycznej i kulturalnej RP. Panowa艂a otwarto艣膰 na nowe idee , tolerancje. Barok by艂 epoka w kt贸rej polska kultura nie musi nadrabia膰 wiekowych zaleg艂o艣ci. Polact studiowali , uczyli si臋 j臋z. Obcych , towarzyszy艂a im megalomania. Barok jest jedynym okresem w naszych dziejach gdzie Polacy nie mieli 偶adnych kompleks贸w wobec innych nacji . Polacy uwa偶ali si臋 za 鈥瀕epszych鈥 europejczyk贸w. Zapowiedzi kryzysu mo偶n dotrzec ju偶 w pierwszym 膰wier膰wieczu XVII w.
5.Zygmunt III Waza zasta艂 Polsk臋 b臋d膮ca mocarstwem ,, zostawi艂 j膮 za艣 os艂abionym , uwik艂anym w spory pa艅stwa. Od 1648 r. zacz膮艂 si臋 upadek Rzeczpospolitej , kt贸ra u progu nast臋pnego stulecia by艂a mniejsza o ponad 录 i wyludniona.
6.Skrajno艣ci sarmatyzmu :

Od wolno艣ci do samowoli
Od waleczno艣ci do awanturnictwa
Od go艣cinno艣ci do 偶ycia ponad stan
Od umi艂owania tradycji do ksenofibii
Od szeroko poj臋tej religijno艣ci do zabobon贸w.

Gatunki lit.charakterystyczne dla sarmatyzmu:
PAMI臉TNIK-nie jest pisany na bie偶膮co , opowiada o wydarzeniach z pewnego dystansu czasowego , relacje chronologiczne , znane by艂y ju偶 w staro偶ytno艣ci- charakter intymny
DARIUSZ- dziennik , wydarzenia zapisane na bie偶膮co.
EPISTOLOGRAFIA- dzia艂 pi艣miennictwa(tw贸rczo艣膰 w formie list贸w)- sztuka pisania list贸w.
KSENOFOBIA- l臋k , niech臋膰 , wrogo艣c w stosunku do obcych , innych. Niech臋膰 do tradycji czy kultury innych narod贸w.
MEGALOMANIA-to skupienie si臋 na w艂asnej doskona艂o艣ci , samozadowoleniu oraz 艣wiadomo艣ci w艂asnej warto艣ci , znaczenia i mo偶liwo艣ci.
KONSERWATYZM-sk艂onno艣膰 do zachowania przy r贸wnoczesnej mo偶liwo艣ci ulepszenia).
TRADYCJONALIZM-okre艣lenie wskazuj膮ce usposobienie , zesp贸艂 nawyk贸w i obyczaj贸w , albo przekona艅 lub nawet sp贸jnej i kompletnej doktryny , kt贸rego precyzyjniejszy sens odczyta膰 mo偶na dopiero identyfikuj膮c jego zakres przedmiotowy.
鈥濿ojna Chocimska鈥 Wac艂aw Potocki
Wed艂ug teatru W. Potockiego prawdziwy polski Sarmata powinien by膰 wojownikiem wykreowanym na podobie艅stwo boga wojny-Marsa. Musi by膰 pe艂en powagi i ukazywa膰 j膮 w parze z m臋stwem i swobod膮. W utworze jest nawi膮zanie do 艣redniowiecznego toposu rycerza, kt贸ry m贸wi, 偶e trzeba walczy膰 w obronie ojczyzny i wiary chrze艣cija艅skiej. Jest mowa tak偶e o tym, 偶e obowi膮zkiem ka偶dego Sarmaty jest obrona kobiet i dzieci przed z艂ym wrogiem. Sarmata wyst臋puj膮cy w utworze kpi z Turk贸w, zach臋ca polskie wojsko do walki pomniejszaj膮c odwag臋 i m臋stwo wrog贸w. Wywy偶sza Polak贸w przedstawiaj膮c fakt, i偶 wywodz膮 si臋 od staro偶ytnego plemiona Sarmat贸w. W dalszej cz臋艣ci utworu autor za pomoc膮 onomatopei ukazuje ekspresj臋 sceny bitwy. Przedstawia j膮 tak偶e w spos贸b realistyczny, plastyczny a nawet makabryczny. Wyst臋puj膮 epitety i rymy parzyste.
鈥濸ami臋tnik鈥 Pasek (Dania 1658r)
Na kilka rzeczy w Danii autor 鈥濸ami臋tnik贸w鈥 J. Ch. Pasek zwr贸ci艂 szczeg贸ln膮 uwag臋. Przede wszystkim na ubi贸r kobiet, a dok艂adniej na jego brak podczas spania i drewniane buty, robi膮ce du偶o ha艂asu. Zauwa偶y艂 r贸wnie偶 brak pow艣ci膮gliwo艣ci u du艅skich kobiet, kt贸re szybko i mocno si臋 zakochuj膮. Je艣li chodzi o kuchni臋, okaza艂o si臋, 偶e Du艅czycy jedz膮 szybko, du偶ymi k臋sami i to w dodatku zimne posi艂ki. Z zabitego byd艂a nawet krew zachowaj膮, by poda膰 w niej kiszki i kasz臋, jako przysmak. Chocia偶 Pasek opisywa艂 w 鈥濸ami臋tnikach鈥 g艂贸wnie wady Du艅czyk贸w, to jednak nie musi to by膰 objawem ksenofobii. W opisywanych przez niego prze偶yciach w Danii nie by艂o przesadnej niech臋ci.
鈥濸ami臋tnik鈥 Pasek (bitwa z Moskw膮 1660r)
Pasek by艂 偶o艂nierzem. Przed walk膮 zwr贸ci艂 si臋 z modlitw膮 do Boga, co wskazuje na jego pobo偶no艣膰 i bogobojno艣膰. By艂 patriot膮, kocha艂 sw贸j nar贸d i ojczyzn臋 i mimo przewagi przeciwnika wierzy艂 w zwyci臋stwo. W bitwie z wrogiem by艂 odwa偶ny, waleczny, m臋偶ny i dzielny. Nie by艂 jednak bezwzgl臋dny, gdy偶 darowa艂 mu 偶ycie. By艂 lito艣ciwy, uleg艂y, mi艂osierny i wielkoduszny. Przy swojej wielkiej szlachetno艣ci by艂 te偶 chciwy, zdobywczy, pazerny, zach艂anny i zaborczy.

Narrator 鈥瀙ami臋tnik贸w鈥 przypomina gaw臋dziarza, kt贸ry w bardzo swobodny spos贸b opowiada o 偶yciu.
鈥濸ami臋tniki鈥 Paska cieszy艂y si臋 ogromn膮 popularno艣ci膮 w XIX w. 鈥 by艂y inspiracj膮 dla Sienkiewicza do napisania Trylogii.
O艢WIECENIE 鈥 to epoka, kt贸ra otacza rozum i rozumowe poznanie 艣wiata czci膮 i kultem. Okres o艣wiecenia w Polsce mo偶na podzieli膰 na trzy fazy:
– wczesn膮- od lat 40. XVII w. do roku 1764
– dojrza艂膮 (zwan膮 te偶 czasami stanis艂awowskimi-panowanie Stanis艂awa Augusta Poniatowskiego) 鈥 lata 1765 鈥 1795
– schy艂kow膮 (zwan膮 te偶 p贸藕nym o艣wieceniem lub o艣wieceniem postanis艂awowskim) 鈥 lata 1795 鈥 1822
Najwa偶niejsze poj臋cia:
RACJONALIZM 鈥 Kartezjusz, 鈥濩ogito ergo sum鈥(鈥瀖y艣l臋, wi臋c jestem鈥), 鈥濪ubitio ergo sum鈥 (鈥瀢膮tpi臋, wi臋c jestem鈥) 鈥 kierunek w filozofii, kt贸ry zak艂ada, 偶e poznanie 艣wiata mo偶liwe jest tylko przez rozum.
EMPIRYZM 鈥 (empiria 鈥 do艣wiadczenie) kierunek w filozofii m贸wi膮cy, 偶e w 艣wiecie istnieje tylko to, co mo偶na zbada膰, udowodni膰 za pomoc膮 do艣wiadcze艅
Jon Lock 鈥榯abula rasa鈥 = niezapisana karta, tzn. , 偶e cz艂owiek w momencie narodzin przypomina niezapisan膮 kart臋, kt贸ra zapisuje si臋 w trakcie 偶ycia. W momencie narodzin ideizm ludzki pozbawiony jest 艣wiatopogl膮du.
ATEIZM 鈥 postawa, kt贸ra wyklucza obecno艣膰 Boga, si艂y wy偶szej.
DEIZM 鈥 pogl膮d m贸wi膮cy, 偶e B贸g stworzy艂 艣wiat, ale przesta艂 si臋 nim interesowa膰, ingerowa膰 w niego
鈥濶ie mog臋 poj膮膰, by ten zegar m贸g艂 istnie膰, a nie by艂o zegarmistrza鈥 WOLTER
zegar = 艣wiat
zegarmistrz = B贸g
LIBERTYNIZM 鈥 Libertynami nazywano przede wszystkim wolnomy艣licieli, ateist贸w, kt贸rzy odrzucali wszelkie normy spo艂eczne, etyczne i moralne. Ich 偶ycie koncentrowa艂o si臋 g艂贸wnie wok贸艂 doznawania przyjemno艣ci cielesnych. Najs艂ynniejsi Libertyni to Kasanova i Markiz.
SENTYMENTALIZM 鈥 (sentyment-uczucie) kierunek w literaturze, kt贸rego teoretykiem i tw贸rc膮 by艂 francuski pisarz i filozof Jan Jakub Russo (autor 鈥濶owa Heloiza鈥, 鈥濫mil鈥); sentymentalizm nak艂ada艂 na tw贸rcy obowi膮zek odkrywania tego, co we wn臋trzu, w sercu cz艂owieka.
Jan Jakub Russo uwa偶a艂, 偶e naturalnym 艣rodowiskiem cz艂owieka jest natura nieska偶ona przez cywilizacj臋.
Natura 鈥 prawdziwe, niesko艅czone, intuicyjne
Kultura 鈥 ogranicza cz艂owieka, narzuca pewne formy
Bohaterowie utwor贸w sentymentalnych poznawali 艣wiat za pomoc膮 serca, intuicji. Najs艂ynniejszym polskim sentymentalist膮 jest Franciszek Karpi艅ski.

Dodaj komentarz

Tw贸j adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola s膮 oznaczone *

Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna.