Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna.

Nie ┼Ťci─ůgaj zacznij wkuwa─ç ju┼╝ dzi┼Ť

Szlachta polska w Panu Tadeuszu.

Print Friendly, PDF & Email

ÔÇ×Pan TadeuszÔÇŁ by┼é pisany od 1832 roku z pewnymi przerwami przez 15 miesi─Öcy, natomiast utw├│r drukiem ukaza┼é si─Ö w 1834 roku w Pary┼╝u. Wed┼éug pierwotnego zamiaru Adama Mickiewicza mia┼éa to by─ç kr├│tka idylla, ale w toku pracy utw├│r rozr├│s┼é si─Ö w epicka epopej─Ö z ┼╝ycia szlachty w XII ksi─Ögach.

Szlachta polska z prze┼éomu XVIII i XIX wieku nie by┼éa jednolitym stanem. Sama w sobie dzieli┼éa si─Ö na szlacht─Ö za┼Ťciankow─ů, szlacht─Ö ┼Ťredniozamo┼╝n─ů oraz magnateri─Ö. ÔÇ×Pan TadeuszÔÇŁ opowiada o losach poszczeg├│lnych przedstawicieli tych klas, kt├│rzy najlepiej przedstawiaj─ů cechy szlachty.

Zdaniem autora to w┼éa┼Ťnie szlacheckie za┼Ťcianki by┼éy ostoja polsko┼Ťci i patriotyzmu. Doskona┼éym przyk┼éadem tego jest Dobrzyn wraz ze swymi mieszka┼äcami. Osiad┼éa tam szlachta stanowi zupe┼énie odr─Öbn─ů grup─Ö. Pochodzili z Polski, prawdopodobnie z Mazowsza lub Pojezierza Mazurskiego. Chocia┼╝ na Litw─Ö przybyli ponad 400 lat temu, zachowali mow─Ö i zwyczaje swoich przodk├│w. Dawniej byli rodem zamo┼╝nym i licznym, jednak zubo┼╝eli. Poza herbem rodowym niczym nie r├│┼╝nili si─Ö od ch┼éop├│w. Sami musieli pracowa─ç na swych zagonach i poletkach.

Na czele za┼Ťcianka sta┼é Maciej Dobrzy┼äski, starzec siedemdziesi─Öciokilkuletni, ciesz─ůcy si─Ö powszechnym poszanowaniem. ├ôwczesn─ů szlacht─Ö cechowa┼é szacunek dla os├│b starszych, bez wzgl─Ödu na maj─ůtek czy pochodzenie.

Szlacht─Ö za┼Ťciankow─ů poeta ukaza┼é w dodatnim ┼Ťwietle. Obok Jacka Soplicy, Maciej Dobrzy┼äski jest przyk┼éadem patriot─ů, kt├│ry

ÔÇ×tam szed┼é gdzie dobro ojczyzny wypatrywa┼éÔÇŁ.

Maciej by┼é niesta┼éy w swoich pogl─ůdach, poniewa┼╝ na pierwszym miejscu stawia┼é ojczyzn─Ö. Swoje zdanie zmienia┼é r├│wnie cz─Östo co stronnictwa. By┼é m.in. konfederatem barskim, stronnikiem kr├│lewskim ale te┼╝ i jego przeciwnikiem. By┼é tylko ustosunkowany do carskiego zaborcy, gdy┼╝

ÔÇ×Na sam widok Moskala pieni┼é si─Ö i z┼╝yma┼é,
By nie spotka─ç Moskala, po kraju zaborze
Siedzia┼é w domu jak nied┼║wied┼║, gdy ssie ┼éap─Ö w borze.ÔÇŁ

Szlachta za┼Ťciankowa posiada┼éa wiele dodatnich cech. Jedna z nich jest odwaga. Z ÔÇ×Pana TadeuszaÔÇŁ dowiadujemy si─Ö, ┼╝e Maciej Dobrzy┼äski bra┼é udzia┼é w wielu walkach o niepodleg┼éo┼Ť─ç, np. w Powstaniu Ko┼Ťciuszkowskim. Dowi├│d┼é wtedy swojej odwagi i szlachetno┼Ťci, wracaj─ůc na pole bitwy, aby zabra─ç stamt─ůd ci─Ö┼╝ko rannego szlachcica Pocieja. Po upadku powstania Pociej chcia┼é wynagrodzi─ç ubogiego Ma─çka, ofiaruj─ůc mu folwark i roczn─ů rent─Ö. Maciej nie przyj─ů┼é tej darowizny, gdy┼╝ ratuj─ůc szlachcica nie my┼Ťla┼é o nagrodzie. S─ů to kolejne dodatnie cechy szlachty za┼Ťciankowej- szlachetno┼Ť─ç i honor.

Du┼╝─ů wad─ů jest porywczo┼Ť─ç i lekkomy┼Ťlno┼Ť─ç, kt├│re rodz─ů si─Ö z ch─Öci walki o niepodleg┼éo┼Ť─ç ojczyzny. Takie cechy charakteru maj─ů bardzo waleczni szlachcice- Maciej Kropiciel, Bartek Brzytewka i Maciej Konewka. Pod wp┼éywem impulsu, kt├│rym w tym wypadku by┼é Gerwazy, natychmiast zgodzili si─Ö dokona─ç zajazdu na Soplicowo. Pragn─Öli walczy─ç, cho─ç nie do ko┼äca pojmowali w jakiej sprawie. Bez problemu dali si─Ö omota─ç s┼éowom Gerwazego, cho─ç nie rozumieli ich ca┼ékowicie.

Inne, cho─ç podobne, pogl─ůdy mia┼éa szlachta ┼Ťredniozamo┼╝na. Jej przedstawiciele uchodzili za lepiej wychowanych i bardziej dystyngowanych. Byli bardziej obyci w ÔÇ×wielkim ┼ŤwiecieÔÇŁ. Przyk┼éadem dobrego wychowania i szlacheckiej go┼Ťcinno┼Ťci jest S─Ödzia, Podkomorzy i Telimena. Go┼Ťcie przybyli do Soplicowa zawsze z szacunkiem odnosili si─Ö do os├│b starszych i wa┼╝niejszych urz─Ödem. Zachowanie szlachty ┼Ťwiadczy┼éo o wysokim poziomie kultury oraz o nienagannych manierach. Uwag─Ö na nie zwraca┼é szczeg├│lnie na nie S─Ödzia, poniewa┼╝ uwa┼╝a┼é, ┼╝e

ÔÇ×Grzeczno┼Ť─ç nie jest rzecz─ů ma┼é─ů:
Kiedy się człowiek uczy ważyć, jak przystało,
Drugich wiek, urodzenie, cnoty, obyczaje,
Wtenczas i swoj─ů wa┼╝no┼Ť─ç zarazem poznaje;
Jak na szalach ┼╝eby┼Ťmy nasz ci─Ö┼╝ar poznali,
Musim kogo┼Ť posadzi─ç na przeciwnej szali.ÔÇŁ

Szlachta ┼Ťredniozamo┼╝na jest bardzo wierna religii i tradycji. Ka┼╝dy ceniony szlachcic nosi┼é tradycyjny str├│j- ┼╝upan, palone buty oraz kontusz przepasany pasem s┼éuckim. Innym przyk┼éadem uwielbienia tradycji jest zachowanie nowych gospodarzy,

ÔÇ×Staro┼╝ytny by┼é zwyczaj, i┼╝ dziedzice nowi
Na pierwszej uczcie s┼éu┼╝yli ludowi.ÔÇŁ

Jednak przyk┼éadem ujemnych cech szlachty ┼Ťredniozamo┼╝nej jest post─Öpowanie Gerwazego. By┼é on wiernym s┼éug─ů Horeszk├│w. Nienawidzi┼é Soplic├│w i poprzysi─ůg┼é zemst─Ö za tragedi─Ö swojego pana. Gerwazy jest m┼Ťciwy, uparty i bezwzgl─Ödny. Przez tyle lat piel─Ögnowa┼é w sobie nienawi┼Ť─ç, kt├│ra doprowadzi┼éa do zajazdu na Soplicowo.

Magnateria przedstawia┼éa zupe┼énie inne pogl─ůdy i cechy charakteru. W ÔÇ×Panu TadeuszuÔÇŁ polska arystokracja jest przedstawiona raczej negatywnie. Zbiorem nienajlepszych cech charakteru jest Stolnik.

By┼é on tak bardzo dumny ze swego magnackiego pochodzenia, ┼╝e zacz─ů┼é drwi─ç z os├│b gorzej urodzonych i mniej zamo┼╝nych. Jego zarozumia┼éo┼Ť─ç doprowadzi┼éa do wielu tragedii.

Stolnik by┼é najwa┼╝niejsz─ů osob─ů w powiecie- na jego dworze drobniejsza szlachta szuka┼éa rozrywki, pomocy i opieki. Jednak Horeszko go┼Ťci┼é ich tylko by przysporzy─ç sobie popularno┼Ťci i zdoby─ç g┼éosy na sejmikach. Wbrew pozorom by┼é cz┼éowiekiem pysznym, dumnym, wynios┼éem i twardym. Mia┼é serce z kamienia, nie potrafi┼é okaza─ç lito┼Ťci nawet swoim najbli┼╝szym. By┼é tak bardzo zapatrzony w swoje pochodzenie i dobre imi─Ö, ┼╝e wola┼é unieszcz─Ö┼Ťliwi─ç swoj─ů c├│rk─Ö ni┼╝ wyda─ç j─ů za cz┼éowieka ni┼╝ej postawionego ni┼╝ on.

W┼Ťr├│d szlachty szerzy┼é si─Ö kosmopolityzm. Przyk┼éadem kosmopolity jest Hrabia wraz z Telimen─ů. S─ů oni bezkrytycznie zapatrzeni w cudze wzory, lekcewa┼╝─ů cechy narodowe. Pod─ů┼╝aj─ů ┼Ťlepie za francusk─ů mod─ů i wzorami. Wol─ů bywa─ç zagranic─ů i podziwia─ç egzotyczn─ů przyrod─Ö. Dziwi to Tadeusza, kt├│ry jest g┼é─Öbokim patriotom i kocha wszystko co polskie.

Jednak Hrabia ma wiele dodatnich cech. R├│┼╝ni si─Ö on bardzo od swego krewnego Stolnika. Jest bardzo wykszta┼écony, zna j─Özyki i obce kultury. Nie mo┼╝na mu zarzuci─ç, ┼╝e nie jest patriot─ů. Hrabia, o romantycznej naturze, inaczej pojmuje poj─Öcie ojczyzny. Nale┼╝y ju┼╝ do innego pokolenia.

Mimo, ┼╝e polska szlachta jest bardzo rozwarstwiona, posiada wiele cech wsp├│lnych. S─ů one zar├│wno negatywne, jak i pozytywne.

G┼é├│wna wada szlachty jest pieniactwo, sk┼éonno┼Ť─ç do awantur, burd, proces├│w oraz niech─Ö─ç do zgody. Na kartach ÔÇ×Pana TadeuszaÔÇŁ mamy wiele przyk┼éad├│w tych cech. Nawet g┼é├│wny bohater epopei, Jacek Soplica, za m┼éodu by┼é uwa┼╝any za paliwod─Ö, k┼é├│tnika i pieniacza. Spory Asesora z Rejentem oraz Domeyki z Doweyk─ů czy cho─çby d┼éugoletni sp├│r o zamek nie przedstawiaj─ů polskiej szlachty jako skorej do zgody.

Lecz jak pisze poeta:

ÔÇ×Bo szlachta polska, cho─ç niezmiernie k┼é├│tliwa
i porywcza do bitew, przecie┼╝ nie jest m┼ŤciwaÔÇŁ.

Zar├│wno dodatni─ů jak i ujemna cech─ů jest sarmatyzm, kt├│ry z pocz─ůtkowo dobrego nacjonalizmu przerodzi┼é si─Ö w szowinizm.

Szlachta uwa┼╝a┼éa, ┼╝e wywodzi si─Ö z dawnego walecznego ludu- Sarmat├│w. Uwa┼╝a┼éa, ┼╝e Rzeczpospolita Obojga Narod├│w jest pa┼ästwem o idealnym ustroju, w kt├│rym nale┼╝a┼éo nic nie nale┼╝a┼éo zmienia─ç. Szlachta sta┼éa si─Ö niech─Ötna nowo┼Ťciom i obczy┼║nie. Coraz bardziej pog┼é─Öbia┼éa si─Ö w swojej ÔÇ×Z┼éotej Wolno┼ŤciÔÇŁ. Za swoje ┼Ťwi─Öte prawo uzna┼éa liberum veto. Brak reform doprowadzi┼é do zacofania i rozbior├│w. Wtedy to szlachta zrozumia┼éa swe b┼é─Ödy i zacz─Ö┼éa walczy─ç. Ozwa┼éa si─Ö w nich najwa┼╝niejsza cecha- g┼é─Öboki patriotyzm.

W szlachcie za┼Ťciankowej objawia si─Ö on w post─Öpowaniu Macieja Dobrzy┼äskiego, kt├│ry podtrzymywa┼é ┼Ťwiadomo┼Ť─ç narodow─ů. Wa┼╝ne tez by┼éo, ┼╝e Maciej budzi┼é patriotyzm w┼Ťr├│d m┼éodych. By┼é on raczej osob─ů skryt─ů i odludkiem, ale przekazywa┼é m┼éodym znane mu historie kraju, legendy i podania.

Innym potwierdzeniem mi┼éo┼Ťci do ojczyzny jest natychmiastowa reakcja m┼éodych Dobrzy┼äskich na s┼éowa ksi─Ödza Robaka oraz przekonywania Gerwazego. Ich odwaga by┼éa spowodowana ┼╝alem po straconej ojczy┼║nie i ch─Öci─ů zemsty na zaborcy.

Najwi─Ökszym patriot─ů w┼Ťr├│d szlachty ┼Ťredniozamo┼╝nej by┼é ksi─ůdz Robak- Jacek Soplica. Zawsze by┼é wierny ojczy┼║nie. Po zab├│jstwie stolnika uda┼é si─Ö on za granic─Ö. Tam, walczy┼é w armii Napoleona oraz spiskowa┼é na rzecz Polski. Wreszcie sta┼é si─Ö emisariuszem, wys┼éa┼äcem prowadz─ůcym dzia┼éalno┼Ť─ç konspiracyjn─ů. Powr├│ci┼é do Soplicowa, jednak pod os┼éon─ů habitu. Stara┼é si─Ö wznieci─ç powstanie na Litwie i z niecierpliwo┼Ťci─ů oczekiwa┼é wojsk Napoleona, id─ůcych na Rosj─Ö.

Przedstawiciele magnaterii, cho─ç zazwyczaj mieli na wzgl─Ödzie tylko swoje sprawy, tez byli patriotami. Bardzo powa┼╝nie do obowi─ůzk├│w wobec ojczyzny poczuwa┼é si─Ö Stolnik. Popiera┼é Konstytucj─Ö 3 Maja i w jej obronie walczy┼é z armi─ů rosyjsk─ů. Zna┼é i rozumia┼é potrzeby kraju, a nawet dla jego dobra by┼é got├│w zrezygnowa─ç z praw i przywilej├│w.

R├│wnie┼╝ w zachowaniu Hrabiego przejawia┼é si─Ö patriotyzm. By┼é w ka┼╝dej chwili got├│w aby podj─ů─ç walk─Ö o niepodleg┼éo┼Ť─ç ojczyzny. Hrabia by┼é bardzo odwa┼╝nym cz┼éowiekiem, dla kt├│rego najwi─Öksze znaczenie mia┼é jego honor.

Moim zdaniem nie mo┼╝na jednoznacznie okre┼Ťli─ç szlachty polskiej. Ma ona i wady, i zalety. Jednak pozytywne cechy charakteru przewy┼╝szaj─ů te negatywne. Polska szlachta jest bardzo religijna i przywi─ůzana do tradycji. Wie, ┼╝e dobro ojczyzny jest najwa┼╝niejsze. Jest gotowa do wielu po┼Ťwi─Öce┼ä dla dobra kraju.

Uważam, że szlachta polska zasługuje na nasz szacunek i uznanie.

Dodaj komentarz

Tw├│j adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola s─ů oznaczone *

Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna.