Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna. Edukacyjna – szkolna baza wiedzy

Najwi─Öksza baza wypracowa┼ä, konspekt├│w, streszcze┼ä i pomocy szkolnych w Polsce. Ponad 100 tysi─Öcy materia┼é├│w dla szko┼éy podstawowej, ┼Ťredniej oraz z zakresu studi├│w.

Walka narodu polskiego z najazdem szwedzkim – Potop.

ÔÇ×TrylogiaÔÇŁ to cykl jednych z najlepszych powie┼Ťci historycznych. Sienkiewicz w dobie zniewolenia Polski przez s─ůsiad├│w plastycznie przedstawi┼é dawne i bohaterskie dzieje Rzeczpospolitej. Wszystkie te powie┼Ťci zosta┼éy napisane ÔÇ×ku pokrzepieniu sercÔÇŁ Polak├│w, kt├│rzy musieli ┼╝y─ç pod zaborami. Literatura tamtych czas├│w mia┼éa bowiem za zadanie krzepi─ç ducha rodak├│w i podtrzymywa─ç ide─Ö w┼éasnego, niepodleg┼éego, a jednocze┼Ťnie przeobra┼╝onego i udoskonalonego pa┼ästwa. Nie by┼éa to wi─Öc czysta ÔÇ×sztuka dla sztukiÔÇŁ- Polacy czerpali otuch─Ö z ca┼éej ÔÇ×TrylogiiÔÇŁ, a szczeg├│lnie z ÔÇ×PotopuÔÇŁ.

ÔÇ×PotopÔÇŁ to najbardziej optymistyczna i pe┼éna nadziei powie┼Ť─ç autorstwa Sienkiewicza. Opowiada o czasach najazdu szwedzkiego na Rzeczpospolit─ů. Pisarz barwnie i dok┼éadnie opisuje sam przebieg zajmowania Polski przez Karola, a tak┼╝e nastroje i postaw─Ö narodu, przede wszystkim szlachty i magnaterii.

Akcja ÔÇ×PotopuÔÇŁ dzieje si─Ö w latach 1655-57. W├│wczas korona szwedzka spoczywa┼éa na skroniach Karola X Gustawa, ÔÇ×rozb├│jnika EuropyÔÇŁ, jak nazywa┼é go polski dow├│dca Stefan Czarniecki. Monarcha ten przygotowywa┼é si─Ö do wojny- z Rosj─ů lub Rzeczpospolit─ů. Wybra┼é t─ů drug─ů, gdy┼╝ uzna┼é j─ů za s┼éabsz─ů. U boku szwedzkiego kr├│la bawi┼é Hieronim Radziejowski- polski magnat skazany na banicj─Ö za intrygowanie przeciw kr├│lowi Janowi Kazimierzowi uciek┼é do Szwecji i z zemsty namawia┼é w┼éadc─Ö szwedzkiego do napa┼Ťci na Polsk─Ö. Opr├│cz tego Karol Gustaw mia┼é jeszcze jeden pow├│d, by wypowiedzie─ç wojn─Ö Rzeczpospolitej. Tak jak jego poprzednicy, pragn─ů┼é zdoby─ç wybrze┼╝a Ba┼étyku i zamieni─ç go w ÔÇ×wewn─Ötrzne jezioroÔÇŁ Szwecji. Jako pretekst do rozpocz─Öcia wojny wykorzysta┼é fakt u┼╝ywania przez Jana Kazimierza tytu┼éu kr├│la Szwecji.

W Rzeczpospolitej nie wierzono w mo┼╝liwo┼Ť─ç wybuchu nowej wojny. Pomimo prowadzenia walk z Rosj─ů, a w zwi─ůzku z tym skupienia wi─Ökszo┼Ťci si┼é obronnych kraju na wschodzie, szlachta wraz z magnateri─ů by┼éa przekonana o w┼éasnej sile i pot─Ödze. Nie dopuszczano my┼Ťli, by Karol Gustaw zdecydowa┼é si─Ö zaatakowa─ç kraj, kt├│ry ani razu nie uleg┼é Szwecji. Zapominano jednak, ┼╝e od czas├│w bitew pod Kircholmem czy Oliw─ů Szwecja z biegiem lat zacz─Ö┼éa stawa─ç si─Ö pot─Ög─ů militarn─ů Europy i mog┼éaby dyktowa─ç warunki po┼éowie narod├│w zamieszkuj─ůcych kontynent, nie tylko s┼éabej Rzeczpospolitej- zaprz─ůtni─Ötej wojnami, pogr─ů┼╝onej w nie┼éadzie, samowoli szlachty, bez silnej w┼éadzy kr├│lewskiej, z pustym skarbem i garstk─ů wojsk.

W lipcu 1655 roku wkroczy┼éy na ziemie Rzeczpospolitej dwie armie szwedzkie pod dow├│dztwem genera┼éa Wittenberga. Jedna wdar┼éa si─Ö z Pomorza do Wielkopolski, druga z Inflant na ten skrawek Litwy, kt├│ry nie znajdowa┼é si─Ö pod okupacj─ů Rosji.

Sienkiewicz przywi─ůza┼é du┼╝─ů wag─Ö do nakre┼Ťlenia wydarze┼ä pod Uj┼Ťciem i w Kiejdanach. Ukaza┼é postaci dw├│ch zdrajc├│w: Krzysztofa Opali┼äskiego oraz Janusza Radziwi┼é┼éa, a przez nich wiele s┼éabo┼Ťci i wad narodu. Opisa┼é przygotowania do obrony pod Uj┼Ťciem i sam─ů ÔÇ×obron─ÖÔÇŁ. Szlachta wezwana do uczestnictwa w pospolitym ruszeniu niech─Ötnie porzuca┼éa swoje gospodarstwa na pocz─ůtku lata, w porze wielu prac gospodarskich. Wielkopolscy ÔÇ×panowie braciaÔÇŁ zupe┼énie odwykli od wojowania, gdy┼╝ wszelkie konflikty zazwyczaj omija┼éy t─ů najbogatsz─ů krain─Ö. Szlachta z tamtych stron by┼éa zupe┼énym przeciwie┼ästwem szlachty litewskiej i ukrai┼äskiej- zaprawionej w boju, wy─çwiczonej, sp─Ödzaj─ůcej po┼éow─Ö ┼╝ycia przynajmniej na koniu. Wielkopolanie szli na wojn─Ö jak na jarmark, z wozami, czeladzi─ů, zupe┼énie niepotrzebnymi obci─ů┼╝eniami. Jednak brak wyszkolenia, brak dyscypliny, do┼Ťwiadczenia i odpowiedniej broni rekompensowali wielkim zapa┼éem i ochot─ů do wojny. Gdyby Szwedzi zdecydowaliby si─Ö od razu uderzy─ç na wrogi ob├│z, niewystarczaj─ůce si┼éy polskie mog┼éyby da─ç skuteczny odp├│r naje┼║d┼║com, za┼Ť pozosta┼éa cz─Ö┼Ť─ç kraju mia┼éaby czas uzbroi─ç si─Ö i wystawi─ç wojsko. Nie mo┼╝na bowiem zaprzeczy─ç, ┼╝e w Polacy potrafili zdoby─ç si─Ö na m─Östwo i odwag─Ö w potrzebie, gdy┼╝ ÔÇ×w ich ┼╝y┼éach p┼éyn─Ö┼éa krew rycerskaÔÇŁ. Wittenberg jednak celowo op├│┼║nia┼é rozpocz─Öcie dzia┼éa┼ä wojennych, czekaj─ůc, a┼╝ pierwszy entuzjazm opadnie, a szlachta zniecierpliwiona zacznie wielkim g┼éosem krzycze─ç o powr├│t do dom├│w. Istotnie, szlachta wola┼éa zamiast musztr i przygotowa┼ä oddawa─ç si─Ö ucztom, pijatykom, b├│jkom, deliberowaniu nad sprawami pa┼ästwa i wojuj─ůc g┼éownie j─Özykiem. Ju┼╝ po miesi─ůcu oczekiwanie szerzy┼é si─Ö bunt, zacz─Ö┼éa si─Ö masowa dezercja, nikt nie chcia┼é s┼éucha─ç rozkaz├│w dow├│dc├│w. Ten moment krytyczny znakomicie wyczu┼é i wykorzysta┼é Wittenberg, kt├│ry po kr├│tkiej wymianie ognia artyleryjskiego, przys┼éa┼é pos┼é├│w z gotow─ů kapitulacj─ů dla Polak├│w. Po burzliwej dyskusji Krzysztof Opali┼äski zgodzi┼é si─Ö podda─ç Wielkopolsk─Ö pod protekcj─Ö szwedzk─ů i zaprzesta─ç jakichkolwiek walk. W zamian chcia┼é jedynie zagwarantowania nietykalno┼Ťci przywilej├│w szlacheckich. Kierowa┼é si─Ö on jedynie w┼éasnymi korzy┼Ťciami materialnymi, dobrem w┼éasnego rodu.

Szlachta za┼Ť uleg┼éa wobec magnaterii poddaje si─Ö pokornie obcym naje┼║d┼║com, szybko godzi si─Ö z nowym po┼éo┼╝eniem, gdy┼╝ ÔÇ×pana i pod obcym panowaniem znale┼║─ç mo┼╝na.ÔÇŁ Pozosta┼éa oboj─Ötna wobec potrzeb ojczyzny skuszona obietnic─ů przywilej├│w stanowych. By┼éa to bezmy┼Ťlno┼Ť─ç polityczna, umi┼éowanie prywaty, haniebny przyk┼éad buty, niekarno┼Ťci, egoizmu i interesowno┼Ťci. Za┼Ťlepienie spo┼éecze┼ästwa by┼éo niepoj─Öte dla ludzi, kt├│rzy nie zgadzali si─Ö na protekcj─Ö kr├│la szwedzkiego, patriot├│w stawiaj─ůcych dobro ojczyzny ponad w┼éasne interesy, gotowych do po┼Ťwi─Öce┼ä, np. jak pan Skrzetuski, kt├│ry na wie┼Ť─ç o kapitulacji Wielkopolski rwa┼é w┼éosy z g┼éowy.

Po zdradzie Opali┼äskiego oczy ca┼éego kraju zwr├│ci┼éy si─Ö na Janusza Radziwi┼é┼éa- hetmana, najpot─Ö┼╝niejszego na Litwie magnata. Znakomity strateg i dow├│dca by┼é jedyn─ů nadziej─ů stawienie oporu Szwedom. Jego zdrada i uznanie zwierzchnictwa Karola Gustawa by┼éo jak grom z jasnego nieba. Zn├│w prywata przewa┼╝y┼éa nad ojczyzn─ů. Radziwi┼é┼é liczy┼é bowiem na pomoc Szwecji w opanowaniu wojny z Rosj─ů, a tak┼╝e, i┼╝ zostanie w┼éadc─ů niepodleg┼éego, cho─ç uzale┼╝nionego od kr├│la szwedzkiego Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego. Upad┼éa ostatnia nadzieja ratowania kraju. Szlachta i zdemoralizowane wojsko zacz─Ö┼éy masowo przechodzi─ç na stron─Ö szwedzk─ů. Kr├│l Jan Kazimierz, b─Öd─ůc opuszczonym przez w┼éasnych poddanych, zosta┼é zmuszony uchodzi─ç na ┼Ül─ůsk, za┼Ť liczne g┼éosy domaga┼éy si─Ö jego abdykacji i powo┼éania na tron Karola Gustawa. Jan Kazimierz pozostawi┼é obron─Ö kraju w r─Ökach Stefana Czarnieckiego, kt├│ry zdo┼éa┼é przez trzy tygodnie broni─ç bohatersko Krakowa zanim musia┼é podpisa─ç akt kapitulacji. Warszawa podda┼éa si─Ö ju┼╝ w sierpniu, zaniechawszy obrony.

Na samym pocz─ůtku ÔÇ×PotopuÔÇŁ zosta┼é wi─Öc ukazany upadek moralny spo┼éecze┼ästwa- zdrady, zaprzedanie kraju, odst─Öpowanie od w┼éadcy, apatia i rezygnacja. Najbardziej bolesna i krytyczna jest opinia cudzoziemc├│w o narodzie polskim. Wrzeszczowicz wypowiada si─Ö o Polakach:ÔÇŁ Jest li na ┼Ťwiecie drugi taki kraj, gdzie┼╝by tyle nie┼éadu i swawoli dopatrzy─ç si─Ö mo┼╝na?(ÔÇŽ) Kt├│ryby w ┼Ťwiecie nar├│d do zawojowania w┼éasnej ziemi dopom├│g┼é? Kt├│ry by tak kr├│la opu┼Ťci┼éÔÇŽJedno szaleni, swawolni, ┼║li i przedajni t─Ö ziemi─Ö zamieszkuj─ůÔÇŁ.

Wydawa─ç by si─Ö mog┼éo, ┼╝e nikt i nic ju┼╝ nie zdo┼éa wyd┼║wign─ů─ç Rzeczpospolitej a┼╝ z takiego upadku. Gdy Szwedzi niezatrzymywani przez nikogo weszli w g┼é─ůb kraju, byli przekonani, ┼╝e zyskali bez walki bogat─ů prowincj─Ö szwedzk─ů. Szlachta by┼éa pogr─ů┼╝ona w rezygnacji, niezdolna do stanowczych dzia┼éa┼ä, dlatego trwa┼éa dobrowolnie przy wrogach. Jednak Szwedzi poczuli si─Ö zbyt pewnie. Wojska zacz─Ö┼éy ┼éupi─ç i grabi─ç ca┼éy zamo┼╝ny kraj, zosta┼éy wprowadzone rekwizycje w┼éo┼Ťci. Na┼éo┼╝ono olbrzymie podatki, ogniem i mieczem zmuszano do pos┼éusze┼ästwa. Szerzy┼éa si─Ö samowola ┼╝o┼énierzy, przemoc i ucisk- na przyk┼éad wkr─Öcano szlachcie palce w kurki od muszkiet├│w. Najwi─Öksze jednak oburzenie wywo┼éywa┼éo profanowanie ko┼Ťcio┼é├│w i miejsc kultu przez protestanckich Skandynaw├│w. Polacy mogli wyrzec si─Ö wszystkiego, ale nie wiary i pobo┼╝no┼Ťci.

Dlatego plany zaatakowania i z┼éupienia Jasnej G├│ry sta┼éy si─Ö wezwaniem do powstania ca┼éego narodu, wystrza┼éy armat jasnog├│rskich rozleg┼éy si─Ö szerokim echem od Karpat a┼╝ po Ba┼étyk. Ch┼éopi jak pierwsi chwycili za bro┼ä, gdy┼╝ woleli ponie┼Ť─ç ┼Ťmier─ç, ni┼╝ przyczyni─ç si─Ö do umocnienia pot─Ögi naje┼║d┼║cy. Bito Szwed├│w na Mazurach i w Wielkopolsce, znoszono mniejsze oddzia┼éy. Szlachta siad┼éa na ko┼ä, zacz─Öto zbiera─ç si─Ö w tak zwane partie i wypiera─ç Szwed├│w z kraju. ÔÇ×KurnikÔÇŁ, jak nazywali Szwedzi twierdze jasnog├│rsk─ů, jako pierwszy stawi┼é op├│r.

Garstka zakonnik├│w zdo┼éa┼éa si─Ö przez ponad sze┼Ť─ç tygodni obroni─ç przed naporem kilkutysi─Öcznej armii szwedzkiej zbrojnej w najlepsz─ů bro┼ä i pod dow├│dztwem do┼Ťwiadczonych i wybitnych strateg├│w. Sienkiewicz komentuje, ┼╝e obrona Jasnej G├│ry ÔÇ×by┼éa to wilia do powszechnej wojny, kt├│ra w niekt├│rych miejscach ju┼╝ wybuch┼éa. Szwedzi t┼éumili te miejscowe porywy (ÔÇŽ) lecz ogie┼ä zgaszony w jednym miejscu, natychmiast zapala┼é si─Ö w innym(ÔÇŽ) Pie┼Ťni triumfu zamar┼éy im na ustach.ÔÇŁ.

Genera┼éowie szwedzcy nie mogli zrozumie─ç, co sta┼éo si─Ö z tym narodem, kt├│ry przyj─ů┼é ich cztery miesi─ůce temu z otwartymi r─Ökoma. Wszyscy nagle potrafili porzuci─ç domostwa, rodziny, wsi─ů┼Ť─ç na ko┼ä i wojowa─ç ku chwale ojczyzny. Nikt by nie przypuszcza┼é, jak olbrzymie si┼éy drzemi─ů w tym narodzie. Stefan Czarniecki i pan Sapieha zacz─Öli rosn─ů─ç w si┼é─Ö ka┼╝dego dnia. Ten ostatni z┼éo┼╝y┼é ca┼éy maj─ůtek na o┼étarzu ojczyzny, przetapia┼é nawet srebrne zastawy na gotowy pieni─ůdz, by m├│c wystawi─ç jak najwi─Öcej chor─ůgwi. Za ich przyk┼éadem poszli tak┼╝e panowie: Lubomirski i Zamoyski. Nie uleg┼éy naje┼║d┼║com Gda┼äsk, Lw├│w ani Zamo┼Ť─ç. Walczy┼éa cz─Ö┼Ť─ç wojska litewskiego, sprzymierzony z Janem Kazimierzem chan Tatar├│w zapowiedzia┼é okrutn─ů zemst─Ö tym, kt├│rzy przystan─ů do jakiego┼Ť Szweda. Kr├│l Polski wyda┼é ze ┼Ül─ůska manifest, kt├│ry wzywa┼é nar├│d do walki z wrogiem. Przyj─Öto go ze ┼ézami rado┼Ťci w oczach i w┼Ťr├│d powszechnego bicia si─Ö w piersi. Szlachta i ┼╝o┼énierze ka┼╝dego dnia powracali do prawowitego w┼éadcy, co ukaza┼é Sienkiewicz m. In. W scenie, gdy Kmicic podburzy┼é wojska Bogus┼éawowe do buntu. By┼é to wyraz powszechnych nastroj├│w, jakie panowa┼éy w chor─ůgwiach, kt├│re pozosta┼éy jeszcze przy Szwedach.

Niespodziewanie obudzi┼é si─Ö patriotyzm, wierno┼Ť─ç kr├│lowi i zapa┼é do walki. Ruch partyzancki obj─ů┼é ca┼éy kraj. W ÔÇ×PotopieÔÇŁ zosta┼éy pokazane bohaterstwo i odwaga pod┼éych stan├│w- ch┼éop├│w pa┼äszczy┼║nianych oraz mieszczan. Ich postawa wzbudza podziw nawet w szlachcie, co ┼éatwo zauwa┼╝y─ç w scenie, gdy kilkunastoletni wiejski ch┼éopak Micha┼éko naprowadza polsk─ů chor─ůgiew na szwedzki oddzia┼é, za┼Ť on sam wykazuje si─Ö m─Östwem, zdobywaj─ůc sztandar nieprzyjaciela. Nie mo┼╝na te┼╝ zapomnie─ç o obronie kr├│la polskiego przez dzielnych g├│rali.

Uosobieniem wszystkim tendencji narodowowyzwole┼äczych sta┼éa si─Ö konfederacja tyszowiecka, kt├│ra by┼éa ju┼╝ faktycznym wypowiedzeniem pos┼éusze┼ästwa Karolowi Gustawowi. Na ten moment przypada powr├│t Jana Kazimierza do Polski w styczniu 1657 roku. Kr├│l zosta┼é przyj─Öty jako dobry i wyczekiwany w┼éadca, zbawca i ojciec ca┼éego narodu. Du┼╝e wra┼╝enie na Polakach wywo┼éa┼éo oddanie Rzeczpospolitej pod opiek─Ö Matki Boskiej i uczynienie jej Kr├│low─ů Polski na s┼éynnych ┼Ťlubach lwowskich.

W czerwcu Polacy odbili Warszaw─Ö. Ca┼éa Europa nie mog┼éa wyj┼Ť─ç z podziwu, jak to s┼éabe pa┼ästwo potrafi┼éo podnie┼Ť─ç si─Ö tym wy┼╝ej, im ni┼╝ej upad┼éo. ÔÇ×I jako gdy wspania┼éy lew, kt├│ry przed chwil─ů przeszyty pociskami, le┼╝a┼é jak martwy, podniesie si─Ö nagle, a wstrz─ůsn─ůwszy kr├│lewsk─ů grzyw─ů, ryknie pot─Ö┼╝nie, wnet my┼Ťliwc├│w przejmuje strach blady(ÔÇŽ), tak owa Rzeczpospolita powstawa┼éa coraz gro┼║niejsza, jowiszowego gniewu pe┼éna, ┼Ťwiatu ca┼éemu stawi─ç czo┼éa gotowa.ÔÇŁ

Akcja ÔÇ×PotopuÔÇŁ ko┼äczy si─Ö w chwili, gdy w pomoc Szwedom przychodzi osiemdziesi─ůt tysi─Öcy W─Ögrzyn├│w, Siedmiogrodzian, Wo┼éoszy i Kozak├│w. Sienkiewicz kr├│tko opisuje dalsze dzieje wojny i podsumowuje, ┼╝e ca┼éa ta burza ÔÇ×si─Ö o piersi polskie rozbi┼éa i wkr├│tce marnym rozwia┼éa si─Ö tumanem.ÔÇŁ

Polacy zostali ukazani jako nar├│d szlachetny oraz dzielny, patriotyczny i przywi─ůzanych do swojej barwnej tradycji, lepszy od innych nacji. Po stronie Polak├│w zawsze sta┼é B├│g, czuwa┼éa Boska Opatrzno┼Ť─ç. Taki nar├│d nie mo┼╝e przegra─ç, a tak┼╝e ma rozliczne powody do narodowej dumy. Sienkiewicz wyra┼║nie wyidealizowa┼é obraz Polski- krainy mlekiem i miodem p┼éyn─ůcej, jej obro┼äc├│w. Wyra┼║nie zaznaczy┼é, ┼╝e wszystko, co polskie jest dobre. Natomiast z┼éem jest wszystko, co ÔÇ×obceÔÇŁ, wzorowane na innych kulturach, najlepszym przyk┼éadem Janusz i Bogus┼éaw Radziwi┼é┼éowie. Tym dw├│m postaciom przeciwstawi┼é jednostki przywi─ůzane do polskich korzeni- Stefana Czarnieckiego, idealnego cz┼éowieka i wodza bez skazy, a tak┼╝e postaci fikcyjne- Micha┼éa Wo┼éodyjowskiego czy Andrzeja Kmicica.

I z tej idealizacji płynęło pokrzepienie.

Pobierz, wysy┼éaj─ůc SMS o tre┼Ťci LEAD.POBIERAM pod numer 92505

Wpisz otrzymany kod :

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x