Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna.

Nie 艣ci膮gaj zacznij wkuwa膰 ju偶 dzi艣

Wizerunek kobiety w literaturze i malarstwie

Print Friendly, PDF & Email

Motyw kobiety w sztuce jest jednym z najpopularniejszych motyw贸w do kt贸rych powracali arty艣ci wszystkich epok. Niezale偶nie od czas贸w oraz pr膮d贸w filozoficznych motyw ten by艂 realizowany w staro偶ytno艣ci w 艣redniowieczu w baroku w romantyzmie czy w pozytywizmie. Jednak wizerunek kobiety nie by艂 jednolity. Ju偶 na wst臋pie nale偶y zaznaczy膰, i偶 na wizerunek kobiety w literaturze i malarstwie w znacz膮cym stopniu zauwa偶y艂 fakt, 偶e to g艂贸wnie m臋偶czy藕ni przez stulecia kreowali obraz kobiety. Dopiero wiek XIX przyni贸s艂 zmiany – w szczeg贸lno艣ci okres pozytywizmu, przyczyni艂 si臋 do znacz膮cych zmian w kreowaniu wizerunku kobiety. Znaczenie p艂ci w literaturze i kulturze szerzej wyja艣nia Marcin Wilk 鈥 poprzez definicj臋 poj臋cia gender jako p艂e膰 kulturow膮, kt贸ra w 艣wiadomo艣ci zakorzeniona zosta艂a jako pewne utarte schematy i stereotypy o kobiecie. W ten spos贸b kultura przez wieki powiela艂a pewne utarte schematy. Czynniki wp艂ywaj膮ce na wizerunek kobiety s膮 jednak jeszcze bardziej z艂o偶one. Niemal ka偶da epoka wytworzy艂a sw贸j w艂asny wizerunek kobiety idealnej, b臋d膮cej odzwierciedleniem filozofii i idei danego okresu. Taki spos贸b postrzegania motywu kobiety w sztuce przyczyni艂 si臋 do odzwierciedlenia autentycznego statusu spo艂ecznego kobiety w danym czasie. Tym samym dzi艣 鈥 z perspektywy setek lat, mo偶emy dokona膰 retrospekcji znaczenia, wp艂ywu i funkcji kobiety w danej epoce 鈥 poznaj膮c stereotypy, zwyczaje i obyczaje danego okresu. Jak kreowa艂 si臋 wizerunek kobiety w danej epoce? Kim kobieta by艂a dla romantyk贸w, a kim dla poet贸w modernizmu? Na te i inne pytania odpowiem w czasie swojej prezentacji.
Wiliam Szekspir w utworze pt. 鈥濻en nocy letniej鈥 ukazuje interesuj膮cy portret Heleny i Hermii. Tematem przewodnim sztuki jest mi艂o艣膰, kt贸ra stanowi o istocie i warto艣ci cz艂owieka 鈥 ale mi艂o艣膰 pokazana z 鈥瀙rzymru偶eniem oka鈥. Autor poprzez mi艂osne zawirowania pokazuje z艂o偶ono艣膰 ludzkiej natury i znaczenie dokonywanych wybor贸w pod przygrywk膮 zabawnych scenek, kt贸re u widza wywo艂uj膮 serdeczny u艣miech. Erotyka, kt贸ra r贸wnie偶 jest wa偶nym elementem utworu nie jest ukazana w spos贸b wulgarny, czy dominuj膮cy ale dziewcz臋cy, niewinny i ludzki. Akcja utworu rozgrywa si臋 w kr贸lestwie Tezeusza, gdzie panuj膮 odwieczne zasady i prawa, kt贸re w spos贸b decyduj膮cy determinuj膮 miejsce spo艂eczne kobiety. Hermia jest c贸rk膮 Egeusza, kt贸ry pragnie j膮 wyda膰 za Demetriusza nie zwa偶aj膮c na uczucia i wole c贸rki, kt贸ra kocha Lizandra. Posta膰 ta na pierwszych stronach utworu jest uprzedmiotowiona. Nie mo偶e decydowa膰 o sobie gdy偶 musi by膰 pos艂uszna ojcu. Obraz Hermii nie jest ukazany w spos贸b schematyczny. Pomimo ogranicze艅 jakie nak艂ada na ni膮 艣wiat zewn臋trzny (prawa..itp.) ma w sobie wewn臋trzn膮 si艂臋 i odwag臋 by m贸c broni膰 swoich racji przed ojcem.ale i Tezeuszem, kt贸ry tak oto broni racji Eugeusza:
鈥濿e藕 pod uwag臋 moje 艣liczne dziewcz臋,
呕e ojciec winien by膰 dla ciebie bogiem:
B膮d藕 co b膮d藕, on to powo艂a艂 na 艣wiat
Twoj膮 urod臋; on Ci臋 ukszta艂towa艂
Niby figur臋 z wosku 鈥 w jego mocy
Jest wi臋c zachowa膰 ten kszta艂t lub go zgnie艣膰 (…)鈥

S艂owa te w doskona艂y spos贸b odzwierciedlaj膮 pozycje kobiety w staro偶ytno艣ci, dlaczego wi臋c Szekspir cz艂owiek urodzony kilka wiek贸w p贸藕niej powraca do owego motywu? Mo偶na doszuka膰 si臋 r贸偶nych interpretacji 鈥 jedno jest jednak pewne 鈥 to nie jest model kobiety kt贸ry promowa艂by autor. Zwr贸膰my powiem uwag臋 na kilka element贸w: fabu艂a utworu dzieje si臋 w staro偶ytnej Grecji, utw贸r jest komedi膮, wyst臋puj膮 r贸wnie偶 elementy magii oraz gorzkiej ironii. Wed艂ug mnie autor w ironiczny spos贸b pokazuje negatywne skutki spo艂ecznego zniewolenia kobiety. Dlatego bohaterka Szekspira nie poddaje si臋 tak 艂atwo 鈥 chce walczy膰 o swoj膮 mi艂o艣膰 pomimo braku zgody ojca oraz gro偶膮cej jej 艣mierci lub 偶ycia w zakonie. Hermia swym zachowaniem przypomina mitologiczn膮 posta膰 Antygony. Sprzeciwia si臋 woli ojca i postanawia wraz z ukochanym Lizandrem spotka膰 si臋 raz jeszcze potajemnie i uciec z nim do jego ciotki. Na przyk艂adzie Hermii i Heleny Szepskir pokazuje te偶 typowo 鈥 kobiece cechy: k艂贸tliwo艣膰 i za偶arto艣膰 w scenie w kt贸rej Hermia walczy o mi艂o艣膰 Lizandra. Natomiast Helena jest niejako odwrotno艣ci膮 Hermii. Jest kochliw膮 kobietk膮, kt贸ra publicznie lamentuje nad swoim uczuciem i mi艂o艣ci膮 do Demetriusza. Ci膮gle mu towarzyszy, cho膰 on w spos贸b wyra藕ny daje jej do zrozumienia, ze nic chce z ni膮 by膰. Wywo艂uje poczucie lito艣ci i serdecznego wsp贸艂czucia. W owych czasach mog艂a stanowi膰 wz贸r dla kobiet -鈥搄ako posta膰 walcz膮ca o swoje uczucie, prawo do mi艂o艣ci i akceptacji. Helena znajduje si臋 w nowej sytuacji. Nie musi bowiem walczy膰 z ojcem, czy z boskimi prawami. Helena by by膰 szcz臋艣liw膮 musi przekona膰 do siebie Demetriusza, kt贸ry w drugiej cz臋艣ci utworu w ko艅cu si臋 w niej zakochuje za pomoc膮 czar贸w.
R贸wnie偶 w malarstwie odnajdujemy liczne przyk艂ady ukazania idea艂u kobiety. Barok to epoka w kt贸rej tworzy艂 jeden z najs艂ynniejszych malarzy 鈥 Piotr Pawe艂 Rubens, a jego charakterystyczny spos贸b przedstawienia wizerunku kobiety przeszed艂 do historii jako 鈥瀝ubensowskie kszta艂ty鈥. To niemal wulgarny spos贸b przedstawienia kobiety, kt贸ry mia艂 podkre艣la膰 jej cielesno艣膰, p艂e膰, p艂odno艣膰 oraz rozkosz do kt贸rej ma by膰 przeznaczona. 鈥濼rzy Gracje鈥 to obraz na kt贸rym widzimy trzy nagie ta艅cz膮ce siostry. Wyrazistymi cechami obrazu s膮 dynamika kompozycji, rozproszenie 艣wiat艂a i 偶ywe barwy. Czy s膮 pi臋kne? Okre艣lenie 鈥瀝ubensowskie kszta艂ty鈥 oznacza kobiet臋 o obfitych kszta艂tach. Takie obraz kobiety polemizuje ze 艣redniowiecznym i renesansowym ukazaniem idea艂u pi臋kna kobiety jako szczup艂ej, 艣licznej jasnow艂osej istocie. Nie ma r贸wnie偶 nic wsp贸lnego ze zmys艂owo艣ci膮 i seksualno艣ci膮 tw贸rc贸w modernistycznych. Mo偶na wr臋cz rzecz, 偶e jest to obraz kobiet brzydkich i grubych. Jednak w epoce baroku taki w艂a艣nie wizerunek kobiety uznawany by艂 za idea艂, a oty艂o艣膰 partnerek 艣wiadczy膰 mia艂a o zamo偶no艣ci. Niemniej tego i w tym wypadku mamy do czynienia ze sp艂aszczeniem wizerunku kobiety.
Natomiast Romantyzm to epoka, w kt贸rej kobieta postrzegana by艂a przede wszystkim jako obiekt westchnie艅 m臋偶czyzny 鈥 poety. W epoce tej wa偶n膮 cech膮 staje si臋 obraz kobiety wyidealizowanej, niezale偶nej. Tak膮 kobiet膮 niew膮tpliwie by艂a Lotta z utworu pt. 鈥濩ierpienia M艂odego Wertera鈥. G艂贸wnym tematem utworu jest mi艂o艣膰, mi艂o艣膰 idealna do kobiety, ale mi艂o艣膰 niespe艂niona, gdy偶 wybranka Wertera ma ju偶 narzeczonego. G艂贸wny bohater nie mo偶e pogodzi膰 si臋 z t膮 my艣l膮, dlatego bardzo cierpi. Wybranka 鈥 kobieta jest 藕r贸d艂em jego szcz臋艣cia, ale i niezno艣nego b贸lu. 艢wiadomo艣膰 i偶 nigdy nie b臋dzie z Lott膮 sk艂ania go do pope艂nienia samob贸jstwa. Pojawienie si臋 konkurenta zmusza go do napisania listu do przyjaciela, w kt贸rej tak oto opisuje Lott臋:
„W wyobra藕ni mej nie zjawia si臋 偶adna inna posta膰 pr贸cz niej i wszystkie wko艂o widz臋 w zwi膮zku z ni膮.(…) Gdy tak przy niej posiedz臋 dwie, trzy godziny i upajam si臋 jej postaci膮, jej obej艣ciem, niebia艅skim urokiem jej s艂贸w i stopniowo rozpalaj膮 si臋 wszystkie me zmys艂y, w oczach robi mi si臋 ciemno, ledwo co s艂ysz臋 i co艣 mnie chwyta za gard艂o jak skrytob贸jca (…) Nie widz臋 cierpieniu temu kresu pr贸cz grobu”.
Jedn膮 z wielu cech kreowania obrazu kobiety przez poet贸w 鈥 romantyk贸w by艂 spos贸b opisowy. Ot贸偶 o bohaterce 鈥 kobiecie wiemy tyle ile dowiemy si臋 o niej od Wertera. Znajmy j膮 przede wszystkim przez pryzmat wra偶e艅 i do艣wiadcze艅 m臋偶czyzny. Nie wiemy natomiast za wiele o niej samej, o jej uczuciach i my艣lach.
Natomiast w malarstwie 鈥 w wieku XIX 鈥 mamy do czynienia z wizerunkiem kobiety przedstawionym przez malarzy – realist贸w. By艂 to g艂贸wny nurt wed艂ug kt贸rego malarze tworzyli obrazy na kt贸rych ukazywalii scenki rodzajowe z 偶ycia prostych ludzi. Stosowali oni uproszczone 艣rodki wyrazu, o spokojnej palecie i kompozycji. Jean Francois Millet tw贸rca obrazu 鈥濳obiety zbieraj膮ce k艂osy鈥 przedstawia trzy kobiety podczas zbierania k艂os贸w. Tematyk膮 obrazu jest trudne 偶ycie ch艂op贸w, w tym wypadku kobiet, kt贸re ci臋偶ko 鈥 fizycznie pracuj膮. Obraz ten jest ca艂kowitym przeciwstawieniem wcze艣niej omawianego obrazu Rubensa. Brak tu erotyzmu, zabawy i nago艣ci. Malarz podkre艣la zwi膮zek cz艂owieka z natur膮. Na z艂ocistym tle pracuj膮 trzy kobiety. Dwie, pochylone w wysi艂ku, zbieraj膮 k艂osy pozostawione na polu przez 偶niwiarzy, trzecia, z tego, co uzbiera艂a, wi膮偶e snopek. Twarze o grubych, pospolitych rysach s膮 ogorza艂e od s艂o艅ca. S膮 to proste, ci臋偶ko pracuj膮ce wie艣niaczki, kt贸re artysta maluje z wyra藕nym szacunkiem. Mo偶na odebra膰 wra偶enie, i偶 wizerunek kobiet w niczym nie odbiega od wizerunku ci臋偶ko pracuj膮cych ch艂op贸w. Za krytykiem literackim mo偶na powt贸rzy膰, i偶 鈥瀟艂o jest sielsk膮 idyll膮, pierwszy plan natomiast sielsk膮 realno艣ci膮鈥.
Odmienny spos贸b patrzenie na kobiet臋 prezentuje Eliza Orzeszkowa w utworze 鈥濶ad Niemnem鈥. Epoka pozytywizmu kre艣li nowy spos贸b widzenia roli kobiety opartej o filozofi臋 tej偶e epoki, kt贸rej has艂em przewodnim sta艂a si臋 emancypacja kobiet oraz 鈥瀙raca u podstaw鈥. W powie艣ci Elizy Orzeszkowej poznajemy kobiety w roli partnerki 偶yciowej m臋偶czyzny, ale r贸wnie偶 portret kobiety, kt贸ra w du偶ym stopniu przypomina kobiet臋 okresu romantyzmu. Karykaturalny spos贸b ukazania Emilii Korczy艅skiej jest pewnego rodzaju po偶egnaniem z romantycznym widzeniem kobiety, na rzecz kobiet wsp贸艂czesnych autorce. Autorka ukazuj臋 Emili臋 Korczy艅sk膮 w bardzo negatywnym 艣wietle jako: hipochondryczk臋, kt贸ra martwi si臋 tylko o siebie i w og贸le nie dba o m臋偶a. Pr贸buje gra膰 romantyczn膮 kobiet臋, czytaj膮c romantyczn膮 poezj臋 i literatur臋 pragnie prze偶ywa膰 wielkie emocje i uczucia. Jednak jej m膮偶 daleki jest od idea艂u romantycznego kochanka. Jest typowym przedstawicielem swojej epoki 鈥 cz艂owieka przywi膮zanego do swojego gospodarstwa, kt贸ry w pracy odnalaz艂 sens 偶ycia. Portretowi Emilii Korczy艅skiej Orzeszkowa przeciwstawia kobiety silne i gotowe do wielkich po艣wi臋ce艅. Takim przyk艂adem bez w膮tpienia jest Maria Kir艂owa 鈥 matka pi臋ciorga dzieci, kt贸ra utrzymuje m臋偶a i dba o rodzin臋. Pomimo tak ci臋偶kiej sytuacji w g艂臋bi duszy jest szcz臋艣liwa. Autorka skupia si臋 na ukazaniu codziennych relacji, sposobie postrzegania drugiego cz艂owieka, z kt贸rym postanawia sp臋dzi膰 ca艂e swoje 偶ycie. Kobieta ukazana jest wi臋c jako opiekunka rodzinnego domu, pracowita, pomocna m臋偶u i zaradna. Taki w艂a艣nie idea艂 wykreowany zosta艂 dzi臋ki najwa偶niejszym postulatom epoki jak: emancypacja kobiet i pracy u podstaw i mi臋dzy innymi t膮 funkcj臋 spe艂nia Marta Kir艂owa.
Natomiast epoka M艂odej Polski to czasy w kt贸rych poeci m贸wili otwarcie o sowich uczuciach i po偶膮daniu. Kobieta w wierszach poet贸w modernizmu sprowadzona zosta艂a jedynie do fizycznego 鈥 seksualnego po偶膮dania. Dlatego Kazimierz Przerwa 鈥 Tetmajer w spos贸b bardzo otwarty m贸wi o swoich doznaniach i obserwacjach podczas mi艂osnych igraszek.
鈥濴ubi臋, kiedy j膮 rozkosz i 偶膮dza oniemi,
gdy wpija si臋 w ramiona palcami dr偶膮cemi (…)鈥
W wierszu podmiot liryczny 鈥 m臋偶czyzna opisuje kobiet臋 oraz wsp贸lne doznania z fizycznego uniesienia. Modernizm to epoka, kt贸ra ukazuje cielesno艣膰, zmys艂owo艣膰 i po偶膮danie cz艂owieka. To r贸wnie偶 pojawienie si臋 nowego idea艂u kobiety, kobiety demonicznej, pi臋knej i wyuzdanej, kt贸ra jest jednak zagro偶eniem dla m臋偶czyzny, wyniszcza go. Taki spos贸b m贸wienia o kobiecie i mi艂o艣ci wynika z filozofii tw贸rc贸w m艂odej polski. W tym okresie po艣r贸d wiele przyk艂ad贸w kobiety demonicznej jakie daje literatura i poezja modernistyczna portret idealnej kobiety uto偶samiony zosta艂 z idealn膮 partnerk膮 m臋偶czyzny, kt贸ra zaspokaja jego hedonistyczne potrzeby. Dlatego te偶 w wierszu podmiot liryczny spostrzega partnerk臋 w spos贸b czysto zmys艂owy, niemal przedmiotowy.
鈥(…) a my艣l moja ju偶 od niej wybiega skrzydlata
w nieskonczone przestrzenie nieziemskiego 艣wiata (…)鈥

Na podstawie powy偶szego zdania dostrzegamy prawdziwy stosunek m臋偶czyzny do kobiety w kt贸rym podmiot liryczny nie traktuje partnerki w spos贸b sentymentalny jak romantycy ani jej te偶 jej nie idealizuje. Trudno te偶 uzna膰, aby wi膮za艂 z ni膮 swoj膮 przysz艂o艣膰 lub chcia艂by by zosta艂a matk膮 jego dzieci. Kobieta jest jedynie obiektem seksualnym sprowadzona do wsp贸lnego mianownika.
Ostatnim dzie艂em jakim om贸wi臋 w kontek艣cie wizerunku kobiet b臋dzie obraz Picassa 鈥濸anny z Awinionu鈥. Obraz ten na sta艂e zapisa艂 si臋 w dziejach malarstwa jako niezwykle odwa偶ny spos贸b zerwania z tradycj膮 i konwencj膮 dotychczasowego dorobku malarstwa. Obraz ten jest przyk艂adem tw贸rczego poszukiwania nowej formy ekspresji przez Picassa. 鈥濸anny z Awinionu鈥 da艂o pocz膮tek nowemu nurtowi zwanemu kubizmem. Tr贸jwymiarowe 鈥 nienaturalne kszta艂ty oraz kolorystyka zawa偶y艂a na ca艂kowicie odmiennym sposobie przedstawienia postaci jak np.: tr贸jk膮tne piersi, czy kolana. Tematem obrazu s膮 nagie postacie kobiet, kt贸re jak si臋 wydaje maj膮 przedstawia膰 kobiety w domu publicznym, gdy偶 obraz ten przyj臋艂o si臋 r贸wnie偶 okre艣la膰 mianem 鈥瀖etafizycznego burdelu鈥. Jak na pocz膮tek XX wieku taki spos贸b obrazowania kobiety by艂 niezwykle odwa偶ny, ale pokazuje to r贸wnie偶 jak bardzo zmieni艂y si臋 obyczaje oraz spo艂eczne przyzwolenie na tego typu akty w sztuce wysokiej.
Podsumowuj膮c mo偶na powiedzie膰, i偶 wizerunek kobiety w literaturze i malarstwie jest historycznym zapisem tego jak zmienia艂o si臋 postrzeganie kobiet w spo艂ecze艅stwach europejskich oraz w jaki spos贸b dochodzi艂y do swoich praw. Bowiem trudno by艂oby nam wyobrazi膰 sobie modernistyczny spos贸b postrzegania kobiety w okresie 艣redniowiecza, czy te偶 nawet renesansu. R贸wnie偶 niemo偶liwe by艂oby odzwierciedlenie postaci Marii Kir艂owej w epoce baroku, czy romantyzmu, bowiem ruch emancypacyjny narodzi艂 si臋 du偶o p贸藕niej. Nale偶y r贸wnie偶 zwr贸ci膰 uwag臋, 偶e poeci i tw贸rcy ukazali r贸wnie偶 r贸偶norodno艣膰 funkcji jakie przez wieki spe艂nia艂a i spe艂nia kobieta w roli: matki, 偶ony, czy wybranki serca.

Ramowy Plan Wypowiedzi

Wizerunek kobiety w literaturze i malarstwie

1. Wst臋p:

Obraz kobiety w literaturze i malarstwie stanowi artystyczny zapis sposobu postrzegania kobiety w spo艂ecze艅stwie oraz zmian obyczaj贸w, konwenans贸w i stereotyp贸w kobietach.

2. Rozwini臋cie:

飩 Sen nocy letniej:
鈥 Analiza funkcji kobiet w roli ma艂偶onek, kochanek, uwodzicielek.
鈥 Znaczenie kobiety w 偶yciu spo艂ecznym i w stosunku do roli m臋偶czyzny 鈥 Hermia.
鈥 Rodzaj kobiecego erotyzmu i jego funkcja w utworze.
鈥 Emocjonalizm kobiety na przyk艂adzie Heleny.
飩 Trzy Gracje:
鈥 Styl barokowy w malarstwie na przyk艂adzie obrazu Rubensa.
鈥 Idea艂 kobiety w baroku.
鈥 Rubensowskie kszta艂ty w kontek艣cie analizy portretu kobiet.
飩 Ciepienia m艂odego Wertera:
鈥 Idea romantycznej koncepcji mi艂o艣ci, poety i kochanki w romantyzmie.
鈥 Kobieta jako obiekt westchnie艅 m臋偶czyzny: Lotta.
飩 Kobiety zbieraj膮ce k艂osy:
鈥 Spos贸b ukazania zwi膮zku kobiety z natur膮.
鈥 Znaczenie pr膮d贸w pozytywistycznych – portret silnych kobiet pracuj膮cych na polu.
飩 Nad Niemnem:
鈥 Wp艂yw ruch贸w emancypacyjnych na wizerunek kobiety w utworze.
鈥 Rozliczenie z romantycznym mitem postrzegania kobiety: Emilia Korczy艅ska.
鈥 Idea艂 kobiety okresu pozytywizmu: Maria Kir艂owa.
飩 Lubi臋, kiedy kobieta:
鈥 Znaczenie i wp艂yw m艂odopolskiego dekadentyzmu na obraz kobiety jako demona.
鈥 Postrzeganie kobiety jako zmys艂owej i seksualnej partnerki w realizacji hedonistycznych pragnie艅 m臋偶czyzny.
飩 Panny z Awinionu:
鈥 Kubizm jako poszukiwanie nowych form ekspresji w malarstwie.
鈥 Charakterystyka postaci kobiecych oraz ich wymowa w dziele Picassa.

3. Zako艅czenie:

飩 Wizerunek kobiet w literaturze i malarstwie jest historycznym zapisem jak zmienia艂o si臋 postrzeganie kobiet w spo艂ecze艅stwach europejskich oraz w jaki spos贸b dochodzi艂y do swoich praw.
飩 Tw贸rcy ukazuj膮 kobiety w roli: 偶on, matek, kochanek 鈥 w negatywnym jak i w pozytywnym aspekcie.

BIBLIOGRAFIA

Wizerunek kobiety w literaturze i malarstwie.

I Literatura podmiotu:

飩 Millet Jean Francois, Kobiety zbieraj膮ce k艂osy, [zdj臋cie], W: Impresjonizm i Realizm, Wyd. DiG, Warszawa 2000, ISBN 83-923595-7-3.
飩 Orzeszkowa Eliza, Nad Niemnem, Wyd. Zielona Sowa, Krak贸w 2002, ISBN: 83-7220-520-5.
飩 Picasso Pablo, Panny z Awinionu, [zdj臋cie], W: Picasso, Wyd. Pa艅stwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1959, ISBN: 83-8437-742-5.
飩 Przerwa 鈥 Tetmajer Kazimierz, Lubi臋, kiedy kobieta, W: Liryki 鈥 Przerwa 鈥 Tetmajer Kazimierz, Wyd. Aglo, Toru艅 2005, ISBN: 83-89683-10-5.
飩 Rubens P. Paul, Trzy Gracje, [zdj臋cie], W: Malarstwo Barokowe, Wyd. DiG, Warszawa 2003, ISBN: 83-86447-79-6.
飩 Szekspir William, Sen nocy letniej, Wyd. Znak, Krak贸w 2008, ISBN 978-83-240-0934-3.
飩 呕eromski Stefan, Przedwio艣nie, Wyd. Greg, Krak贸w 1999, ISBN: 8362940671.

II Literatura przedmiotu:

飩 Dziechci艅ska Hanna, Kobieta w 呕yciu i Literaturze XVI i XVII wieku, Wyd. Instytut Bada艅 Literackich PAN, Warszawa 2001, ISBN: 83-87456-73-X.
飩 艁och Eugeniusz, Biblijne twarze i maski. M艂odopolski portret kobiety, W: Modernizm i feminizm. Postacie kobiece w literaturze polskiej i obcej, Wyd. UMCS, Lublin 2001, s. 135-152, ISBN: 83-227-1682-6.
飩 Nawrot Agnieszka, S艂ownik motyw贸w literackich, has艂o: kobieta, Wyd. Greg, Krak贸w 2004, ISBN: 83-7327-394-8, s. 202-209.
飩 Makowiecki Z. Andrzej, S艂ownik postaci literackich, Wyd. 艢wiat Ksi膮偶ki, Warszawa 2003, ISBN: 83-7391-401-3.
飩 Wilk Marcin, Gender a literatura, [dost臋pny: 15.03.2008], Internet: http://genderstudies.w.interia.pl/Liter/Litera.htm

III Sprz臋t niezb臋dny:

飩 Fiszki z cytatami,

Dodaj komentarz

Tw贸j adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola s膮 oznaczone *

Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna.