Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna. Edukacyjna – szkolna baza wiedzy

Najwi臋ksza baza wypracowa艅, konspekt贸w, streszcze艅 i pomocy szkolnych w Polsce. Ponad 100 tysi臋cy materia艂贸w dla szko艂y podstawowej, 艣redniej oraz z zakresu studi贸w.

Wyja艣nij poj臋cia: humanizm, reformacja

Humanizm – (艂ac. humanitas 'cz艂owiecze艅stwo’, 'ludzko艣膰’), pr膮d umys艂owy renesansu, poprzedzi艂 jakby ca艂膮 epok臋, by艂 jej zwiastunem, '艣witem’ – jak zwyk艂o si臋 m贸wi膰. Waga tego pierwszego objawienia polega艂a przede wszystkim na uzmys艂owieniu sobie warto艣ci w艂asnej, jedynej, ludzkiej osobowo艣ci (humanus ludzki). Has艂em humanist贸w by艂o has艂o Terencjusza cz艂owiekiem jestem i nic co ludzkie nie jest mi obce (Homo sum et nihil humani a me alienum esse puto). Stawia艂o ono nieograniczone mo偶liwo艣ci poszukiwaniom wszechstronnej wiedzy o cz艂owieku.
艢redniowieczne 'zanurzenie’ jednostki w uniwersum 艣wiata, przypisanie jej 艣ci艣le okre艣lonego miejsca w powszechnie obowi膮zuj膮cej hierarchii byt贸w i r贸l odbiera艂o poczucie indywidualno艣ci, czyni艂o cz艂owieka anonimowym, cho膰 niezb臋dnym trybem machiny, od kt贸rego wymagano idealnej, lecz typowej dla spe艂nianej funkcji doskona艂o艣ci. W ten spos贸b 'ustawiony’, 艣wiadomy swej roli i przeznaczenia cz艂owiek zyskiwa艂 poczucie bezpiecze艅stwa i nie wchodzi艂 w konflikt ze 艣wiatem, ani tym bardziej z samym sob膮, wiedz膮c, kim jest i jak ma post臋powa膰. Tymczasem to, kim i jakim jest cz艂owiek, stanowi艂o centrum zainteresowania humanist贸w. Jest zdumiewaj膮ca prawid艂owo艣膰 w tym, 偶e jeden z pierwszych, Francesco Petrarca, czyta艂 ze 艣redniowiecznych autor贸w nie 艣w. Tomasza, lecz 艣w. Augustyna, a zw艂aszcza jego pora偶aj膮ce wyznanie: 'I ludzie chodz膮 podziwia膰 szczyty g贸r i wzd臋te fale morza, i szerokie nurty rzek, i przestw贸r oceanu, i kr臋gi gwiezdne, a siebie zaniedbuj膮’. Potrzeba poznania i formowania indywidualnej osobowo艣ci podda艂a program zar贸wno studiowania siebie, swych wewn臋trznych prze偶y膰, jak i kszta艂cenia si臋 na 艣wietnych zdobyczach i wzorach ludzkiego ducha, najpe艂niej objawionych w staro偶ytnej wiedzy o cz艂owieku, czyli w antycznej filozofii, literaturze i sztuce.

Reformacja – drugi z g艂贸wnych pr膮d贸w renesansu – by艂a tak偶e efektem jego odwagi, nie cofaj膮cej si臋 nawet przed kwestionowaniem dogmat贸w religijnych. Reformacja stworzy艂a wizerunek cz艂owieka jako istoty o ca艂kowicie ska偶onej naturze, w kt贸rej B贸g widzi tylko 'smr贸d i plugastwo’. Renesansowa harmonia i r贸wnowaga zacz臋艂y chwia膰 si臋 wobec zagro偶enia samotno艣ci膮, wobec rozterek duchowych. Podobnie jak ca艂a epoka, reformacja nie wyros艂a 'z niczego’, nagle, lecz przygotowywa艂y j膮 stopniowo wcze艣niejsze (od XIV w.) kryzysy w Ko艣ciele oraz pi臋tnastowieczne d膮偶enia do podporz膮dkowania soborowi absolutnej dot膮d w艂adzy papie偶a. Bezpo艣redni膮 przyczyn臋 wybuchu reformacji upatruje si臋 w wyst膮pieniu Marcina Lutra (1483 – 1546), kt贸ry w 1517 r. w Wittenberdze og艂osi艂 swe s艂ynne tezy o odpustach; cho膰 atakowa艂y one tylko pewne praktyki, neguj膮c mo偶liwo艣膰 uzyskania zbawienia za cen臋 dobrych uczynk贸w i 艣wiadcze艅, zw艂aszcza pieni臋偶nych, to jednak rozj膮trzy艂y kuri臋 rzymsk膮. Pow贸d bowiem kry艂 si臋 w ostatecznej konkluzji rozumowania Lutra, z kt贸rej wynika艂o, 偶e Ko艣ci贸艂 na ziemi nie jest w stanie udzieli膰 odpustu i rozgrzeszy膰 cz艂owieka, a tym samym uwolni膰 go od przysz艂ych m膮k czy艣膰cowych. Pot臋piaj膮ca reformatora bulla papieska (spalona przez Lutra publicznie) sta艂a si臋 zaczynem ostrych walk religijnych, kt贸re ostatecznie rozbi艂y uprzedni膮 wyznaniow膮 wsp贸lnot臋 europejsk膮. Si艂a wybuchu reformacji istotnie przypomina艂a pot臋偶n膮 detonacj臋. Ogarni臋t膮 gor膮czk膮 spor贸w Europ膮 wstrz膮sa艂y niepokoje, m臋czy艂y j膮 prawie przez ca艂y XVI w. wojny religijne. Reakcja Ko艣cio艂a katolickiego (sob贸r Trydencie 1545-1563), jakkolwiek p贸藕niej, w ko艅cu stulecia, do艣膰 skuteczna, nie przywr贸ci艂a jednak nigdy w pe艂ni dawnego uk艂adu. Niepokoje wyznaniowe. Pa艅stwa europejskie (lutera艅skie Niemcy, Francja, kalwi艅ska Szwajcaria i Niderlandy, Anglia – oderwana od papieskiej zwierzchno艣ci, z w艂asnym narodowym Ko艣cio艂em, Czechy – z silnie rozwini臋t膮 Jednot膮 Brack膮, tzw. bra膰mi czeskimi, Polska) podlega艂y dramatycznemu ci艣nieniu reformacji przede wszystkim w tym sensie, 偶e utraci艂y poczucie stabilizacji 艣wiatopogl膮dowej. Istota problemu sprowadza艂a si臋 do pytania: jak wierzy膰?, pytania istotnego dla 贸wczesnych ludzi, bo rozstrzygaj膮cego o ich po艣miertnych losach (zbawieniu lub pot臋pieniu). Niepok贸j w tej mierze wyra偶ano wielokrotnie, np. Miko艂aj Rej, wspominaj膮c w '呕ywocie…’ o r贸偶nych wyznaniach, z kt贸rych ka偶de 'inaczej’ wierzy, dodawa艂 bezradn膮 (mimo swego zdeklarowanego kalwinizmu) uwag臋: 'a tak nie wiedzie膰, czego si臋 dzier偶e膰’. Doktryna Lutra konkurowa艂a z doktryn膮 Kalwina, a najbardziej j膮trz膮ce wydawa艂y si臋 propozycje antytrynitarzy (anti 'przeciw’; trinitas 'tr贸jca’), atakuj膮cych dogmat Tr贸jcy 艢wi臋tej. Luteranizm propagowa艂 teori臋 ufnej wiary w zbawienie, jedynej szansy pozyskania nieba przez cz艂owieka – posiadacza tak ska偶onej natury, 偶e niezdolnego do samodzielnego zdobycia zbawienia przez jakiekolwiek, nic nie znacz膮ce dzia艂ania i dobre uczynki. Zarazem przekonanie o tym, 偶e wszystkie prawdy wiary mo偶na samemu znale藕膰 w Biblii, zw艂aszcza w Ewangelii (’ewangelicy’), zwalnia艂o od autorytatywnych orzecze艅 i wymaga艅 instytucji ko艣cielnej, daj膮c cz艂owiekowi samodzielno艣膰, ale i ryzyko docieka艅. Kalwinizm zn贸w, najsilniej chyba ze wszystkich wyzna艅, oba- rcza艂 jednostk臋 poczuciem niepewno艣ci i zagro偶enia; teoria tzw. Predestynacji (przeznaczenia) g艂osi艂a bowiem, 偶e B贸g z g贸ry przeznacza cz艂owieka do zbawienia lub pot臋pienia, niezale偶nie od jakichkolwiek jego osobistych stara艅. Reformacja a sztuka. Obyczajowa surowo艣膰 reformacji i postulowana cnota pracy, szczeg贸lnie w jej kalwi艅skim wydaniu, zawa偶y艂y na obliczu kultury, kt贸r膮 chciano skutecznie pozbawi膰 urok贸w 艣miechu i zabawy. Dos艂ownie za艣 przestrzeganie starotestamentowego zakazu czynienia wizerunk贸w Boga i wszelkich istot 偶yj膮cych pozbawi艂o sztuk臋 reformacyjn膮 malarstwa sakralnego (walki przeciw 艣wi臋tym wizerunkom znane ju偶 by艂y dawniejszym sektom) i prowokowa艂o liczne polemiki z katolikami 'o obraziech i ba艂waniech’. Poniewa偶 jednak sztuka nie lubi pr贸偶ni, to niedob贸r z jednej strony (malarstwa) r贸wnowa偶ono czym innym, to jest muzyk膮, kt贸ra w krajach protestanckich dosz艂a do znakomitego rozkwitu, a jego ostatecznym ukoronowaniem sta艂y si臋 genialne dzie艂a Jana Sebastiana Bacha. Reformacja w Polsce. Liczba polemiczno – wyznaniowych pism wzrasta艂a tak szybko, 偶e w Polsce jeszcze w 1520 r. wysz艂y dwa zakazy (edykty) kr贸lewskie zabraniaj膮ce przywo偶enia ich do Rzeczypospolitej, zw艂aszcza dzie艂 Lutra. Jak si臋 jednak okazuje z dalszych u nas post臋p贸w reformacji (od 艣mierci Zygmunta Starego), rozporz膮dzenia takie niewiele pomog艂y. Pr膮d ten, jakkolwiek bujnie rozkwit艂y w Polsce, wyda艂 wszak偶e – w odr贸偶nieniu od innych kraj贸w europejskich – pi臋kn膮, cho膰 nie do ko艅ca zrealizowan膮, ide臋 tolerancji religijnej. Rzeczpospolita sta艂a si臋 schronieniem prze艣ladowanych antytrynitarzy w艂oskich i braci czeskich. Rozdzia艂 za艣 na katolik贸w, luteran贸w (g艂ownie mieszcza艅stwo) i kalwin贸w (g艂ownie szlachcic贸w), acz do艣膰 wyra藕nie zaznaczony, nie przekre艣la艂 podstawowych zasad wsp贸艂偶ycia. W 1570 r. dosz艂o do tzw. zgody sandomierskiej mi臋dzy poszczeg贸lnymi od艂amami reformacji, jednak z wykluczeniem arian. Bracia polscy (arianie, antytrynitarze). Najbardziej radykalne i post臋powe polskie skrzyd艂o reformacji, zapisali w dziejach naszego kraju chlubn膮 kart臋. Ojczyzna odp艂aci艂a im czarn膮 nie- wdzi臋czno艣ci膮 i krzywd膮 wygnania (na mocy uchwa艂y sejmowej z 1658 r. nakazuj膮cej zmian臋 wyznania b膮d藕 uchod藕stwo z kraju). Bracia Polscy ukonstytuowali si臋 w latach 1562-1565 jako tzw. Zb贸r Mniejszy, wy艂oniony roz艂amem z ko艣cio艂a kalwi艅skiego. Nazw臋 arian nadali im ich przeciwnicy, kt贸rzy braciom polskim zarzucali kontynuacj臋 dawnej herezji Ariusza (III/IV w.), a wi臋c blu藕niercze na- ruszenie dogmatu Tr贸jcy 艣w. przez traktowanie Jezusa jako cz艂owieka podniesionego do bosko艣ci dopiero po zmartwychstaniu (chrystianie, antytrynitarze). Owo pierwotne cz艂owiecze艅stwo Chrystusa obowi膮zywa艂o (wg. arian) do szczeg贸lnego przestrzegania etyki mi臋dzyludzkiej, ewangelicznej cnoty ub贸stwa, braterstwa, wyrzeczenia si臋 d贸br na rzecz biednych, do sprawieliwo艣ci i pokoju. Ostr膮 nienawi艣膰 do braci polskich pog艂臋bia艂a podj臋ta przez nich krytyka dawnej tradycji ko艣cielnej, zarzuconej na rzecz nawrotu do Biblii – 'szczyrego s艂owa bo偶ego’, 藕r贸d艂a nieska偶onej nauki i wiary, z kt贸rego dos艂ownie wyprowadzono pewne praktyki religijne (chrzest – doro艣li ludzie zanurzani w wodzie). Has艂a spo艂eczne braci polskich (Marcina Czechowicza, Jana Niemojewskiego, Piotra z Goni膮dza, Jana Paw艂a z Brzezin) ostatecznie rozj膮trzy艂y powszechno艣膰 szlacheck膮, kt贸ra nie mog艂a si臋 pogodzi膰 z pot臋pieniem podda艅stwa, z postulatem wyrzecze艅 maj膮tkowych, zakazem obejmowania urz臋d贸w, ze sprzeciwem wobec kary 艣mierci, z odmow膮 s艂u偶by wojskowej i ide膮 pe艂nej tolerancji wyznaniowej. Osi膮gni臋cia arian: rozw贸j szkolnictwa (Pi艅cz贸w, Lubart贸w, Lublin, Rak贸w), tw贸rczo艣膰 literacka i pi艣miennicza (przek艂ady Biblii, katechizmy, nabo偶ne wiersze i pie艣ni, dzie艂a teologiczno-polemiczne) oraz naukowa (arianin Piotr Statorius-Stoje艅ski stworzy艂 pierwsz膮 gramatyk臋 polsk膮; Jan M膮czy艅ski – znakomity s艂ownik 艂aci艅sko – polski).

Pobierz, wysy艂aj膮c SMS o tre艣ci LEAD.POBIERAM pod numer 92505

Wpisz otrzymany kod :

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x