Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna.

Ponad 100 tysi臋cy materia艂贸w dla szko艂y podstawowej, 艣redniej oraz z zakresu studi贸w.

XX-lecie mi臋dzywojenne.

Udost臋pnij

Nazwa i granice czasowe epoki wynikaj膮 z siebie wzajemnie. Ustali艂a je sama historia. St膮d, za pocz膮tek epoki przyjmuje si臋 rok 1918, za艣 za jej koniec dat臋 1939.

Jest to okres kr贸tki, lecz obfituj膮cy w wydarzenia historyczne, literackie, filozoficzne i artystyczne. I wojna 艣wiatowa mia艂a ogromny wp艂yw na psychik臋 i 偶ycie ludzi. Jej konsekwencje zawa偶y艂y na dalszej historii 艣wiata. Sk艂adaj膮 si臋 na nie:

– zmiany historyczne: nowy uk艂ad si艂, powstanie nowych pa艅stw, wzrost pot臋gi Stan贸w Zjednoczonych, powstanie po rewolucji pa藕dziernikowej Zwi膮zku Radzieckiego, a dla Polski – odzyskanie niepodleg艂o艣ci;

– gwa艂towny rozw贸j nauki i techniki:
* teoria wzgl臋dno艣ci Alberta Einsteina (trac膮 swoj膮 warto艣膰 czas i przestrze艅 – wszystko zale偶y od punktu obserwacji),
* odkrycie energii promieniotw贸rczej, istnienia atomu, a w ko艅cu rozbicie go na mniejsze cz膮steczki (鈥渕ateria鈥 przestaje by膰 symbolem warto艣ci trwa艂ej – mo偶na j膮 podzieli膰 na mikroskopijne cz膮steczki),

– zasada niepewno艣ci Heisenberga. Uczony stwierdzi艂, 偶e zjawiska i procesy nie s膮 ani konieczne, ani nawet pewne (wszystkie uznane prawid艂owo艣ci nabieraj膮 cech prawdopodobie艅stwa opartego na kalkulacjach statystycznych),

– rozw贸j astrofizyki (przestrze艅 nabiera nowego wymiaru – jest niesko艅czona),
– odkrycie penicyliny,
– niezwyk艂y rozw贸j przemys艂u wojennego: gazy bojowe, samoloty, samochody,
– powszechna elektryfikacja i telefonizacja,
– rozw贸j kinematografii (kariera filmu jako dziedziny sztuki),
– nowa obyczajowo艣膰, powszechna edukacja i emancypacja, zmiany w dziedzinie mody, stylu 偶ycia.

Cz艂owiek, wyzwalaj膮c si臋 z dotychczasowych ogranicze艅, ulepszaj膮c swoje 偶ycie, rozszerzaj膮c skale kontakt贸w, jednocze艣nie z jednej strony zatraca sw贸j indywidualizm, z drugiej za艣 czuje l臋k przed nieobliczaln膮 cywilizacj膮.

Franz Kafka Proces

Bohater – J贸zef K. jest doskona艂ym przyk艂adem everymana, literackiej konstrukcji reprezentanta wszystkich ludzi. Nie posiada cech indywidualnych, ma zredukowane nazwisko, przeci臋tn膮 twarz. Mo偶e by膰 ka偶dym z nas. Taki w艂a艣nie bohater staje w obliczu procesu, bez wyja艣nienia przyczyn, bez okre艣lenia terminu jak w koszmarnym, m臋cz膮cym 艣nie. Jednak wszystko to dzieje si臋 w rzeczywisto艣ci tak d艂ugo, 偶e J贸zef podporz膮dkowuje si臋 wreszcie procesowi, by w finale podda膰 si臋 wyrokowi – nieznani osobnicy wbijaj膮 mu n贸偶 w serce.

Wszystko to jest metafor膮, a utw贸r: powie艣ci膮-parabol膮.

Cz艂owiek przegrywa z wyrokiem, z S膮dem, kt贸ry skaza艂 go na proces 偶ycia i na nieznany koniec. Przegrywa z machin膮 urz臋d贸w, sieci膮 bezdusznych paragraf贸w. Mieszkaniec pa艅stwa policyjnego nie mo偶e wiedzie膰, czy pewnego dnia nie spotka go oskar偶enie.

Utw贸r kreuje 艣wiat absurdu, dzi臋ki czemu eksponuje absurdy ludzkiego istnienia. Tytu艂 powie艣ci: 鈥淧roces鈥, z 艂aciny processus = post臋powanie, mo偶na odczytywa膰 dwojako: jako nazw臋 przewodu s膮dowego, dzia艂alno艣ci w艂adz, stron organ贸w wykonawczych,
zd膮偶aj膮cych do egzekwowania prawa, jako seri臋 zjawisk lub czynno艣ci powi膮zanych zale偶no艣ciami, prowadz膮c膮 do okre艣lonych skutk贸w.

Pisarz w charakterystyczny dla siebie spos贸b, poprzez symboliczno-alegoryczne obrazy, podj膮艂 w utworze intryguj膮ce go zagadnienia:
– problematyk臋 dominacji system贸w w艂adzy nad jednostk膮,
– uwik艂ania cz艂owieka w trybach machiny biurokratycznej,
– wyobcowania ludzi ze swoich spo艂eczno艣ci,
– a przede wszystkim: rozwin膮艂 tez臋, 偶e 偶ycie samo w sobie zawiera win臋, a ta – nawet nieu艣wiadomiona, poci膮ga za sob膮 kar臋.

Klasyczny uk艂ad: narrator – autor 鈥 bohater, w kt贸rym nie ma problemu z rozr贸偶nieniem trzech p艂aszczyzn wypowiedzi, a epika bywa definiowana jako monolog narratora, kt贸remu podporz膮dkowane s膮 przytoczenia wypowiedzi bohater贸w, zosta艂 tu zast膮piony konstrukcj膮 opowiadaj膮cego, kt贸ry:

– reprezentuje niepe艂n膮 wiedz臋 o otaczaj膮cej rzeczywisto艣ci (- J贸zef K.? – spyta艂 nadzorca, mo偶e tylko po to, aby 艣ci膮gn膮膰 na siebie jego lataj膮cy wzrok),

– w znacznym stopniu uto偶samia si臋, identyfikuje z bohaterem, cho膰 jednocze艣nie zachowuje dystans – m贸wi膮c w 3 os. l. poj.

– wraz z coraz g艂臋bszym zanurzaniem si臋 J贸zefa K. w 艣wiat do ko艅ca niezrozumia艂ego dla艅 Prawa, coraz wi臋ksz膮 rol臋 odgrywaj膮 monologi wewn臋trzne bohatera prezentowane w mowie pozornie zale偶nej (np. rozmy艣lania K. z rozdzia艂u VII).

Kompozycja utworu oparta zosta艂a na strukturze arabolicznej, st膮d niemo偶liwe jest okre艣lenie jej przy pomocy klasycznych kryteri贸w oceny i klasyfikacji. Ma ona charakter klamrowy, bowiem opowie艣膰 otwiera i zamyka wizyta dwu tajemniczych m臋偶czyzn, z t膮 tylko r贸偶nic膮, 偶e w rozdziale X jest ju偶 oczekiwan膮 przez bohatera przybranego w obowi膮zkowe 鈥渃zarne ubranie鈥.

Swoistym odpowiednikiem tych scen s膮, zawarte w przypowie艣ci przytoczonej przez ksi臋dza, dwa r贸偶ne wyja艣nienia od藕wiernego dotycz膮ce 鈥渨st臋pu do Prawa鈥. Jedno mie艣ci si臋 na Pocz膮tku (opowie艣ci, 偶ycia – procesu?): od藕wierny odmawia cz艂owiekowi wst臋pu, ale pozostawia mu nadziej臋 na przysz艂o艣膰, drugie – na Ko艅cu, kiedy to umieraj膮cemu wyznaje: 鈥… to wej艣cie by艂o przeznaczone tylko dla ciebie鈥.

Zauwa偶alny jest r贸wnie偶 brak ekspozycji. Ju偶 pierwsze zdanie wprowadza czytelnika w atmosfer臋 niepewno艣ci tak charakterystyczn膮 dla 艣wiata bohater贸w Kafki: 鈥淜to艣 musia艂 zrobi膰 doniesienie na J贸zefa K., bo mimo 偶e nic z艂ego nie pope艂ni艂, zosta艂 pewnego ranka po prostu aresztowany鈥.

Pomimo, 偶e – jak zauwa偶y艂 Martin Walser:.. 鈥減oszczeg贸lne cz臋艣ci [rozdzia艂y] nie maj膮 teologicznego powi膮zania w ca艂o艣膰, nie s艂u偶膮 偶adnemu praktycznemu celowi kompozycyjnemu..鈥, to utw贸r trzyma w napi臋ciu, a kolejne zabiegi bohatera coraz bardziej przybieraj膮 charakter fantastycznej groteski.

Tak charakterystyczne dla utworu pi臋trzenie trudno艣ci przed bohaterem jest nie tylko cech膮 konstruowania rzeczywisto艣ci w dzie艂ach surrealist贸w, ale pozwala sk艂oni膰 si臋 ku stwierdzeniu Hermana Pongsa, kt贸ry tak zbudowan膮 przestrze艅 por贸wnuje do labiryntu.

J臋zyk utworu jest ma艂o plastyczny, przypominaj膮cy raczej styl dokument贸w. Charakteryzuje go:
* brak obrazowych epitet贸w, por贸wna艅, przeno艣ni,
* brak indywidualizacji j臋zykowej postaci,
* jednolito艣膰 stylistyczna wypowiedzi narratora i postaci,
* kontrast rzeczowego, osch艂ego i precyzyjnego stylu z niesamowito艣ci膮 i dziwaczno艣ci膮 relacjonowanych wydarze艅.

Micha艂 Bu艂hakow Mistrz i Ma艂gorzata

艢wiat tej niezwyk艂ej powie艣ci rozgrywa si臋 r贸wnolegle w trzech przestrzeniach:
* realistycznej (Moskwa lat trzydziestych),
* historycznej (pa艂ac prokuratora Poncjusza Pi艂ata)
* fantastycznej (nowe przestrzenie otwierane przez przyby艂ego do 艣wiata realnego Szatana).

Trudno jednoznacznie okre艣li膰, jaki charakter ma utw贸r. W oryginalnej formie zawiera wa偶kie zagadnienia filozoficzne, metafizyczne, historyczne, polityczne, psychologiczne i estetyczne.

Mo偶na powiedzie膰, 偶e jest to powie艣膰 o:

* mi艂o艣ci (uczucie Mistrza i Ma艂gorzaty przekraczaj膮ce wszelkie konwencje i realistyczne uwarunkowania, posiadaj膮ce moc pokonywania wszelkich trudno艣ci),

* walce dobra ze z艂em (ukoronowaniem tocz膮cej si臋 walki jest scena balu, arena na kt贸rej przewijaj膮 si臋 niezliczone wcielenia i odmiany z艂a. Nast臋puje swoiste odwr贸cenie r贸l, podczas kt贸rego Szatan – odwieczne uosobienie z艂a, staje si臋 wykonawc膮 boskich wyrok贸w i czyni dobro) – wymiar etyczny i filozoficzny,

* totalitaryzmie (Moskwa jest miastem zastraszonych, osaczonych, 偶yj膮cych pod presj膮 ludzi, kt贸rych egzystencja poddana jest wszechpot臋偶nej integracji urz臋d贸w. Polityka ingeruje we wszystko, decyduje nawet o tematach literackich. Zarazem jest to powie艣膰 o sprawowaniu w艂adzy, dylematach moralnych z tym zwi膮zanych) – wymiar polityczny,

* dziejach Chrystusa (w膮tkiem r贸wnoleg艂ym z losami Mistrza i Ma艂gorzaty oraz poczynaniami szatana i jego 艣wity jest opowie艣膰 o procesie i skazaniu Chrystusa – Jeszui Ha-Nocri.) – wymiar historyczny i psychologiczny,

* cz艂owieku (autor podj膮艂 kwestie odpowiedzialno艣ci jednostki za swoj膮 misj臋 偶yciow膮 i za dzieje ludzko艣ci. Mamy tu protest przeciwko sprzeniewierzaniu si臋 w艂asnym pogl膮dom i uleganiu zewn臋trznym uciskom: Poncjusz Pi艂at, Mistrz.) – wymiar filozoficzny.

鈥淢istrz i Ma艂gorzata鈥 jest powie艣ci膮 wielowarstwow膮, z艂o偶on膮. Bu艂hakow dokonuje celowej deformacji 艣wiata przedstawionego poprzez:

– wprowadzenie w 艣wiat realny Moskwy – postaci fantastycznych, 鈥渕oc szata艅ska鈥 jest 艣wietnym chwytem, kt贸ry motywuje i umo偶liwia przekszta艂cenia: miejsc, os贸b, czasu, tworzenia nowych trend贸w i zadziwiaj膮cych zdarze艅. 艢wiat przestaje funkcjonowa膰 wg regu艂 prawdopodobie艅stwa, groteska organizuje wiele scen i sytuacji.

W owym przekszta艂conym 艣wiecie funkcjonuj膮 w膮tki fabularne:
* w膮tek mi艂o艣ci Mistrza i Ma艂gorzaty,
* dzieje Mistrza i jego powie艣ci o Chrystusie,
* usamodzielniony w膮tek dziej贸w Chrystusa,
* wizyta Wolanda w Moskwie,
* bal u Szatana,

niezwyk艂a jest narracja:

* wypadki moskiewskie prezentuje narrator trzecioosobowy, ch臋tnie komentuj膮cy zaistnia艂e wypadki (drwi lub okazuje sympatie, a nawet zachwyt), a czyni to bardzo cz臋sto j臋zykiem potocznym,

* dzieje Chrystusa prezentuje narrator wypowiadaj膮cy si臋 pi臋knym, kunsztownym, pe艂nym symboli j臋zykiem.

鈥淢istrz i Ma艂gorzata鈥 jest wi臋c realistyczn膮 powie艣ci膮 o mi艂o艣ci po艂膮czon膮 z opowie艣ci膮 fantastyczn膮, z wkomponowanymi motywami ba艣niowymi (diabe艂, czarownica na mo艣cie), kryminalnymi (morderstwo na balu Wolanda), powie艣ci膮 psychologiczn膮 (opowie艣膰 o Pi艂acie i Chrystusie). Ca艂o艣膰 tworzy wieloznaczny przyk艂ad, swoist膮 parabol臋 o losie ludzkim.

Rzeczywisto艣膰 Polski temat bardzo trudny, ale ze wzgl臋du na sytuacj臋 kraju podejmowany ch臋tnie i cz臋sto w r贸偶ny spos贸b:

* rejestracja zaistnia艂ej rzeczywisto艣ci,
* propagowanie reform, aktywnych postaw patriot贸w,

* parodia, satyra, szyderstwo maj膮ce na celu krytyk臋 spo艂ecze艅stwa lub elit rz膮dz膮cych:
鈥淧rzedwio艣nie鈥,
鈥淕ranica鈥,
鈥淏al w operze鈥,

* poezja Tuwima (鈥淒o prostego cz艂owieka鈥, 鈥淢ieszka艅cy鈥, 鈥淧ogrzeb prezydenta Narutowicza鈥);

Natura ludzka temat uniwersalny, maj膮cy charakter filozoficznej refleksji o cz艂owieku i jego naturze:

* poezja Le艣miana (heroiczny humanizm 鈥 cz艂owiek, mimo swej s艂abo艣ci i niewiedzy, bohatersko podejmuje trud istnienia),
鈥淪klepy cynamonowe鈥,
鈥淕ranica鈥 (Cz艂owiek w niewoli Formy, a 艢wiat – zbiorem Form),
鈥淔erdydurke鈥;

Deformacja rzeczywisto艣ci
– nurt awangardowy:
Witkacy (Czysta Forma, groteska, absurd, antyteatr), 鈥淔erdydurke鈥
(groteska, parodia, absurd – 鈥渘oveau roman鈥),
futury艣ci,
Awangarda Krakowska,
Awangarda Lubelska,
鈥淪klepy cynamonowe鈥 (oniryzm, pod艣wiadomo艣膰; proza poetycka);
polski dworek

– w uj臋ciu tradycyjnym:
鈥淕ranica鈥 (Boleborz),
鈥淧anny z Wilka鈥, 鈥淧rzedwio艣nie鈥 (Naw艂o膰),
鈥淣oce i dnie鈥 (Kr臋pa, Serbin贸w),

– w uj臋ciu awangardowym:
鈥淔erdydurke鈥 (Bolimowo),
鈥淲 ma艂ym dworku鈥 (Koz艂owice);

– romans – romantyzm wielbi艂 mi艂o艣膰 wielk膮 i determinuj膮c膮 偶ycie bohatera, dwudziestolecie 艣ciszy艂o tonacj臋 i operuje raczej romansem:
鈥淧rzedwio艣nie鈥 (romans perwersyjny),
鈥淐udzoziemka鈥,
鈥淣oce i dnie鈥,
鈥淕ranica鈥,
鈥淔erdydurke鈥 (parodia romansu).


Udost臋pnij

Wy艣lij SMS o tre艣ci ODBLOKUJ.PDF pod numer 92505

Wpisz otrzymany kod :

Subscribe
Powiadom o
guest

0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x