Wypracowania, konspekty, streszczenia i pomoc szkolna.

Ponad 100 tysi臋cy materia艂贸w dla szko艂y podstawowej, 艣redniej oraz z zakresu studi贸w.

呕eromski wobec pozytywizmu i romantyzmu

Udost臋pnij

Tw贸rczo艣膰 Stefana 呕eromskiego, powstaj膮ca w g艂贸wnej mierze w czasach M艂odej Polski, niewiele mia艂a wsp贸lnego z modernistyczn膮 koncepcj膮 sztuki. 呕eromski konsekwentnie si臋ga艂 wprawdzie po 贸wczesne techniki artystyczne (symbolizm, impresjonizm, ekspresjonizm), ale daleki by艂 od akceptacji formu艂y „sztuki dla sztuki”. Jego utwory z uporem poszukiwa艂y rozwi膮zania najbardziej pal膮cych spraw narodowych i si臋ga艂y do przesz艂o艣ci, aby uczy膰 na b艂臋dach historii. podobnie jak tw贸rcy romantyzmu i pozytywizmu, obarcza艂 呕eromski literatur臋 odpowiedzialno艣ci膮 za nar贸d, nakazuj膮c jej poszukiwanie rozwi膮za艅, tworzenie wzorc贸w i trudne wytykanie b艂臋d贸w.

W dziele podporz膮dkowania tw贸rczo艣ci narodowej pisarz mia艂 za sob膮 dwie wielkie, przeciwstawione sobie propozycje: romantyczn膮 i pozytywistyczn膮. Nie akceptowa艂 w pe艂ni ka偶dej z nich. W „Popio艂ach” konsekwentnie demaskowa艂 romantyczne mity, a w wielu opowiadaniach („Doktor Piotr”, „Si艂aczka”) pokazywa艂 karlenie idea艂贸w pozytywistycznych wobec trudnych reali贸w rzeczywisto艣ci.

呕eromski rozpoczyna艂 wi臋c tw贸rczo艣膰 w momencie, w kt贸rym by艂o wiadomo, 偶e zar贸wno romantyzm, jak i pozytywizm nie sprawdzi艂y si臋 w praktyce. Nie licz膮ce si臋 z realiami romantyczne „mierzenie si艂 na zamiary” przynios艂o wi臋cej szk贸d ni偶 korzy艣ci. Rozs膮dny, ale na og贸艂 ograniczony program pozytywist贸w prowadzi艂 do lojalizmu i wprawia艂 bohater贸w w kapitalistyczn膮 pogo艅 za pieni膮dzem. Skoro nie sprawdzi艂y si臋 dwie przeciwstawne koncepcje, to mo偶na by wzorem dekadent贸w uzna膰, 偶e trzeciej po prostu nie ma i stara膰 si臋 ucieka膰 od ponurej rzeczywisto艣ci w 艣wiat warto艣ci artystycznych i tajemnic duszy. 呕eromski jednak takiej postawy nie akceptowa艂. Podj膮艂 wi臋c jeszcze jedn膮 pr贸b臋 stworzenia programu narodowego, polegaj膮c膮 na prostym pomy艣le po艂膮czenia dodatnich warto艣ci dwu wielkich propozycji. Romantyzm przegra艂, bo nie umia艂 liczy膰 si臋 z rzeczywisto艣ci膮, pozytywizm, bo minimalizowa艂 rol臋 czynnika psychologicznego. Skoro tak, 呕eromski zaproponowa艂, aby pozytywistyczne koncepcje realizowa膰 z romantycznym oddaniem i po艣wi臋ceniem. Jego program 艂膮czy艂 wi臋c dzia艂alno艣膰 gospodarcz膮 i o艣wiatow膮 z formu艂膮 osobowo艣ci, gotowych do najwy偶szych po艣wi臋ce艅 w imi臋 obranej sprawy. Dzia艂ania podejmowane przez jego bohater贸w przypomina艂y wzorce z literatury tendencyjnej. Stanis艂awa Bozowska („Si艂aczka”,1891) ucz膮ca dzieci na zapad艂ej wsi i pisz膮ca podr臋cznik dla ludu, realizowa艂a przecie偶 dok艂adnie program „pracy u podstaw”. Doktor Judym („Ludzie Bezdomni”) i tytu艂owy bohater opowiadania „Doktor Piotr” (1894), przekonani o obowi膮zku sp艂acenia d艂ugu 艣rodowiska z kt贸rego si臋 wywodzili, b膮d藕 kosztem kt贸rego uzyskali wykszta艂cenie, d膮偶膮cy do zapewnienia najbiedniejszym opieki lekarskiej i poprawy warunk贸w sanitarnych te偶 realizowali idee pozytywistyczne. 呕eromski pozosta艂 zatem przy racjonalnej, odziedziczonej po poprzednim pokoleniu ocenie reali贸w i spo艂ecznych potrzeb.

Proponowa艂 jednak zupe艂nie inny spos贸b ich realizacji. W tych samych utworach, kt贸re nawi膮zywa艂y do programu pozytywist贸w, przedstawia艂 bowiem konformizm jego pierwszych realizator贸w. Doktor Obarecki („Si艂aczka”), kt贸ry zaczyna艂 od szczytnych idea艂贸w, szybko dostosowa艂 si臋 do warunk贸w 偶ycia na prowincji i zaj膮艂 si臋 skutecznym pomna偶aniem maj膮tku. Wykszta艂cony in偶. Bijakowski – modelowy niemal bohater wczesnej literatury pozytywistycznej – okaza艂 si臋 w opowiadaniu „Doktor Piotr” bezwzgl臋dnym i cynicznym dorobkiewiczem.

Pokolenie Pozytywist贸w w swoim liczeniu si臋 z realiami zupe艂nie, zdaniem 呕eromskiego zawiod艂o. St膮d te偶 swoim bohaterom nakazywa艂 on romantyczne po艣wi臋cenie w realizacji spo艂ecznych dzia艂a艅. Konsekwencja Stanis艂awy Bozowskiej w realizowaniu „pracy u podstaw” kosztowa艂a j膮 偶ycie, Doktor Piotr zostawi艂 ojca, Doktor Judym („Ludzie bezdomni”) skazywa艂 si臋 na samotno艣膰 , odrzucaj膮c uczucie kobiety, kt贸r膮 kocha艂, gdy偶 ba艂 si臋, 偶e potrzeba ustabilizowania rodziny przeszkodzi mu w dzia艂aniu na rzecz najbiedniejszych. Samotni, zbuntowani, konsekwentni, odrzucaj膮cy szans臋 stworzenia w艂asnego domu i po艣wi臋caj膮cy wszystkie warto艣ci z 偶yciem w艂膮cznie sprawie, kt贸r膮 uznawali za s艂uszn膮, bohaterowie 呕eromskiego romantyczn膮 formu艂臋 dzia艂ania wprz臋gali wi臋c do realizacji pozytywistycznego programu spo艂ecznego.

Po艂膮czenie dwu najbardziej warto艣ciowych element贸w powinno zatem da膰 rezultaty. Tymczasem sam 呕eromski zauwa偶a艂, 偶e jego bohaterowie s膮 bezsilni w konflikcie z reszt膮 spo艂ecze艅stwa. Innego rozwi膮zania jednak nie widzia艂. Konsekwentny moralista proponowa艂 wi臋c szczytne wzory, zdaj膮c sobie spraw臋, 偶e maj膮 niewielk膮 szans臋 na realizacj臋. Konieczno艣膰 wyj艣cia poza kr膮g tradycji pozytywistycznej w tworzeniu program贸w spo艂ecznych zasugerowa艂 jednak dopiero w „Przedwio艣niu” (1984).


Udost臋pnij
Subscribe
Powiadom o
guest

0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x